ตรวจหลอดเลือดมีอะไรบ้าง
Carotid Ultrasound และ ABI ต่างกันอย่างไร
ทั้งสองการตรวจดูหลอดเลือดคนละตำแหน่ง ใครควรตรวจอะไรบ้าง อธิบายโดยแพทย์เฉพาะทางรังสีร่วมรักษา
จุดเริ่มต้นเดียวกันของหัวใจ สมอง และขา
เหมาะกับผู้มีข้อบ่งชี้เฉพาะเท่านั้น
เทียบความดันข้อเท้ากับแขน
ไม่ใช่แค่ปัญหาที่ขา
หลายคนเข้าใจว่าโรคหลอดเลือดสมอง โรคหัวใจ และอาการปวดขาเวลาเดิน เป็นคนละเรื่องกัน แต่หลอดเลือดทั่วร่างกายเสื่อมด้วยกลไกเดียวกันคือภาวะหลอดเลือดแข็ง (Atherosclerosis) จากบทความก่อนหน้าเรื่องCarotid Ultrasound ตรวจหลอดเลือดคอ หลายคนถามต่อว่าABI (Ankle-Brachial Index) คืออะไร ต่างกันตรงไหน บทความนี้จะไขข้อสงสัยพร้อมอธิบายว่าทำไมแพทย์จึงเลือกตรวจต่างกันในผู้ป่วยแต่ละราย
ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเพื่อประเมินว่าการตรวจแบบใดเหมาะกับคุณก่อนตัดสินใจตรวจ
หัวใจ สมอง และขาใช้ระบบหลอดเลือดเดียวกัน
เนื้อหาในบทความนี้
1. หลอดเลือดทั่วร่างกายคือระบบเดียวกัน
คำตอบสั้น: หลอดเลือดทุกตำแหน่งเสื่อมด้วยกลไกเดียวกันคือภาวะหลอดเลือดแข็ง (Atherosclerosis) เริ่มจากไขมัน LDL และปัจจัยเสี่ยงทำให้ผนังหลอดเลือดอักเสบจนตีบหรือปริแตกกลายเป็นลิ่มเลือดอุดตัน ผลกระทบเกิดได้ทั้งที่หัวใจ สมอง และขา คนเดียวกันจึงอาจมีโรคหลอดเลือดหัวใจ คอ และขาตีบร่วมกันได้ในเวลาเดียวกัน
แม้ทั้งสามภาวะนี้เกิดคนละอวัยวะ แต่จุดเริ่มต้นเดียวกันทำให้คนคนเดียวอาจมีปัญหาหลอดเลือดหัวใจ คอ และขาพร้อมกันได้ไม่ใช่เรื่องแปลก คำถามคือจะรู้ได้อย่างไรว่าจุดไหนกำลังมีปัญหา คำตอบคือต้องอาศัยการตรวจที่ตรงจุด ซึ่งบทความนี้จะพาไปรู้จักCarotid Ultrasoundที่เคยอธิบายไว้ก่อนหน้า และ ABI ที่จะอธิบายต่อไป
2. Carotid Duplex Ultrasound คืออะไร ใครควรตรวจ
คำตอบสั้น: Carotid Duplex Ultrasound คือการตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงดูผนังและการตีบของหลอดเลือดคอ เหมาะกับผู้มีข้อบ่งชี้เฉพาะ เช่น สงสัย TIA/Stroke แพทย์ฟังได้เสียงฟู่ที่คอ หรือเคยมี Stroke/TIA มาก่อน ไม่ใช่การตรวจคัดกรองที่แนะนำในคนทั่วไปที่ไม่มีอาการ
Carotid Duplex Ultrasound ใช้เวลา 15-20 นาที ไม่เจ็บ ไม่มีรังสี (รายละเอียดอ่านเพิ่มเติมในบทความหลอดเลือดคอตีบ สัญญาณเตือนสโตรกที่ตรวจเจอก่อนได้) USPSTF ออกคำแนะนำระดับ D คือไม่แนะนำคัดกรองภาวะหลอดเลือดคอตีบแบบไม่มีอาการ (Asymptomatic Carotid Artery Stenosis) ในผู้ไม่เคยมีอาการทางระบบประสาทหรือ TIA/Stroke มาก่อน เพราะความชุกต่ำ ผลบวกลวงสูง จึงเหมาะเฉพาะผู้มีข้อบ่งชี้ทางคลินิกตามดุลยพินิจแพทย์เท่านั้น
เห็นเฉพาะหลอดเลือดคอ ยังไม่ครอบคลุมสาเหตุ Stroke ทุกชนิด
3. ข้อจำกัดสำคัญ: Carotid Ultrasound ตอบความเสี่ยง Stroke ไม่ได้ทุกชนิด
คำตอบสั้น: Carotid Ultrasound ตรวจได้เฉพาะหลอดเลือดคอ แต่ Stroke อาจเกิดจากสาเหตุอื่น เช่น ลิ่มเลือดจากหัวใจ หลอดเลือดเล็กในสมองตีบ หรือเลือดออกในสมอง ซึ่งตรวจนี้ตอบไม่ได้ การประเมินที่ครบถ้วนจึงต้องอาศัยการตรวจหลายชนิดตามดุลยพินิจแพทย์
แพทย์แบ่งสาเหตุ Stroke ชนิดขาดเลือดเป็น 3 กลุ่มหลัก คือหลอดเลือดขนาดใหญ่นอกกะโหลกอย่างหลอดเลือดคอ (Large-Artery Atherosclerosis) ลิ่มเลือดจากหัวใจ (Cardioembolism) และหลอดเลือดเล็กในสมองตีบ (Small Vessel Disease) ยังไม่นับ Stroke ชนิดเลือดออกในสมอง (Hemorrhagic) ที่กลไกต่างไปสิ้นเชิง Carotid Ultrasound ครอบคลุมเฉพาะกลุ่มแรก ผลตรวจปกติจึงไม่ได้แปลว่าไม่มีความเสี่ยง Stroke เมื่อเกิดเหตุแล้วการเริ่มโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองให้เร็วที่สุดสำคัญไม่แพ้การหาสาเหตุ ส่วนหลอดเลือดขาซึ่งตรวจนี้ไม่ครอบคลุมก็เกิดหลอดเลือดแข็งได้เช่นกัน นี่คือจุดที่ ABI เข้ามามีบทบาท
4. ABI (Ankle-Brachial Index) คืออะไร ใครควรตรวจ
คำตอบสั้น: ABI คือการวัดความดันโลหิตซิสโตลิกที่ข้อเท้าเทียบกับแขน ค่าต่ำกว่า 0.9 บ่งชี้ภาวะหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบ (PAD) แนวทาง ACC/AHA ปี 2024 แนะนำตรวจเมื่อสงสัย PAD และพิจารณาคัดกรองในกลุ่มเสี่ยงสูงได้ ต่างจาก Carotid Ultrasound ที่ไม่แนะนำคัดกรองคนทั่วไป
ขั้นตอนตรวจ ABI เริ่มจากนอนพัก 5-10 นาที แพทย์พันผ้าวัดความดันที่แขนและข้อเท้า ใช้เครื่อง Doppler ฟังจังหวะเลือด แล้วนำค่าความดันข้อเท้าข้างสูงกว่าหารด้วยแขนข้างสูงกว่าได้ค่า ABI หากสูงกว่า 1.4 ต้องตรวจเพิ่มด้วยวิธีอื่น เช่น Toe-Brachial Index ทั้งหมดไม่เจ็บ ไม่ต้องเตรียมตัวพิเศษ
เทียบความดันโลหิตที่ข้อเท้ากับแขน ไม่นานและไม่เจ็บ
แนวทาง ACC/AHA ปี 2024 แยกชัดเจนจาก Carotid Ultrasound ผู้มีอาการบ่งชี้ PAD เช่น ปวดขาเวลาเดินแล้วดีขึ้นเมื่อหยุดพัก (Claudication) แนะนำตรวจ ABI วินิจฉัยระดับClass 1 ส่วนผู้ยังไม่มีอาการแต่ความเสี่ยงสูง เช่น อายุมากกว่า 65 ปี สูบบุหรี่ เบาหวาน หรือความดันสูง การคัดกรองด้วย ABI เป็นClass 2a ต่างจาก Carotid Ultrasound ที่ไม่แนะนำคัดกรองคนทั่วไป แต่ยังต้องผ่านการประเมินโดยแพทย์ก่อนเสมอ
5. ทำไม PAD จึงเกี่ยวข้องกับหัวใจและสมอง
คำตอบสั้น: PAD คือสัญญาณว่าหลอดเลือดแข็งเกิดขึ้นทั่วร่างกายแล้ว ไม่ใช่แค่ที่ขา งานวิจัยพบว่าผู้ป่วย PAD เสี่ยงกล้ามเนื้อหัวใจตายและ Stroke สูงขึ้นชัดเจนเมื่อเทียบกับคนทั่วไป PAD จึงเป็นจุดเชื่อมสำคัญระหว่างหัวใจ ขา และสมอง
เพราะ Atherosclerosis เกิดพร้อมกันได้ทั่วร่างกาย การพบ PAD ที่ขาจึงเป็นหลักฐานว่าหัวใจและคอเสี่ยงมีภาวะเดียวกันซ่อนอยู่ งานวิจัยพบว่าผู้ป่วย PAD แม้ไม่เคยมีกล้ามเนื้อหัวใจตายหรือ Stroke ก็เสี่ยงเกิดเหตุการณ์หลอดเลือดหัวใจและสมองรวม (MACE) ใกล้เคียงหรือสูงกว่าผู้เคยมีเหตุการณ์นั้นแต่ไม่มี PAD จึงมักประเมินหัวใจและสมองเพิ่มเติมด้วย ไม่ใช่ดูแลเฉพาะอาการที่ขา
ประเมินความเสี่ยงต้องมองทั้งหัวใจ สมอง และขาพร้อมกัน
6. สรุป: ไม่มีการตรวจใดตรวจเดียวที่ตอบทุกคำถาม
คำตอบสั้น: การประเมินความเสี่ยง Stroke ไม่ได้จบด้วยการตรวจเครื่องเดียว แต่ละการตรวจตอบคำถามคนละส่วน แนวทางของ KIN คือให้แพทย์ประเมินประวัติและปัจจัยเสี่ยงก่อน แล้วเลือกการตรวจที่ตรงกับข้อบ่งชี้ของแต่ละคน ไม่ใช่ตรวจทุกอย่างให้ทุกคนเหมือนกัน
จากตารางข้างต้น แต่ละการตรวจมีจุดเด่นและขอบเขตต่างกัน ไม่มีการตรวจใดตรวจเดียวบอกได้ครบว่าใครมีความเสี่ยง Stroke มากน้อยเพียงใด แพทย์จึงเลือกตรวจตามข้อบ่งชี้ที่เหมาะกับแต่ละคน ไม่ว่าจะเป็น Carotid Ultrasound ABI หรือการตรวจอื่นตามตาราง ก่อนวางแผนลดความเสี่ยงร่วมกับผู้รับบริการ KIN เป็นศูนย์ฟื้นฟู Stroke แบบครบวงจรโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ จุดแข็งคือมีแพทย์เฉพาะทางเป็นผู้ประเมินและเลือกตรวจตามข้อบ่งชี้จริงของแต่ละคน ไม่ใช่จัดชุดตรวจตายตัวให้ทุกคนเหมือนกัน และหากพบความเสี่ยงหรือเกิดเหตุแล้ว ระบบฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองทั้ง 6 สาขาก็พร้อมรองรับต่อได้ทันที
"แต่ละการตรวจตอบคำถามคนละมุม หน้าที่แพทย์คือฟังประวัติ ตรวจร่างกาย แล้วเลือกเครื่องมือให้ตรงจุด ไม่ใช่ให้ตรวจทุกอย่างโดยไม่มีเป้าหมายครับ"
อายุน้อยก็เสี่ยง: ตรวจหลอดเลือด รู้ก่อน ป้องกันได้
วันเสาร์ที่ 5 กันยายน 2569 เวลา 13.00-16.00 น. ณ คลินิกเวชกรรม KIN สาขาแบริ่ง สุขุมวิท 107 — ดูแผนที่
บรรยายโดย น.อ.นพ. เถลิงเกียรติ แจ่มอุลิตรัตน์ หัวข้อตรวจหลอดเลือดคอและขา พร้อมสิทธิ์ทดลองตรวจจำกัด
สำรองที่นั่ง โทร 065-909-2599เอกสารอ้างอิง
- U.S. Preventive Services Task Force. Screening for Asymptomatic Carotid Artery Stenosis: Recommendation Statement. Grade D, 2021.
- Gornik HL, Aronow HD, Goodney PP, et al. 2024 ACC/AHA Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease. Circulation. 2024.
- American College of Cardiology. 2024 Guideline for Lower Extremity PAD: Key Points.
- American Academy of Family Physicians. AHA Recommendations on Ankle-Brachial Index Measurement and Interpretation. 2013.
- American Heart Association. Lower Extremity Peripheral Artery Disease: Contemporary Epidemiology, Management Gaps, and Future Directions. Circulation. 2021.
- Adams HP Jr, Bendixen BH, Kappelle LJ, et al. Classification of Subtype of Acute Ischemic Stroke (TOAST). Stroke. 1993;24:35-41.
- Peripheral Artery Disease as a Risk Factor for Myocardial Infarction. PMC, National Library of Medicine.
- Pathophysiology of Atherosclerosis. PMC, National Library of Medicine.
ติดต่อสอบถาม | นัดประเมินฟรี
ปรึกษาเรื่องตรวจหลอดเลือดคอ ตรวจ ABI และการฟื้นฟูได้ที่ KIN ทุกสาขา
KIN แบริ่ง สุขุมวิท 107 (จัดงานสัมมนา)
KIN Medical Hub ลาดพร้าว 71
KIN ศูนย์ฟื้นฟู ราชพฤกษ์
KIN ศูนย์ฟื้นฟู พัทยา
KIN รามคำแหง 24 (เปิด 1 ต.ค. 2569 จองสิทธิ์ก่อนเปิด)
KIN ศาลายา (เปิด 1 พ.ย. 2569 จองสิทธิ์ก่อนเปิด)
สายด่วนกลาง: 02-096-4996
คำถามที่พบบ่อย — ตอบโดยทีมแพทย์ KIN
Carotid Ultrasound กับ ABI ต่างกันอย่างไร
ต่างกันที่ตำแหน่งครับ Carotid Ultrasound ดูการตีบของหลอดเลือดคอ เกี่ยวกับความเสี่ยง Stroke ส่วน ABI เทียบความดันข้อเท้ากับแขน บ่งชี้หลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบที่ขา แพทย์เลือกให้ตามความเสี่ยงของแต่ละคนครับ
ตรวจ ABI เจ็บไหม ใช้เวลานานแค่ไหน
ไม่เจ็บครับ พันผ้าวัดความดันที่แขนและข้อเท้าร่วมกับฟังชีพจรด้วยเครื่อง Doppler ใช้เวลา 15-20 นาทีรวมเวลาพัก ไม่ต้องงดน้ำงดอาหารครับ
ต้องตรวจทั้ง Carotid Ultrasound และ ABI พร้อมกันไหม
ไม่จำเป็นเสมอไปครับ แพทย์พิจารณาจากอาการและการตรวจร่างกายก่อนว่าควรตรวจอย่างใดอย่างหนึ่งหรือทั้งสองอย่าง บางรายเสี่ยงสูงหลายอย่างแพทย์อาจแนะนำให้ประเมินทั้งสองส่วนร่วมกันครับ
ตรวจ ABI แล้วพบว่าผิดปกติ ต้องทำอย่างไรต่อ
หากค่า ABI ต่ำกว่า 0.9 แพทย์จะประเมินความรุนแรงเพิ่มเติมครับ ส่วนใหญ่เริ่มจากปรับพฤติกรรม ควบคุมโรคประจำตัว และใช้ยา พร้อมประเมินหัวใจและหลอดเลือดสมองร่วมด้วย เพราะ PAD สัมพันธ์กับความเสี่ยงที่สูงขึ้นครับ
ตรวจหลอดเลือดกับ KIN ได้ที่ไหน
ตรวจได้ที่คลินิกเวชกรรม KIN สาขาแบริ่ง (สุขุมวิท 107) โดยแพทย์เป็นผู้ประเมินและตรวจครับ สอบถามรายละเอียดและค่าบริการได้ที่ 065-909-2599 หรือร่วมงานสัมมนาวันเสาร์ที่ 5 กันยายน 2569 ซึ่งมีสิทธิ์ทดลองตรวจฟรีจำนวนจำกัดครับ
ตรวจสอบโดยทีมแพทย์สหวิชาชีพ KIN | อัปเดตล่าสุด: ส.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินรายบุคคล