ความรู้สุขภาพ | สัญญาณเตือนโรคหลอดเลือดสมอง
B.E. FAST สัญญาณเตือนสโตรก
และ TIA อาการเตือนที่หายเอง แต่ห้ามปล่อยผ่าน
จำ 6 อย่างใน 1 นาที รู้ว่าเมื่อไรต้องโทร 1669 และทำไมอาการที่หายเองภายในไม่กี่นาที ถึงเป็นสัญญาณที่ต้องรีบที่สุด
เขียนโดย พว.อรฤทัย บุญตวง ว.5311192883 | ตรวจสอบและรับรองโดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 | อัปเดต ก.ย. พ.ศ. 2569 | อ่าน 8 นาที
ผู้ป่วยใหม่ต่อปี
ประมาณ 300,000 ราย
ในประเทศไทย
เสียชีวิตต่อปี
ประมาณ 30,000 ราย
จากโรคหลอดเลือดสมอง
ยาละลายลิ่มเลือด
ภายใน 4.5 ชั่วโมง
นับจากเวลาที่เริ่มมีอาการ
ช่วงเสี่ยงสูงสุดหลัง TIA
48 ชั่วโมงแรก
ถึง 7 วันแรก
โรคหลอดเลือดสมองไม่ได้เกิดแบบไม่มีสัญญาณเสมอไป ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งมีอาการเตือนมาก่อน แต่อาการหายเองในไม่กี่นาทีจนคิดว่าไม่เป็นไร บทความนี้อธิบายสองเรื่องที่ช่วยชีวิตได้จริง คือ B.E. FAST วิธีสังเกตอาการที่ใช้เวลาไม่ถึงหนึ่งนาที และ TIA ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราวซึ่งเป็นสัญญาณล่วงหน้าที่มีค่าที่สุดและถูกมองข้ามมากที่สุด เรียบเรียงจากแนวทางสากลและเวทีให้ความรู้ของทีมแพทย์ที่ KIN × CHARNN Vascular Center สุขุมวิท 107
หากกำลังมีอาการอยู่ตอนนี้ อย่าอ่านต่อ โทร 1669 ทันที บทความนี้มีไว้อ่านตอนที่ยังไม่มีอาการ
การประเมินโดยแพทย์คือจุดเริ่มต้น ไม่ใช่การเลือกซื้อรายการตรวจเอง
เนื้อหาในบทความนี้
1. B.E. FAST คืออะไร ตรวจเองได้ใน 1 นาที
B.E. FAST คือตัวย่อ 6 ตัวสำหรับคัดกรองอาการโรคหลอดเลือดสมอง พัฒนาต่อจาก FAST เดิมที่มี 4 ตัว ที่ต้องเพิ่ม B และ E เพราะสโตรกของหลอดเลือดด้านหลังสมองมักไม่มีหน้าเบี้ยวหรือแขนอ่อนแรงชัด แต่มาด้วยเดินเซหรือมองเห็นผิดปกติแทน
1. Balance การทรงตัว
เดินเซทันที เวียนศีรษะรุนแรงแบบไม่เคยเป็น ทรงตัวไม่อยู่ทั้งที่ก่อนหน้าปกติดี
2. Eyes การมองเห็น
ตามัวข้างเดียวหรือสองข้างทันที เห็นภาพซ้อน หรือมองไม่เห็นบางส่วนของลานสายตา
3. Face ใบหน้า
ให้ยิ้มหรือยิงฟัน ถ้ามุมปากตกข้างเดียว หน้าเบี้ยวไม่เท่ากัน ถือว่าผิดปกติ
4. Arms แขน
ยกแขนสองข้างค้างไว้ 10 วินาที ถ้าข้างใดตกลงมาเองถือว่าผิดปกติ
5. Speech การพูด
พูดไม่ชัด นึกคำไม่ออก พูดสลับคำ หรือฟังไม่เข้าใจสิ่งที่คนอื่นพูด
6. Time เวลา
พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669 ทันที และจำให้ได้ว่าเห็นเป็นปกติครั้งสุดท้ายกี่โมง
อาการอื่นที่ต้องรีบเช่นกัน
ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลันแบบไม่เคยเป็นมาก่อน ชาครึ่งซีก สับสนเฉียบพลัน หรือหมดสติ ต้องโทร 1669 เช่นเดียวกัน โดยเฉพาะปวดศีรษะรุนแรงทันทีทันใดซึ่งอาจเป็นหลอดเลือดสมองแตก
2. TIA คืออะไร ทำไมอาการหายเองแล้วยังต้องรีบ
TIA ย่อจาก Transient Ischemic Attack คือเลือดไปเลี้ยงสมองส่วนหนึ่งลดลงชั่วคราว อาการเหมือนสโตรกทุกอย่าง แต่ลิ่มเลือดสลายหรือเคลื่อนผ่านไปเอง อาการจึงหายภายในไม่เกิน 24 ชั่วโมง ส่วนใหญ่ไม่เกินหนึ่งชั่วโมง และความรู้สึกเป็นปกติหลังจากนั้นเองที่ทำให้คนส่วนใหญ่ไม่ไปโรงพยาบาล
TIA บอกว่ามีปัญหาที่หลอดเลือดหรือที่หัวใจซึ่งส่งลิ่มเลือดขึ้นสมอง และปัญหานั้นยังอยู่ที่เดิม รอบหน้าลิ่มเลือดอาจไม่สลายเองอีก การไปพบแพทย์ในวันเดียวกันจึงไม่ใช่การไปเผื่อไว้ อ่านต่อ หัวใจกับสมองเชื่อมกันด้วยเส้นเลือด
หลัง TIA แพทย์มักพิจารณาตรวจหลอดเลือดคอเพื่อหาว่าลิ่มเลือดมาจากที่ใด
3. กรอบเวลา 4.5 ชั่วโมง หมายถึงอะไร
ยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำใช้ได้ภายในราว 4.5 ชั่วโมงนับจากเวลาที่เริ่มมีอาการ ไม่ใช่นับจากเวลาที่มาถึงโรงพยาบาล ส่วนการใส่สายสวนลากลิ่มเลือดออกอาจทำได้ในกรอบเวลากว้างกว่าในบางราย เวลาที่เริ่มมีอาการจึงเป็นข้อมูลที่มีค่าที่สุดที่ญาติให้ได้ ถ้าตื่นมาแล้วมีอาการอยู่แล้ว ให้ใช้เวลาที่เห็นเป็นปกติครั้งสุดท้ายก่อนเข้านอนแทน
1. จดเวลา ไม่ใช่จำเอา
เขียนใส่โทรศัพท์ทันทีว่าเห็นเป็นปกติครั้งสุดท้ายกี่โมง
2. โทร 1669 ไม่ขับไปเอง
รถพยาบาลแจ้งโรงพยาบาลล่วงหน้าได้ ทีมจึงเตรียมพร้อมก่อนถึง
3. เตรียมรายการยาที่ใช้อยู่
โดยเฉพาะยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด
4. บอกโรคประจำตัวให้ครบ
ความดัน เบาหวาน หัวใจเต้นผิดจังหวะ และการผ่าตัดล่าสุด
เข้าใจให้ตรงกัน
กรอบเวลา 4.5 ชั่วโมงเป็นตัวเลขจากแนวทางสากลของการรักษาระยะฉุกเฉิน ไม่ใช่ตัวเลขผลลัพธ์ของ KIN และ KIN ไม่ใช่หน่วยรับผู้ป่วยฉุกเฉิน บทบาทของเราคือประเมินความเสี่ยงก่อนเกิดเหตุ และฟื้นฟูหลังพ้นระยะเฉียบพลัน
4. ระหว่างรอรถพยาบาล ทำอะไร ห้ามทำอะไร
ช่วงระหว่างโทร 1669 จนรถพยาบาลมาถึง เป็นช่วงที่ญาติทำผิดได้ง่ายที่สุดด้วยความหวังดี
ที่ห้ามให้กินยาหรือน้ำ เพราะผู้ป่วยมักมีปัญหาการกลืนโดยไม่รู้ตัว จึงเสี่ยงสำลักลงปอด ส่วนการเจาะปลายนิ้วปล่อยเลือดไม่มีหลักฐานว่าช่วยได้ และทำให้เสียเวลาที่ควรใช้เดินทาง
ผู้เข้ารับบริการที่มาหาเราหลังผ่านช่วงฉุกเฉิน จำนวนไม่น้อยเล่าตรงกันว่าเคยมีอาการแขนอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัด มาก่อนหลายวัน แต่หายเองเลยคิดว่าไม่เป็นไร สิ่งที่อยากให้จำคือ อาการที่หายเองไม่ได้แปลว่าปัญหาหายไปด้วย มันแปลว่าเรายังมีเวลาเหลือให้แก้
พว.อรฤทัย บุญตวง — พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการ รพ.กายภาพบำบัด KIN สุขุมวิท 107
5. หลัง TIA หรือหลังสโตรก ต้องตรวจอะไรต่อ
หลังพ้นภาวะฉุกเฉินหรือหลังมี TIA คำถามคือทำไมถึงเกิด และจะกันไม่ให้เกิดอีกอย่างไร คำตอบต้องมาจากการหาสาเหตุ แพทย์จะเลือกการตรวจตามอาการและปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน ซึ่งมักครอบคลุมสี่กลุ่ม
1. ภาพสมอง
เอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ดูว่ามีรอยตายของเนื้อสมองหรือไม่
2. จังหวะหัวใจ
คลื่นไฟฟ้าหัวใจและการบันทึกต่อเนื่อง เพื่อหาภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว
3. หลอดเลือดที่คอ
อัลตราซาวด์ดอปเปลอร์ดูคราบไขมัน ระดับการตีบ และความเร็วการไหลของเลือด
4. เลือดและปัจจัยเสี่ยง
ไขมัน น้ำตาลสะสม การทำงานของไต ร่วมกับความดันและประวัติสูบบุหรี่
ที่ KIN × CHARNN Vascular Center สุขุมวิท 107 เริ่มจากแพทย์ประเมินความเสี่ยงก่อนเสมอ แล้วจึงตรวจตามข้อบ่งชี้ ไม่ใช่ให้เลือกซื้อรายการตรวจเอง ดูว่าใครควรตรวจและผลบอกอะไรที่ หน้าประเมินความเสี่ยง ประวัติแพทย์ที่ หน้าโปรไฟล์แพทย์ อ่านต่อ หลอดเลือดคอตีบ สัญญาณเตือนสโตรก และ Carotid Ultrasound กับ ABI
การฟื้นฟูที่เริ่มเร็วและทำต่อเนื่องมีผลต่อระดับการกลับมาใช้ชีวิตได้
6. ฟื้นฟูหลังสโตรกที่ KIN ทำอะไรได้บ้าง
KIN เป็นศูนย์ฟื้นฟูโรคหลอดเลือดสมองแบบครบวงจร เน้นฟื้นฟูอย่างเป็นระบบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพคิน ก่อตั้ง พ.ศ. 2561 ประสบการณ์ 9 ปี ดูแลแล้วกว่า 6,000 ครอบครัว 6 สาขา สาขาสุขุมวิท 107 เป็นโรงพยาบาลกายภาพบำบัดภายใต้ใบอนุญาตกระทรวงสาธารณสุข ส.พ.7 เลขที่ 10205000266 ผู้ที่พักค้างอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลของทีมแพทย์และพยาบาลวิชาชีพตลอด 24 ชั่วโมง
อ่านต่อ ช่วงเวลาทองของการฟื้นฟูสโตรก | สาขาสุขุมวิท 107 | เส้นเลือดในสมองตีบ
ติดต่อสอบถาม | นัดประเมินกับแพทย์
ประเมินความเสี่ยงหลอดเลือดโดยแพทย์ ที่สาขาสุขุมวิท 107 นัดหมายล่วงหน้า
KIN สุขุมวิท 107 (แบริ่ง) 065-909-2599
KIN ลาดพร้าว 71 091-803-3071
KIN พัทยา 082-213-9976
KIN ราชพฤกษ์ 065-384-5494
KIN รามคำแหง 24 091-803-3071
จองสิทธิ์ก่อนเปิด 1 ต.ค. 2569
KIN ศาลายา 091-803-3071
จองสิทธิ์ก่อนเปิด 1 พ.ย. 2569
เปิดทุกวัน 09:00-18:00 น. ทุกสาขา | สายด่วนกลาง 02-096-4996 | ดูแลถึงบ้านและพยาบาล 061-881-9399 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307
มีอาการเฉียบพลัน โทร 1669 ทันที
คำถามที่พบบ่อย
ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพคิน
B.E. FAST ต่างจาก FAST เดิมอย่างไร
FAST เดิมดูแค่หน้าเบี้ยว แขนอ่อนแรง และพูดผิดปกติ ส่วน B.E. FAST เพิ่ม B คือการทรงตัวและ E คือการมองเห็น เพราะสโตรกของหลอดเลือดด้านหลังสมองมักไม่มีหน้าเบี้ยวหรือแขนอ่อนแรงชัด ใช้ FAST อย่างเดียวจะพลาดกลุ่มนี้
อาการเป็นแล้วหายเองภายในไม่กี่นาที ยังต้องไปโรงพยาบาลไหม
ต้องไปค่ะ อาการที่หายเองคือ TIA หรือสมองขาดเลือดชั่วคราว แนวทางสากลถือเป็นภาวะเร่งด่วน เพราะช่วงเสี่ยงเกิดสโตรกเต็มรูปแบบสูงที่สุดคือ 48 ชั่วโมงแรกถึง 7 วันแรกหลังมีอาการ
ไม่แน่ใจว่าใช่สโตรกหรือไม่ ควรโทร 1669 เลยหรือรอดูก่อน
โทร 1669 ทันทีโดยไม่ต้องรอให้แน่ใจ การประเมินเป็นหน้าที่ของทีมแพทย์ การรอดูอาการคือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด ที่ทำให้มาไม่ทันกรอบเวลา และไม่มีโทษใดหากปรากฏว่าไม่ใช่สโตรก
ตรวจหลอดเลือดคอแล้วจะป้องกันสโตรกได้เลยไหม
ไม่ได้ค่ะ การตรวจคือการหาข้อมูล ไม่ใช่การรักษาและไม่ใช่การป้องกันด้วยตัวมันเอง สิ่งที่ลดความเสี่ยงจริงคือ การคุมความดัน ไขมัน น้ำตาล การหยุดบุหรี่ และการใช้ยาตามที่แพทย์สั่ง
เคยเป็น TIA แล้ว ควรตรวจอะไรบ้าง
แพทย์มักพิจารณาภาพสมอง คลื่นไฟฟ้าหัวใจเพื่อดูภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว อัลตราซาวด์หลอดเลือดคอ และผลเลือด รายการที่ตรวจจริงขึ้นกับอาการและปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน
เขียนและตรวจสอบโดย
พยาบาลวิชาชีพ ผู้จัดการโรงพยาบาลกายภาพบำบัด KIN สุขุมวิท 107
.jpg)
พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854
ตรวจสอบและรับรองความถูกต้องทางการแพทย์
กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดต ก.ย. พ.ศ. 2569 | KIN ก่อตั้ง พ.ศ. 2561 ประสบการณ์ 9 ปี ดูแลแล้วกว่า 6,000 ครอบครัว 6 สาขา | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะราย ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินรายบุคคล