หน้าหนาวทำไมความดันขึ้น
เสี่ยงเส้นเลือดในสมองแตกจริงไหม ผู้สูงอายุต้องระวังอะไร
ช่วงกลางตุลาคมถึงกลางกุมภาพันธ์ ผู้สูงอายุหลายคนวัดความดันได้สูงกว่าที่เคย บทความนี้สรุปงานวิจัยว่าขึ้นเพราะอะไร มากแค่ไหน และเกี่ยวกับเส้นเลือดในสมองแตกอย่างไร
งานรวม 47 การศึกษา 856,539 คน
งานรวม 20 การศึกษา
ตามกรมอุตุนิยมวิทยา
จำ BE FAST และจดเวลา
ญาติมักถามพยาบาลว่า หน้าหนาวทำไมความดันคุณพ่อขึ้น ทั้งที่กินยาเหมือนเดิม และจะเสี่ยงเส้นเลือดในสมองแตกไหม คำตอบคือความดันขึ้นลงตามฤดูกาลจริง และอากาศหนาวสัมพันธ์กับสโตรกจริง แต่ลดความเสี่ยงได้ด้วยการวัดความดันที่บ้าน เลี่ยงความเย็นกะทันหัน และให้แพทย์ปรับการรักษาจากตัวเลขจริง
บทความนี้เจาะเฉพาะผลของอากาศเย็น เรื่องความดันกับสโตรกโดยรวมอ่านที่ ความดันโลหิตกับโรคหลอดเลือดสมอง
เนื้อหาในบทความนี้
1. หน้าหนาวทำไมความดันขึ้น ร่างกายทำอะไรเมื่อเจออากาศเย็น
คำตอบสั้น: เมื่ออากาศเย็น ร่างกายเก็บความร้อนด้วยการบีบหลอดเลือดส่วนปลายให้แคบลง ความดันจึงสูงขึ้น สมาคมความดันโลหิตสูงยุโรประบุในปี 2563 ว่าความดันต่ำลงเมื่ออากาศร้อนและสูงขึ้นเมื่ออากาศเย็น เกิดได้ทุกวัย ทั้งคนความดันปกติและผู้ป่วยความดันสูง
งานวิจัยรวมในวารสาร IJERPH ปี 2559 อธิบายเพิ่มว่าความเย็นสัมพันธ์กับเกล็ดเลือดและความหนืดของเลือดที่สูงขึ้นด้วย ส่วนพฤติกรรมหน้าหนาวที่ซ้ำเติมได้ เช่น ขยับตัวน้อยลง · กินอาหารร้อนรสจัด อย่างสุกี้ หมูกระทะ ที่น้ำจิ้มเค็ม · ลุกจากที่นอนอุ่นไปเจออากาศเย็นทันที · ลืมกินยาตอนเดินทางต่างจังหวัด ถ้าความดันขึ้น การปรับยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ที่ดูจากตัวเลขที่วัดซ้ำ ไม่ใช่สิ่งที่ผู้ป่วยหรือญาติทำเอง
เช้าที่อากาศเย็นคือช่วงที่ควรวัดความดันและจดไว้ให้แพทย์ดู
2. หน้าหนาวความดันขึ้นมากแค่ไหน ใครขึ้นมากกว่ากัน
คำตอบสั้น: งานวิจัยรวม 47 การศึกษา ผู้เข้าร่วม 856,539 คน ในวารสาร Journal of Hypertension ปี 2563 พบว่าความดันตัวบนช่วงหน้าหนาวสูงกว่าหน้าร้อนเฉลี่ย 5.6 มม.ปรอทเมื่อวัดที่สถานพยาบาล และ 6.1 มม.ปรอทเมื่อวัดเองที่บ้าน มีแนวโน้มต่างมากกว่าในผู้ที่กินยาความดันและผู้สูงอายุ
| วิธีวัดความดัน | หน้าหนาวสูงกว่าหน้าร้อนเฉลี่ย (ตัวบน / ตัวล่าง มม.ปรอท) |
|---|---|
| วัดที่โรงพยาบาลหรือคลินิก (29 งาน) | 5.6 / 3.3 |
| วัดเองที่บ้าน (9 งาน) | 6.1 / 3.1 |
| เครื่องวัดติดตัว ช่วงกลางวัน (15 งาน) | 3.4 / 2.1 |
| เครื่องวัดติดตัว ช่วงกลางคืน (13 งาน) | ไม่พบว่าหน้าหนาวสูงกว่า |
อ่านตัวเลขนี้อย่างไร เป็นค่าเฉลี่ยของทั้งกลุ่ม บางคนขึ้นมากกว่านี้ ผู้ที่คุมความดันได้พอดีเป้าอาจหลุดเป้าได้ทั้งฤดู และการวัดที่บ้านจับการเปลี่ยนแปลงนี้ได้ชัด ข้อจำกัดคือผู้เข้าร่วมอายุเฉลี่ยราว 50 ปี ข้อสรุปเรื่องผู้สูงอายุยังก้ำกึ่ง และตัวเลขนี้ไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN
3. อากาศหนาวเสี่ยงเส้นเลือดในสมองแตกจริงไหม งานวิจัยบอกอะไร
คำตอบสั้น: สัมพันธ์กันจริงแต่ไม่ใช่สาเหตุเดียว งานรวม 21 การศึกษา ผู้ป่วย 476,511 ราย พบว่าอุณหภูมิที่ต่ำลงสัมพันธ์กับเลือดออกในเนื้อสมอง หรือที่เรียกกันว่าเส้นเลือดในสมองแตก และอีกงานรวม 20 การศึกษาพบว่าช่วงหนาวจัดสัมพันธ์กับการเกิดสโตรกเพิ่มขึ้น 33%
| ประเด็น | งานรวม 21 การศึกษา (2559) | งานรวม 20 การศึกษา (2566) |
|---|---|---|
| เส้นเลือดในสมองแตก | อากาศเย็นลง สัมพันธ์กับเลือดออกในเนื้อสมองมากขึ้น · สมองขาดเลือดไม่สัมพันธ์ชัด | ไม่ได้แยกชนิด |
| ขนาดความเสี่ยง | ผู้สูงอายุดูเปราะบางต่ออากาศเย็นมากกว่า | หนาวจัด เกิดสโตรกเพิ่ม 33% เสียชีวิตเพิ่ม 18% · ร้อนจัด เกิดเพิ่ม 10% |
| ข้อสังเกต | อุณหภูมิที่เปลี่ยนเร็วใน 24 ชั่วโมง ดูจะสำคัญกว่าตัวเลขอุณหภูมิเอง | หนาว หมายถึงหนาวกว่าปกติของพื้นที่นั้น |
เพิ่ม 33% คือความเสี่ยงสัมพัทธ์ ไม่ได้แปลว่า 33 ใน 100 คนจะเป็นสโตรก
ข้อจำกัด ทั้งสองเป็นงานเชิงสังเกต ไม่ได้พิสูจน์ว่าความหนาวเป็นสาเหตุ หลายงานไม่ได้คำนึงถึงแอร์หรือเครื่องทำความร้อน และไม่มีข้อมูลจากไทย ต้นเหตุหลักยังคือความดันสูงที่คุมไม่ได้ อีกสาเหตุที่มักไม่มีอาการเตือนคือ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (AF)
4. หนาวแบบไทยต่างจากเมืองหนาวอย่างไร จุดเสี่ยงที่คนไทยมองข้าม
คำตอบสั้น: กรมอุตุนิยมวิทยากำหนดฤดูหนาวของไทยราวกลางตุลาคมถึงกลางกุมภาพันธ์ อุณหภูมิต่ำสุด 16–22.9 องศาเซลเซียสคืออากาศเย็น 8–15.9 องศาคือหนาว จุดเสี่ยงของคนไทยจึงอยู่ที่อุณหภูมิเปลี่ยนกะทันหัน มากกว่าความหนาวยาวนานแบบเมืองหนาว
งานวิจัยนิยามความหนาวเทียบกับที่คนในพื้นที่คุ้นเคย และแนวทางยุโรปเตือนว่าคนที่เดินทางจากที่ร้อนไปที่หนาวก็อาจเจอความดันเปลี่ยนได้ งานเหล่านี้ทำในประเทศที่หนาวกว่าไทยเป็นส่วนใหญ่ ข้อแนะนำต่อไปนี้จึงเป็นการนำหลักการมาใช้กับอากาศแบบไทย
- ต้นฤดูที่อากาศแปรปรวน กลางตุลาคมอุณหภูมิขึ้นลงไม่แน่นอน เริ่มวัดความดันถี่ขึ้นตั้งแต่ช่วงนี้
- เที่ยวดอย ภาคเหนือ ภาคอีสาน จากกรุงเทพฯ ที่ร้อนขึ้นจุดชมวิวตอนเช้ามืด อุณหภูมิต่างกันมากในวันเดียว
- ห้องแอร์เย็นจัด ตั้งอุณหภูมิไม่ให้ต่างจากข้างนอกมากเกินไป
- อาบน้ำเย็นตอนเช้ามืด ผู้สูงอายุที่ความดันสูงควรใช้น้ำอุ่น แล้วสวมเสื้อผ้าอุ่นทันที
- ก่อนขึ้นดอย พกยาพอบวกสำรอง เครื่องวัดความดัน เสื้อกันหนาว หมวก ถุงเท้า และรู้ว่าโรงพยาบาลใกล้ที่พักอยู่ที่ไหน
เที่ยวดอยได้ แต่ให้ร่างกายค่อย ๆ ปรับ และพกยากับเครื่องวัดความดันไปด้วย
5. วัดความดันที่บ้านช่วงหน้าหนาวอย่างไร และเมื่อไรต้องพบแพทย์
คำตอบสั้น: สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทยแนะนำให้ผู้ที่กินยาลดความดันทุกรายวัดความดันที่บ้าน ด้วยเครื่องวัดที่ต้นแขนที่ได้มาตรฐาน หน้าหนาวให้วัดและจดบันทึกสม่ำเสมอ แล้วนำไปให้แพทย์ดู ห้ามเพิ่ม ลด หรือหยุดยาเอง
| สิ่งที่เห็นจากบันทึก | ควรทำอะไร |
|---|---|
| ค่าสูงกว่าที่เคยชัดเจนติดกันหลายวัน หรือสูงกว่าเป้าที่แพทย์ให้ไว้ | นัดพบแพทย์ก่อนกำหนด ระหว่างนี้กินยาตามเดิม |
| หน้ามืดตอนลุกยืน หรือค่าต่ำกว่าปกติ | แจ้งแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง |
| ความดันสูงมากร่วมกับปวดหัวรุนแรง แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว | โทร 1669 ทันที ไม่ต้องรอวัดซ้ำ |
แนวทางไทย พ.ศ. 2567 วินิจฉัยความดันสูงเมื่อวัดในสถานพยาบาลได้ 140/90 มม.ปรอทขึ้นไปมากกว่า 1 ครั้ง เป้าหมายรายคนให้แพทย์กำหนด
ห้ามปรับยาเอง วัดเวลาเดิมทุกวัน จดค่าตัวบน ตัวล่าง ชีพจร แล้วนำไปให้แพทย์ดู ความดันที่ขึ้นในหน้าหนาวไม่ได้แปลว่าต้องเพิ่มยาเสมอ ให้แพทย์ตัดสินจากตัวเลขหลายวัน
ตลับยารายสัปดาห์ช่วยให้กินยาตรงเวลา แม้ช่วงเดินทาง
“หน้าหนาวไม่ต้องกลัวจนไม่กล้าออกจากบ้าน แต่ให้ใช้ช่วงนี้วัดความดันถี่ขึ้น จดไว้ แล้วให้แพทย์ดูตัวเลขจริงก่อนตัดสินใจเรื่องยาทุกครั้ง”
6. สัญญาณเตือนสโตรก BE FAST ที่ต้องโทร 1669 ทันที
คำตอบสั้น: ถ้าผู้สูงอายุเสียการทรงตัว ตามัว หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว หรือพูดไม่ชัดขึ้นมาทันที ให้โทร 1669 และจดเวลาที่เริ่มมีอาการ ไม่ต้องรอให้ครบทุกข้อ และไม่ต้องรอดูว่าจะหายเอง
จำ BE FAST — พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669
• B เสียการทรงตัว เดินเซทันที
• E ตามัว เห็นภาพซ้อนทันที
• F หน้าเบี้ยว มุมปากตก
• A แขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียว
• S พูดไม่ชัด พูดไม่ออก
• T จดเวลาที่เห็นเป็นปกติครั้งสุดท้าย
ปวดหัวรุนแรงทันทีแบบไม่เคยเป็นก็ต้องโทร 1669 ระหว่างรออย่าป้อนน้ำ อาหาร หรือยา
อ่านละเอียดที่ BE FAST สัญญาณเตือนสโตรก ผู้สูงอายุที่พักฟื้นกับ KIN มีพยาบาลดูแลตลอด 24 ชั่วโมง และทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา รวมอายุรกรรมผู้สูงอายุ ถ้าผ่านสโตรกมาแล้ว ดูโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองของ KIN
ติดต่อสอบถาม | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาการดูแลผู้สูงอายุที่มีความดันสูงและการฟื้นฟูหลังสโตรกฟรี · เยี่ยมชมศูนย์ได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
KIN Medical Hub ลาดพร้าว 71
โรงพยาบาลกายภาพบำบัด KIN สุขุมวิท 107
KIN ศูนย์ฟื้นฟู พัทยา
KIN ศูนย์ฟื้นฟู ราชพฤกษ์
KIN รามคำแหง 24 จองสิทธิ์ก่อนเปิด 15 พ.ย. 2569
KIN ศาลายา จองสิทธิ์ก่อนเปิด 15 ธ.ค. 2569
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
หน้าหนาวทำไมความดันสูงขึ้น
เพราะอากาศเย็นทำให้ร่างกายบีบหลอดเลือดส่วนปลายเพื่อเก็บความร้อน ความดันจึงสูงขึ้น งานรวม 47 การศึกษาพบว่าความดันตัวบนช่วงหน้าหนาวสูงกว่าหน้าร้อนเฉลี่ยราว 5–6 มม.ปรอทค่ะ
หน้าหนาววัดความดันได้ 150 อันตรายไหม
ตัวบน 150 สูงกว่าเกณฑ์ 140/90 ที่แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ใช้วินิจฉัยในสถานพยาบาล ถ้าไม่มีอาการ ให้พักแล้ววัดซ้ำ จดหลายวันแล้วพบแพทย์ ห้ามเพิ่มยาเอง ถ้ามีปวดหัวรุนแรง แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัด โทร 1669 ทันทีค่ะ
อากาศหนาวทำให้เส้นเลือดในสมองแตกได้จริงไหม
สัมพันธ์กันจริงค่ะ งานรวม 21 การศึกษาพบว่าอุณหภูมิที่ต่ำลงสัมพันธ์กับเลือดออกในเนื้อสมอง และอุณหภูมิที่เปลี่ยนเร็วใน 24 ชั่วโมงดูจะสำคัญกว่า แต่เป็นงานเชิงสังเกต ต้นเหตุหลักยังเป็นความดันสูงที่คุมไม่ได้ค่ะ
หน้าหนาวต้องปรับยาความดันไหม
ไม่ควรปรับเองค่ะ บางรายแพทย์อาจพิจารณาปรับตามฤดู แต่ต้องยืนยันด้วยการวัดซ้ำ โดยเฉพาะการวัดที่บ้าน ให้จดความดันหลายวันแล้วนำไปให้แพทย์ตัดสินค่ะ
ผู้สูงอายุเป็นความดันสูงไปเที่ยวดอยได้ไหม
ไปได้ถ้าคุมความดันได้ดีและแพทย์ไม่ได้ห้ามค่ะ พกยาพอบวกสำรอง พกเครื่องวัดความดัน แต่งตัวให้อุ่น ไม่รีบออกไปรับลมหนาวตอนเช้ามืด และรู้ว่าโรงพยาบาลใกล้ที่พักอยู่ที่ไหนค่ะ
อาบน้ำเย็นตอนเช้าหรือนอนห้องแอร์เย็นจัด ทำให้ความดันขึ้นไหม
งานวิจัยชี้ว่าอุณหภูมิที่เปลี่ยนเร็วสัมพันธ์กับความเสี่ยงสโตรก แม้ยังไม่มีงานวัดเรื่องนี้ในคนไทยโดยตรง ผู้สูงอายุที่ความดันสูงจึงควรใช้น้ำอุ่นและไม่ตั้งแอร์เย็นจัดค่ะ
- Seasonal blood pressure variation assessed by different measurement methods — Kollias A และคณะ วารสาร Journal of Hypertension พ.ศ. 2563
- Seasonal variation in blood pressure: consensus statement (ESH) — Stergiou GS และคณะ วารสาร Journal of Hypertension พ.ศ. 2563
- Ambient Temperature and Stroke Occurrence — Wang X และคณะ วารสาร IJERPH พ.ศ. 2559
- Association between ambient temperature and risk of stroke morbidity and mortality — Wen J และคณะ วารสาร Brain and Behavior พ.ศ. 2566
- แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2567 — สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ก.ย. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การปรับยาต้องให้แพทย์ตัดสิน ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN