ผู้สูงอายุสมองเสื่อมเดินหลงทาง
ป้องกันอย่างไร ถ้าหายออกจากบ้านต้องทำอะไรทันที
เข้าใจเหตุที่ผู้ป่วยเดินออกนอกบ้าน ป้องกันโดยไม่ต้องขัง และลำดับสิ่งที่ต้องทำเมื่อหาไม่เจอ
จะเดินหลงอย่างน้อย 1 ครั้ง
ผบ.ตร. กำชับ ส.ค. 2569
บอกตำรวจว่ามีภาวะสมองเสื่อม
1669 ถ้าพบแล้วบาดเจ็บ
ญาติหลายคนเล่าว่า แม่แอบเปิดประตูออกไปตอนตีห้า บอกว่าจะกลับบ้าน ทั้งที่อยู่บ้านตัวเอง บทความนี้อธิบายจากมุมพยาบาลว่าทำไมผู้มีภาวะสมองเสื่อมเดินออกนอกบ้าน ป้องกันอย่างไร และถ้าหายต้องทำอะไรตามลำดับ
ข้อมูลเบื้องต้น การปรับยาต้องปรึกษาแพทย์ ข้อมูลหน่วยงานและเบอร์โทร ณ ปี 2569 ควรตรวจสอบกับหน่วยงานก่อนใช้
เนื้อหาในบทความนี้
1. ทำไมผู้สูงอายุสมองเสื่อมเดินหลงทาง
คำตอบสั้น: สมองส่วนความจำและการรู้ทิศทางเสื่อม ผู้ป่วยจึงจำทางไม่ได้แม้ในละแวกเดิม และมักออกเดินเพราะมีเหตุผลในใจ เช่น อยากกลับบ้านเก่า ไปทำงานตามกิจวัตรเดิม หาห้องน้ำ หิว หรือกระสับกระส่ายช่วงเย็น สมาคมอัลไซเมอร์สหรัฐฯ ระบุว่า 6 ใน 10 คนจะเดินหลงอย่างน้อย 1 ครั้ง
การเดินออกนอกบ้านไม่ใช่ความดื้อ แต่เป็นอาการของโรค หลายครั้งเป็นการสื่อสารความต้องการที่พูดออกมาไม่ได้ เช่น ปวดปัสสาวะ เบื่อ หรือกังวล ถ้าสับสนขึ้นเร็วภายในไม่กี่วัน อาจเป็นภาวะเพ้อซึ่งต้องพบแพทย์ อ่าน ภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ และความต่างของขี้ลืมกับสมองเสื่อมที่ ภาวะหลงลืมกับโรคสมองเสื่อมต่างกันอย่างไร
พูดด้วยน้ำเสียงนุ่ม เดินไปด้วยกันก่อน แล้วค่อยชวนกลับบ้าน ได้ผลกว่าการดุหรือดึง
2. สัญญาณเตือนว่าผู้สูงอายุเสี่ยงเดินออกจากบ้าน
คำตอบสั้น: กลับจากเดินเล่นหรือไปตลาดช้ากว่าปกติ จำทางที่คุ้นเคยไม่ได้ พูดถึงงานเก่าหรือบอกว่าจะกลับบ้านทั้งที่อยู่บ้าน เดินวนกระสับกระส่าย หาห้องในบ้านไม่เจอ หรือถามหาคนที่เสียชีวิตไปแล้ว
พบข้อใดข้อหนึ่ง ให้เริ่มวางแผนป้องกันทันที
• กลับจากกิจวัตรนอกบ้านช้ากว่าปกติ หรือเล่าทางที่ไปไม่ได้
• บอกว่าจะไปทำงาน ไปรับลูก หรือขอกลับบ้าน ทั้งที่อยู่บ้านตัวเอง
• เดินไปมา กระสับกระส่าย โดยเฉพาะช่วงเย็น
• หาห้องน้ำหรือห้องนอนในบ้านไม่เจอ หรือดูหลงในที่ที่เปลี่ยนไป เช่น ห้างที่คนเยอะ
สรุปจากรายการสัญญาณเตือนของสมาคมอัลไซเมอร์สหรัฐฯ
3. ป้องกันผู้สูงอายุสมองเสื่อมเดินออกนอกบ้านอย่างไร
คำตอบสั้น: จัดกิจวัตรและกิจกรรมทุกวัน ดูแลความต้องการพื้นฐาน เช่น เข้าห้องน้ำ อาหาร น้ำ หาช่วงเวลาที่มักออกเดิน แล้วจัดบ้านให้ปลอดภัย เช่น ติดกริ่งเตือนที่ประตู เก็บกุญแจรถ และให้เดินในพื้นที่ปลอดภัยแทนการขัง
งานทบทวนในวารสาร Psychogeriatrics ปี 2567 สรุปว่าแนวทางปัจจุบันเน้นทำความเข้าใจพฤติกรรม ให้เดินได้อย่างปลอดภัยแทนการห้าม จัดสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมกิจกรรม และสนับสนุนผู้ดูแล แต่ไม่ได้รวมผลเป็นตัวเลข จึงบอกไม่ได้ว่าวิธีใดหยุดอาการได้แน่นอน
- จัดกิจวัตรให้ชัด ตื่น กิน เดินเล่นกับญาติ ทำงานบ้านเล็ก ๆ เวลาเดิมทุกวัน
- ดูแลความต้องการพื้นฐาน พาเข้าห้องน้ำเป็นเวลา ให้ดื่มน้ำและกินอาหารพอ
- สังเกตช่วงเวลาเสี่ยง เช่น ช่วงเย็นหรือเช้ามืด จัดกิจกรรมหรือคนอยู่ด้วย
- ติดกริ่งหรือเซนเซอร์ที่ประตู และกลอนพ้นสายตา ที่ผู้ดูแลเปิดได้เร็ว ไม่ขวางทางหนีไฟ และห้ามล็อกผู้ป่วยไว้ในบ้านลำพัง
- เก็บกุญแจรถ กระเป๋า รองเท้าออกนอกบ้าน ให้พ้นสายตา · เปิดไฟกลางคืนให้หาห้องน้ำเจอ
ไม่ควรขังหรือมัดผู้ป่วย การล็อกห้องหรือผูกมัดทำให้ผู้ป่วยกลัวและกระวนกระวายมากขึ้น และอันตรายเมื่อเกิดไฟไหม้ การใช้ยาเพื่อลดพฤติกรรมต้องให้แพทย์ประเมินเท่านั้น ห้ามให้ยานอนหลับเอง
สายรัดข้อมือหรือบัตรที่มีชื่อและเบอร์ติดต่อญาติ ช่วยให้คนที่พบพากลับบ้านได้เร็ว
4. เตรียมข้อมูลอะไรไว้ก่อน เผื่อผู้สูงอายุหายออกจากบ้าน
คำตอบสั้น: เตรียมรูปถ่ายล่าสุด ลักษณะรูปร่าง โรคประจำตัวและยา รายชื่อสถานที่ที่ผู้ป่วยมักอยากไป ให้ผู้ป่วยมีสายรัดข้อมือหรือบัตรที่มีชื่อและเบอร์ญาติ และบอกเพื่อนบ้านกับร้านค้าใกล้บ้านไว้
| ข้อมูล | ทำไมต้องมี |
|---|---|
| รูปถ่ายล่าสุด หน้าตรง และทั้งตัว | ส่งให้ตำรวจและเพื่อนบ้านได้ทันที |
| ส่วนสูง น้ำหนัก ลักษณะเด่น เสื้อผ้าที่ชอบใส่ | ช่วยให้คนที่พบจำได้ |
| โรคประจำตัว ยาที่กิน และการแพ้ยา | บางคนขาดยาหรือขาดน้ำได้ถ้าหายนาน |
| สถานที่ที่มักอยากไป เช่น บ้านเก่า ที่ทำงานเดิม วัด ตลาด | ผู้ป่วยมักเดินไปหาที่ที่ผูกพัน |
เก็บไว้ในโทรศัพท์ของญาติทุกคนพร้อมเบอร์ 191 · 1300 · 1669 และพิมพ์ใส่ซองไว้ที่บ้าน
การแชร์ตำแหน่งหรืออุปกรณ์ติดตามช่วยได้ถ้าผู้ป่วยพกติดตัว แต่ควรมีสายรัดข้อมือหรือบัตรด้วย เพราะผู้ป่วยมักลืมโทรศัพท์
5. ถ้าผู้สูงอายุสมองเสื่อมหายออกจากบ้าน ต้องทำอะไรทันที
คำตอบสั้น: เริ่มค้นทันที และแจ้งตำรวจ 191 ได้ทันทีโดยไม่ต้องรอ 24 ชั่วโมง (ผบ.ตร. กำชับเมื่อ ส.ค. 2569) ถ้าเลือกค้นรอบบ้านก่อน ไม่ควรเกิน 15 นาทีตามคำแนะนำของสมาคมอัลไซเมอร์สหรัฐฯ บอกตำรวจว่าผู้หายมีภาวะสมองเสื่อม
ลำดับสิ่งที่ต้องทำ
กิจกรรมที่มีความหมายในแต่ละวัน ช่วยลดความเบื่อและความกระวนกระวาย
6. เมื่อดูแลที่บ้านไม่ไหว มีทางเลือกอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: ถ้าผู้ป่วยออกจากบ้านบ่อย ผู้ดูแลอยู่คนเดียว หรือต้องทำงาน อาจใช้นักบริบาลที่บ้าน Day Care ช่วงกลางวัน หรือศูนย์ดูแลที่มีระบบความปลอดภัย การเลือกให้ดูจากความปลอดภัยของผู้ป่วยและแรงของผู้ดูแลควบคู่กัน
การขอความช่วยเหลือไม่ใช่การทอดทิ้ง ดูทางเลือกได้ที่ บริการดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์และสมองเสื่อม · นักบริบาลดูแลที่บ้าน KIN HomeCare และกิจกรรมกระตุ้นความจำที่ กิจกรรมส่งเสริมความจำ ภาวะสมองเสื่อม
“ผู้ป่วยไม่ได้ตั้งใจหนี เขากำลังหาอะไรบางอย่าง เข้าใจสิ่งที่เขาหา การป้องกันจะง่ายขึ้น และถ้าหายอย่ารอ แจ้งตำรวจได้ทันทีค่ะ”
ดูแลผู้สูงอายุสมองเสื่อมที่ KIN ลาดพร้าว 71
KIN ลาดพร้าว 71 ในซอยนาคนิวาส 18 เป็นศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยพักค้าง และเป็นที่ตั้งของ Nursing Home ลาดพร้าว ทีมแพทย์ KIN มีแพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ ให้ข้อมูลและร่วมวางแผนดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมเป็นรายกรณี
- รับดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์ที่เดินออกนอกสถานที่ ประเมินรายกรณี อาการคงที่ และควบคุมพฤติกรรมได้ตามแผนการรักษาของแพทย์
- Day Care ไปเช้า-เย็นกลับ 09:00–17:00 น. มีกิจกรรมระหว่างวัน ให้ผู้ดูแลได้พักหรือไปทำงาน
- ทีมมีพยาบาลวิชาชีพและนักกิจกรรมบำบัด ช่วยครอบครัววางกิจวัตรที่เหมาะกับผู้ป่วย
- เยี่ยมชมและปรึกษาฟรี ทุกวัน 09:00–18:00 น. นัดล่วงหน้าหรือ walk-in ก็ได้
ติดต่อ KIN ลาดพร้าว 71 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาการดูแลผู้สูงอายุสมองเสื่อมที่เดินหลงทาง · เยี่ยมชมศูนย์ได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผู้สูงอายุสมองเสื่อมชอบเดินออกนอกบ้าน เกิดจากอะไร
เกิดจากสมองส่วนความจำและการรู้ทิศทางเสื่อมค่ะ ผู้ป่วยมักมีเหตุผลในใจ เช่น อยากกลับบ้านเก่า หรือหาห้องน้ำ ไม่ใช่ความดื้อค่ะ
พ่อแม่เป็นอัลไซเมอร์ชอบแอบเปิดประตูออกไป ทำอย่างไรดี
จัดกิจวัตรและกิจกรรมทุกวัน ดูแลเรื่องห้องน้ำ อาหาร น้ำ ติดกริ่งเตือนที่ประตู เก็บกุญแจรถ และให้มีสายรัดข้อมือที่มีชื่อและเบอร์ญาติค่ะ ไม่ควรขังหรือมัดผู้ป่วยค่ะ
ผู้สูงอายุหายออกจากบ้าน ต้องรอ 24 ชั่วโมงก่อนแจ้งความไหม
ไม่ต้องรอค่ะ ผบ.ตร. กำชับทุกสถานีเมื่อ ส.ค. 2569 ว่าห้ามอ้างเหตุต้องรอครบ 24 ชั่วโมง แจ้ง 191 ได้ทันทีค่ะ ถ้าเลือกค้นรอบบ้านก่อน ไม่ควรเกิน 15 นาทีค่ะ
แจ้งคนหายโทรเบอร์อะไร
แจ้งตำรวจ 191 หรือสถานีตำรวจใกล้บ้าน และแจ้ง 1300 ศูนย์ประชาบดีซึ่งรับแจ้งบุคคลสูญหายได้ค่ะ ถ้าพบแล้วมีบาดเจ็บหรือซึมลง โทร 1669 ค่ะ
GPS หรือสายรัดข้อมือ แบบไหนช่วยผู้สูงอายุหลงทางได้
ใช้ร่วมกันจะช่วยได้มากกว่าค่ะ อุปกรณ์ติดตามช่วยได้ถ้าผู้ป่วยพกติดตัว แต่ควรมีสายรัดข้อมือที่มีชื่อและเบอร์ญาติด้วยค่ะ
ดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมที่เดินหลงที่บ้านไม่ไหว ทำอย่างไร
พิจารณานักบริบาลที่บ้าน Day Care ช่วงกลางวัน หรือศูนย์ดูแลที่มีระบบความปลอดภัยค่ะ ควรเยี่ยมชมและให้ทีมประเมินผู้ป่วยก่อนตัดสินใจค่ะ
- Wandering — Alzheimer's Association สหรัฐอเมริกา
- ผบ.ตร.กำชับแนวทางการปฏิบัติกรณีคนหายพลัดหลงและศพนิรนาม — กรมประชาสัมพันธ์ 20 สิงหาคม 2569
- รวมเบอร์โทรฉุกเฉินสำหรับขอความช่วยเหลือ — กรมประชาสัมพันธ์ 25 ธันวาคม 2566
- Non-pharmacological management of wandering in persons with dementia: an integrative review — Park S, Lee Y วารสาร Psychogeriatrics พ.ศ. 2567
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กฤชฐา พึ่งเจริญ ว.40781 แพทย์ประสาทวิทยา ระบบสมองและระบบประสาท | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือกฎหมายเฉพาะราย ข้อมูลหน่วยงานและเบอร์โทรเป็นข้อมูล ณ ปี 2569 ควรตรวจสอบกับหน่วยงานอีกครั้ง