โรคหลอดเลือดสมองในผู้หญิง
ตั้งครรภ์ ยาคุม วัยทอง ไมเกรนมีออร่า เสี่ยงต่างจากผู้ชายอย่างไร
ปัจจัยเสี่ยงเฉพาะของผู้หญิงแต่ละช่วงชีวิต และสิ่งที่ควรถามแพทย์
พบไม่บ่อย แต่รวมช่วงหลังคลอด
งานรวม 22 การศึกษา
แต่โรคพบน้อยในหญิงอายุน้อย
ไม่มีออร่า ผลไม่ชัดเจน
วันที่ 29 ตุลาคมคือวันอัมพาตโลก (World Stroke Organization) ปีนี้พยาบาลชวนดูปัจจัยเสี่ยงสโตรกเฉพาะในผู้หญิง ตั้งแต่วัยเจริญพันธุ์ถึงวัยหมดประจำเดือน
เป็นข้อมูลทั่วไป การเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนยาคุมและฮอร์โมนต้องปรึกษาแพทย์
อาการสโตรกเกิดขึ้นทันที โทร 1669 หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว พูดไม่ชัด ตามัวหรือเห็นภาพซ้อน เวียนหัวเดินเซ ทันทีทันใด ไม่ว่าอายุเท่าไร โทร 1669 และจดเวลาเริ่มอาการ อ่านสัญญาณเตือน BE-FAST
เนื้อหาในบทความนี้
1. โรคหลอดเลือดสมองในผู้หญิง ต่างจากผู้ชายอย่างไร
คำตอบสั้น: ปัจจัยเสี่ยงหลักเหมือนกัน เช่น ความดันสูง เบาหวาน สูบบุหรี่ หัวใจเต้นผิดจังหวะ แต่ผู้หญิงมีปัจจัยเพิ่มที่เกี่ยวกับฮอร์โมนและการตั้งครรภ์ แนวทางป้องกันสโตรกของสมาคมโรคหัวใจอเมริกันปี 2567 จึงเพิ่มคำแนะนำเฉพาะเพศที่ฉบับก่อนไม่มี
ความเสี่ยงเฉพาะของผู้หญิงแต่ละข้อส่วนใหญ่ไม่สูงมากเมื่อมองเป็นจำนวนคน แต่เพิ่มขึ้นเมื่อซ้อนกับความดันสูงหรือบุหรี่ อ่าน ทำไมคนที่ดูแข็งแรงจึงเกิดสโตรกได้ · หัวใจเต้นผิดจังหวะ AF กับสโตรก
ความดันโลหิตคือปัจจัยที่ต้องรู้ค่าของตัวเองในทุกช่วงวัย
2. ตั้งครรภ์และหลังคลอด เสี่ยงสโตรกแค่ไหน
คำตอบสั้น: พบไม่บ่อย งานรวมพบราว 30 ต่อ 100,000 การตั้งครรภ์ และเกิดได้ทั้งช่วงตั้งครรภ์และหลังคลอด ผู้ที่เคยเป็นครรภ์เป็นพิษเสี่ยงสโตรกในภายหลังสูงขึ้น จึงควรติดตามความดันต่อเนื่องแม้คลอดแล้ว
งานรวม 11 การศึกษา (International Journal of Stroke ปี 2560) พบ 30.0 ต่อ 100,000 การตั้งครรภ์ (ก่อนถึงระหว่างคลอด 18.3 หลังคลอด 14.7) ต่างกันมากตามประเทศและวิธีศึกษา งานรวม 22 การศึกษา (กว่า 6.4 ล้านคน) พบผู้เคยเป็นครรภ์เป็นพิษเสี่ยงสโตรกภายหลัง 1.81 เท่า ผู้วิจัยแนะนำให้ติดตามปัจจัยเสี่ยงไปตลอดชีวิต จึงควรแจ้งประวัตินี้กับแพทย์ทุกครั้ง
ตั้งครรภ์หรือเพิ่งคลอดไม่กี่สัปดาห์ อาการเหล่านี้รอไม่ได้ ปวดหัวรุนแรงที่ยาแก้ปวดธรรมดาไม่หาย ตาพร่าหรือเห็นแสงวาบ หน้า มือ เท้าบวมทันที อาจเป็นครรภ์เป็นพิษ (เกิดหลังคลอดได้) ต้องพบแพทย์ทันที ไม่รอดูว่าเป็นไมเกรน ถ้าชัก หมดสติ สับสน หรือมีอาการ BE-FAST โทร 1669 ทันที
3. ยาคุมกำเนิดเสี่ยงสโตรกไหม
คำตอบสั้น: ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมเพิ่มความเสี่ยงสมองขาดเลือดราว 1.7 เท่า แต่โรคนี้พบน้อยในหญิงอายุน้อย ความเสี่ยงจริงต่อคนจึงยังต่ำ ที่ต้องระวังมากคือผู้ที่มีไมเกรนมีออร่า และผู้ที่อายุ 35 ปีขึ้นไปและสูบบุหรี่
งานรวม Cochrane ปี 2558 (24 การศึกษา) พบผู้ใช้ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมเสี่ยงสมองขาดเลือด 1.7 เท่า ของผู้ไม่ใช้ (การศึกษาเชิงสังเกต บอกได้แค่ความสัมพันธ์) แนวทาง US MEC ของ US CDC ปี 2567 จัดยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมเป็นกลุ่มที่ไม่ควรใช้ ในผู้ที่เป็นไมเกรนมีออร่า และผู้อายุ 35 ปีขึ้นไปที่สูบบุหรี่ตั้งแต่ 15 มวนต่อวัน
ก่อนเริ่มหรือใช้ยาคุมต่อ บอกแพทย์ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง
• ปวดหัวไมเกรนที่มีอาการเตือนก่อนปวด เช่น เห็นแสงหรือภาพผิดปกติ ชา
• สูบบุหรี่ โดยเฉพาะอายุ 35 ปีขึ้นไป
• ความดันโลหิตสูง หรือเคยเป็นครรภ์เป็นพิษ
• เคยเป็นสโตรก ลิ่มเลือดอุดตัน หรือโรคหัวใจ
ห้ามหยุดยาคุมเองเพราะเสี่ยงตั้งครรภ์ไม่พร้อม ให้ปรึกษาแพทย์เลือกวิธีที่เหมาะกับตัวเอง
บอกประวัติไมเกรน บุหรี่ และความดันให้แพทย์รู้ก่อนเลือกวิธีคุมกำเนิด
4. วัยทองกับฮอร์โมนทดแทน เพิ่มความเสี่ยงสโตรกไหม
คำตอบสั้น: งานรวมการทดลองแบบสุ่ม ซึ่งส่วนใหญ่ใช้ฮอร์โมนชนิดกิน พบว่าไม่ได้ป้องกันโรคหัวใจและหลอดเลือด และเพิ่มความเสี่ยงสโตรกราว 1.24 เท่า ความเสี่ยงต่างกันตามชนิด วิธีใช้ ขนาด ระยะเวลา และอายุที่เริ่ม จึงต้องชั่งประโยชน์กับความเสี่ยงร่วมกับแพทย์เป็นรายคน
งานรวม Cochrane ปี 2558 (19 การทดลอง 40,410 คน) พบสโตรกเพิ่มขึ้น 6 ต่อ 1,000 คน ในเวลาเฉลี่ยราว 4 ปี ลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำก็เพิ่มด้วย กลุ่มที่เริ่มหลังหมดประจำเดือนเกิน 10 ปีเสี่ยงเพิ่มชัด กลุ่มที่เริ่มภายใน 10 ปียังไม่เห็นผลต่อสโตรกชัด ข้อจำกัดคืองานนี้ศึกษาฮอร์โมนชนิดกินเพื่อป้องกันโรค
แนวทาง NICE อังกฤษ (ปรับปรุงปี 2567) ระบุว่าความเสี่ยงสโตรกพื้นฐานในผู้หญิงอายุต่ำกว่า 60 ปีต่ำมาก ความเสี่ยงเพิ่มกับเอสโตรเจนชนิดกิน ตามขนาด ระยะเวลา และอายุที่เริ่ม ส่วนชนิดผ่านผิวหนังไม่น่าจะเพิ่มความเสี่ยงสโตรก จึงไม่ควรเหมารวมฮอร์โมนทุกรูปแบบ ชนิดใดเหมาะกับใครให้แพทย์ประเมิน
การตรวจความดันและสุขภาพสม่ำเสมอสำคัญไม่แพ้เรื่องฮอร์โมน อ่าน อากาศเย็น ความดันขึ้น เสี่ยงสโตรก
5. ไมเกรนมีออร่ากับสโตรก เกี่ยวกันอย่างไร
คำตอบสั้น: งานรวมในวารสาร BMJ พบไมเกรนมีออร่าสัมพันธ์กับสมองขาดเลือดราว 2 เท่า ส่วนไมเกรนไม่มีออร่ายังไม่พบความสัมพันธ์ชัดเจน ความเสี่ยงสูงขึ้นในผู้หญิง อายุน้อยกว่า 45 ปี สูบบุหรี่ และใช้ยาคุม
ออร่าคืออาการเตือนก่อนหรือระหว่างปวดหัว ที่พบบ่อยคืออาการทางการมองเห็น บางคนชาหรือพูดลำบาก งานของ Schürks และคณะ (BMJ ปี 2552) พบไมเกรนมีออร่าเสี่ยงสมองขาดเลือด 2.16 เท่า ผู้ชายก็เป็นได้ แต่ความสัมพันธ์ในผู้หญิงชัดกว่า (2.08 เท่า ผู้ชาย 1.37 เท่าซึ่งไม่มีนัยสำคัญ) ไม่ใช่ทุกคนที่มีออร่าจะเป็นสโตรก และงานที่รวมมาต่างกันมาก
- เลิกบุหรี่ ปัจจัยซ้อนที่แก้ได้
- บอกแพทย์ก่อนใช้ยาคุมหรือฮอร์โมน ไม่เลือกเองจากร้านยา
- อาการทางสมองที่เกิดทันที โทร 1669 เช่น หน้าเบี้ยว อ่อนแรงซีกเดียว พูดไม่ชัด มองเห็นผิดปกติ ออร่าครั้งแรกหรือนานผิดปกติ หรือไม่แน่ใจว่าเป็นออร่าหรือสโตรก ไม่ขับรถไปเอง
ไมเกรนที่อาการต่างจากเดิม ควรให้แพทย์ประเมิน
6. ผู้หญิงลดความเสี่ยงสโตรกได้อย่างไรในแต่ละช่วงวัย
คำตอบสั้น: รู้ค่าความดันของตัวเอง ไม่สูบบุหรี่ บอกประวัติไมเกรน ครรภ์เป็นพิษ และการใช้ฮอร์โมนกับแพทย์ และจำอาการเตือน BE-FAST เพื่อโทร 1669 ให้ทันเวลา
| ช่วงชีวิต | ปัจจัยที่ควรรู้ | สิ่งที่ทำได้ |
|---|---|---|
| วัยเจริญพันธุ์ | ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวม ไมเกรนมีออร่า สูบบุหรี่ | บอกประวัติกับแพทย์ก่อนเลือกวิธีคุมกำเนิด เลิกบุหรี่ |
| ตั้งครรภ์และหลังคลอด | ความดันสูง ครรภ์เป็นพิษ | ฝากครรภ์ วัดความดันตามนัด ติดตามต่อหลังคลอด |
| วัยหมดประจำเดือน | ฮอร์โมนทดแทน ความดัน ไขมัน น้ำหนัก | คุยประโยชน์ ความเสี่ยง และชนิดฮอร์โมนกับแพทย์ |
ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะราย
“ผู้หญิงมักดูแลทุกคนจนลืมตัวเอง วันอัมพาตโลกนี้ลองวัดความดัน และบอกประวัติไมเกรนกับแพทย์นะคะ”
ฟื้นฟูหลังสโตรกที่ KIN ลาดพร้าว 71
KIN ลาดพร้าว 71 ในซอยนาคนิวาส 18 เป็นศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยพักค้าง และเป็นที่ตั้งของ Nursing Home ลาดพร้าว ทีมแพทย์ KIN มีแพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ ร่วมวางแผนตามรายผู้ป่วย ปรึกษาแผนฟื้นฟูได้ก่อนออกจากโรงพยาบาล
- ฟื้นฟูสโตรกแบบพักค้าง และแบบไปกลับ ตามความพร้อมของผู้ป่วยและครอบครัว
- TMS กระตุ้นสมอง เสริมการฝึกกายภาพ เมื่อแพทย์ประเมินแล้วเห็นว่าเหมาะ
- ลู่วิ่งใต้น้ำ (Aquatic Treadmill) สำหรับฝึกเดินในน้ำ
- Day Care ไปเช้า-เย็นกลับ · เยี่ยมชมและปรึกษาฟรีทุกวัน
- ดูรายละเอียดโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองของ KIN
ติดต่อ KIN ลาดพร้าว 71 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาแผนฟื้นฟูหลังสโตรกสำหรับทุกวัย · เยี่ยมชมศูนย์ได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
โรคหลอดเลือดสมองในผู้หญิงต่างจากผู้ชายอย่างไร
ปัจจัยหลักเหมือนกันค่ะ แต่ผู้หญิงมีปัจจัยเพิ่ม คือ ตั้งครรภ์ ครรภ์เป็นพิษ ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวม ฮอร์โมนวัยทอง และไมเกรนมีออร่าค่ะ
กินยาคุมเสี่ยงเส้นเลือดในสมองตีบไหม
ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมสัมพันธ์กับสมองขาดเลือดราว 1.7 เท่า แต่โรคพบน้อยในหญิงอายุน้อยค่ะ ถ้ามีไมเกรนมีออร่า สูบบุหรี่ หรือความดันสูง ควรปรึกษาแพทย์ และไม่หยุดยาเองค่ะ
เป็นไมเกรนมีออร่า กินยาคุมได้ไหม
แนวทาง US MEC ปี 2567 จัดยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมเป็นกลุ่มที่ไม่ควรใช้ในผู้ที่เป็นไมเกรนมีออร่าค่ะ ยังมีวิธีคุมกำเนิดอื่นที่แพทย์เลือกให้ได้ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนวิธีค่ะ
ตั้งครรภ์เสี่ยงสโตรกไหม
พบไม่บ่อยค่ะ งานรวมพบราว 30 ต่อ 100,000 การตั้งครรภ์ และเกิดได้ทั้งช่วงตั้งครรภ์และหลังคลอด ถ้าปวดหัวรุนแรงไม่หาย ตาพร่า ชัก หรือมีอาการ BE-FAST ให้โทร 1669 ทันทีค่ะ
กินฮอร์โมนวัยทองเสี่ยงสโตรกไหม
งานรวมการทดลองซึ่งส่วนใหญ่ใช้ฮอร์โมนชนิดกิน พบสโตรกเพิ่มราว 6 ต่อ 1,000 คนในเวลาราว 4 ปี โดยเฉพาะเมื่อเริ่มหลังหมดประจำเดือนเกิน 10 ปีค่ะ ความเสี่ยงต่างกันตามชนิดและวิธีใช้ฮอร์โมน จึงต้องชั่งประโยชน์และความเสี่ยงกับแพทย์เป็นรายคนค่ะ
วันอัมพาตโลกตรงกับวันไหน
วันที่ 29 ตุลาคมของทุกปีค่ะ จัดโดยองค์การโรคหลอดเลือดสมองโลก เพื่อให้คนรู้จักการป้องกันและอาการเตือนค่ะ
- The incidence of pregnancy-related stroke: A systematic review and meta-analysis — Swartz RH และคณะ วารสาร International Journal of Stroke พ.ศ. 2560
- Preeclampsia and Future Cardiovascular Health: A Systematic Review and Meta-Analysis — Wu P และคณะ วารสาร Circulation: Cardiovascular Quality and Outcomes พ.ศ. 2560
- Combined oral contraceptives: the risk of myocardial infarction and ischemic stroke — Roach RE และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2558
- Hormone therapy for preventing cardiovascular disease in post-menopausal women — Boardman HM และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2558
- Migraine and cardiovascular disease: systematic review and meta-analysis — Schürks M และคณะ วารสาร BMJ พ.ศ. 2552
- U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2024 — US CDC, MMWR Recommendations and Reports พ.ศ. 2567
- 2024 Guideline for the Primary Prevention of Stroke — American Heart Association/American Stroke Association วารสาร Stroke พ.ศ. 2567
- Menopause: identification and management (NG23, ปรับปรุง 2567) — NICE สหราชอาณาจักร
- Pre-eclampsia — NHS สหราชอาณาจักร
- World Stroke Day — World Stroke Organization
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กฤชฐา พึ่งเจริญ ว.40781 แพทย์ประสาทวิทยา ระบบสมองและระบบประสาท | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะราย ไม่ระบุชื่อหรือขนาดยา การเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนยาคุมและฮอร์โมนต้องปรึกษาแพทย์ ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN