ผื่นผ้าอ้อม ผู้ป่วยติดเตียง
ผิวหนังอักเสบจากความอับชื้น ป้องกันและดูแลอย่างไร
ก้นแดง ขาหนีบแดง ผู้ป่วยร้องแสบเวลาเช็ด บทความนี้สรุปสาเหตุและขั้นตอนดูแลผิวที่ญาติทำได้
ผิวหนังอักเสบจากการกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้
เสี่ยงกว่าปัสสาวะอย่างเดียว
ถี่ขึ้นเมื่อท้องเสีย
ไม่ดีขึ้นใน 3–5 วัน ให้พบผู้เชี่ยวชาญ
ญาติที่ดูแลผู้ป่วยใส่ผ้าอ้อมมักเจอ ก้นแดง ขาหนีบแดง แม้เปลี่ยนผ้าอ้อมบ่อยแล้ว ปัญหานี้พบบ่อย ทำให้ผู้ป่วยปวดแสบ แต่ส่วนใหญ่ป้องกันได้ด้วยขั้นตอนง่าย ๆ
ข้อมูลทั่วไปสำหรับผู้ดูแล ไม่ใช้แทนการตรวจของแพทย์หรือพยาบาล เรื่องแผลกดทับอ่านที่ แผลกดทับในผู้สูงอายุ 5 สิ่งที่ครอบครัวต้องรู้
เนื้อหาในบทความนี้
1. ผื่นผ้าอ้อม ผู้ป่วยติดเตียง คืออะไร
คำตอบสั้น: คือผิวหนังอักเสบจากการสัมผัสปัสสาวะหรืออุจจาระนาน ๆ ทางการแพทย์เรียก IAD (incontinence-associated dermatitis) พบได้ทั้งก้น ร่องก้น ขาหนีบ อวัยวะเพศ ต้นขาด้านใน ไปจนถึงหลังส่วนล่าง ไม่ใช่แค่บริเวณที่ผ้าอ้อมแนบ
ผิวที่เป็นมักแดงเป็นปื้น ขอบไม่ชัด บางจุดอุ่นและแข็งกว่าผิวรอบข้าง ในคนผิวคล้ำอาจเห็นเป็นสีเข้มหรือม่วงแทนสีแดง ถ้าเป็นมากผิวชั้นบนลอก ถลอก มีน้ำเหลืองซึม ผู้ป่วยจะรู้สึกปวด แสบ คัน แม้ผิวยังไม่แตก
ตรวจผิวทุกครั้งที่เปลี่ยนผ้าอ้อม รวมถึงในร่องและรอยพับ
2. ผื่นผ้าอ้อมในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร
คำตอบสั้น: น้ำจากปัสสาวะและอุจจาระทำให้ผิวชั้นนอกบวมน้ำและเป็นด่าง เอนไซม์ในอุจจาระกัดผิว ผิวจึงเสียด่านป้องกัน อุจจาระเหลวและการกลั้นไม่ได้ทั้งสองอย่างเสี่ยงมากกว่า การขัดถูแรงและสบู่ก็ทำให้แย่ลง
- สัมผัสนาน เปลี่ยนผ้าอ้อมช้า หรือเช็ดไม่สะอาดในรอยพับ
- อุจจาระเหลว มีเอนไซม์มากกว่าอุจจาระเป็นก้อน ทำลายผิวได้มากกว่า
- ผ้าอ้อมเก็บความชื้นไว้แนบผิว โดยเฉพาะแบบด้านนอกเป็นพลาสติก
- สบู่และการขัดแรง สบู่ทั่วไปเป็นด่าง ผ้าเนื้อหยาบเพิ่มแรงเสียดสี
ข้อมูลจากคณะผู้เชี่ยวชาญนานาชาติด้าน IAD ปี 2558 ซึ่งระบุว่ายังไม่มีเกณฑ์วินิจฉัยที่ตรงกัน ตัวเลขความชุกจึงต่างกันมาก
3. ผื่นผ้าอ้อม กับ แผลกดทับ ต่างกันอย่างไร
คำตอบสั้น: ผื่นผ้าอ้อมเกิดจากผิวด้านนอกเข้าไป มักเป็นปื้นแดงขอบไม่ชัดในที่ที่เปียก ส่วนแผลกดทับเกิดจากแรงกดจากด้านใน มักอยู่บนปุ่มกระดูก ขอบชัดกว่า สองอย่างเกิดพร้อมกันได้ และผื่นผ้าอ้อมเพิ่มความเสี่ยงแผลกดทับ
| ลักษณะที่มักพบ (เบาะแส) | ผื่นผ้าอ้อม (IAD) | แผลกดทับ |
|---|---|---|
| มีประวัติ | กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ | นอนหรือนั่งท่าเดิมนาน มีแรงกด |
| ตำแหน่ง | ก้น ร่องก้น ขาหนีบ ต้นขาด้านใน | ปุ่มกระดูก เช่น ก้นกบ สะโพก ส้นเท้า |
| รูปร่าง | มักเป็นปื้น ขอบไม่ชัด | มักขอบชัด |
| ความลึก | ผิวตื้น ๆ ถลอก | ตั้งแต่ผิวแดงกดไม่จาง ถึงแผลลึก |
ดัดแปลงจากตาราง 2 ของเอกสาร Global IAD Expert Panel 2558 · ถ้าผู้ป่วยไม่ได้กลั้นไม่อยู่ ผื่นนั้นไม่ใช่ IAD · ให้พยาบาลหรือแพทย์ยืนยัน
เอกสารเดียวกันระบุว่าบางครั้งแยกไม่ได้จนกว่าจะดูแลไป 3–5 วันแล้วดูการตอบสนอง ระหว่างนั้นให้ทำทั้งการดูแลผิวและการลดแรงกดคู่กัน การพลิกตะแคงตัวเป็นหลักที่ใช้กันทั่วไป แต่งานทบทวน Cochrane ปี 2569 ระบุว่ายังไม่มีหลักฐานชัดว่าความถี่ใด เช่น ทุก 2, 3 หรือ 4 ชั่วโมง ป้องกันได้ดีกว่ากัน ความถี่จึงควรกำหนดรายบุคคลตามการประเมินของพยาบาล
ลดแรงกดและดูแลผิวไปพร้อมกัน
4. ทำความสะอาดและปกป้องผิวผู้ป่วยติดเตียงอย่างไร
คำตอบสั้น: หลักคือ ทำความสะอาด ปกป้อง และฟื้นฟูผิว ใช้น้ำยาทำความสะอาดที่ค่าความเป็นกรดด่างใกล้ผิวแทนสบู่ เช็ดเบา ๆ ไม่ขัดถู แล้วเคลือบผิวด้วยผลิตภัณฑ์กั้นความชื้น ทำอย่างน้อยวันละครั้งและทุกครั้งที่ถ่ายอุจจาระ
4 ขั้นดูแลผิวทุกครั้งที่เปลี่ยน
งานวิจัยบอกอะไร งานทบทวน Cochrane ปี 2559 รวม 13 การศึกษา พบว่าสบู่กับน้ำได้ผลไม่ดีในการป้องกันและดูแลผื่นนี้ และผลิตภัณฑ์ที่ทิ้งไว้บนผิว เช่น สารเคลือบปกป้อง ดูได้ผลกว่าไม่ใช้ ข้อจำกัด งานส่วนใหญ่เล็ก ระยะสั้น และความน่าเชื่อถือของหลักฐานต่ำถึงปานกลาง
5. เลือกและใช้ผ้าอ้อมอย่างไรให้ผิวไม่อับชื้น
คำตอบสั้น: ผ้าอ้อมเก็บความชื้นไว้แนบผิว คณะผู้เชี่ยวชาญจึงแนะนำให้ใช้เท่าที่จำเป็น เช่น ตอนลุกนั่งหรือเดินได้ ถ้าต้องใส่ตลอด เลือกแบบที่ซึมซับและระบายความชื้นได้ดี และเปลี่ยนตามความเปียกไม่ใช่ตามเวลา
- หาสาเหตุที่กลั้นไม่อยู่ซึ่งแก้ได้ เช่น ทางเดินปัสสาวะอักเสบ ท้องผูก หรือยาขับปัสสาวะ โดยปรึกษาแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง (อ่าน กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ในผู้สูงอายุ)
- ถ้าลุกนั่งได้ ฝึกพาเข้าห้องน้ำหรือใช้กระโถนเป็นเวลา ช่วยลดเวลาที่ผิวเปียก
- ข้อมูลสิทธิรับผ้าอ้อมผู้ใหญ่จากรัฐ อ่าน สิทธิผู้ป่วยติดเตียง 2569
เตรียมของให้พร้อมก่อนเปลี่ยน ช่วยให้ทำได้เร็วและนุ่มนวล
6. ผื่นผ้าอ้อมแบบไหนต้องให้แพทย์หรือพยาบาลดู
คำตอบสั้น: ถ้าดูแลถูกวิธีแล้ว ผิวควรดีขึ้นและปวดน้อยลงใน 1–2 วัน และหายใน 1–2 สัปดาห์ ถ้าไม่ดีขึ้นใน 3–5 วัน ผิวแตกเป็นแผล หรือสงสัยติดเชื้อรา ให้แพทย์หรือพยาบาลประเมิน การรอดู 3–5 วันใช้กับผื่นที่คงที่และไม่มีสัญญาณติดเชื้อเท่านั้น
ให้แพทย์หรือพยาบาลดูเร็ว ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง
• ผื่นแดงสดลามออกจากตรงกลาง มีตุ่มเล็ก ๆ กระจายรอบขอบ อาจเป็นเชื้อรา
• ผิวลอก ถลอก มีน้ำเหลืองซึม หรือเป็นแผล
• ดูแลแล้ว 3–5 วันไม่ดีขึ้น หรือมีจุดแดงบนปุ่มกระดูกที่กดแล้วไม่จาง
• มีไข้ หรือท้องเสียต่อเนื่อง
• ผิวปวด ร้อน บวม แดงลามเร็ว หรือมีตุ่มพอง อาจติดเชื้อแบคทีเรีย ให้พบแพทย์ภายในวันนั้น
มีไข้สูงหนาวสั่น ใจสั่นหรือหายใจเร็ว ผิวเป็นจ้ำม่วง ซึม สับสน ตัวเย็นซีด หรือไม่ตอบสนอง โทร 1669 · ห้ามทาอะไรลงแผลลึกหรือเนื้อตายเอง · ยาทาฆ่าเชื้อราหรือสเตียรอยด์ใช้ตามแพทย์สั่งเท่านั้น
“ก้นแดงไม่ได้แปลว่าญาติดูแลไม่ดี ลองเปลี่ยนจากสบู่และการขัดถู มาเป็นการซับเบา ๆ และเคลือบปกป้องผิว แล้วดูทุกวันค่ะ”
ที่ KIN ลาดพร้าว 71 ดูแลผิวผู้ป่วยติดเตียงร่วมกับครอบครัวอย่างไร
KIN ลาดพร้าว 71 ซอยนาคนิวาส 18 เป็นศูนย์ฟื้นฟูแบบพักค้างและที่ตั้งของ Nursing Home ลาดพร้าว ดูแลผู้ป่วยติดเตียงได้ดังนี้
- พยาบาลดูแลตลอด 24 ชั่วโมง ตรวจผิวและประสานแพทย์เมื่อผื่นไม่ดีขึ้นหรือสงสัยติดเชื้อ
- จัดตารางพลิกตะแคงตัวตามการประเมินรายบุคคล พื้นฐานทุก 2 ชั่วโมง ถี่กว่านั้นตามแผนแพทย์
- ผู้มีแผลกดทับระดับ 3–4 ต้องประเมินก่อนรับทุกกรณี ทำแผลตามคำสั่งแพทย์ ถ้าลุกลามหรือต้องตัดเล็มเนื้อตาย ส่งต่อโรงพยาบาล
- อยากดูแลที่บ้าน มีพยาบาลวิชาชีพดูแลที่บ้านของ KIN HomeCare ช่วยสอนญาติดูแลผิว
ติดต่อ KIN ลาดพร้าว 71 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาการดูแลผิวและผื่นผ้าอ้อมของผู้ป่วยติดเตียง · เยี่ยมชมศูนย์ได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผื่นผ้าอ้อมผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร
เกิดจากผิวสัมผัสปัสสาวะหรืออุจจาระนานค่ะ ผิวบวมน้ำ เป็นด่าง และถูกเอนไซม์ในอุจจาระกัด อุจจาระเหลวเสี่ยงมากกว่าค่ะ
ผื่นผ้าอ้อมกับแผลกดทับ ดูต่างกันอย่างไร
ผื่นผ้าอ้อมมักเป็นปื้นแดงขอบไม่ชัดในที่เปียกค่ะ แผลกดทับมักอยู่บนปุ่มกระดูกและขอบชัดกว่า ใช้เป็นเบาะแสเท่านั้น เกิดพร้อมกันได้ ควรให้พยาบาลดูค่ะ
ล้างก้นผู้ป่วยติดเตียงด้วยสบู่ได้ไหม
ไม่แนะนำค่ะ สบู่ทั่วไปเป็นด่างและทำร้ายผิว ควรใช้น้ำยาทำความสะอาดที่ใกล้ค่าความเป็นกรดด่างของผิว และซับเบา ๆ ค่ะ
ควรทาครีมกันผื่นผ้าอ้อมหนาแค่ไหน
ทาบาง ๆ ตามที่พยาบาลแนะนำค่ะ ครีมที่หนาเกินทำให้ผ้าอ้อมซึมซับได้น้อยลง ผิวกลับอับชื้นกว่าเดิมค่ะ
ผื่นผ้าอ้อมกี่วันถึงจะดีขึ้น
ถ้าดูแลถูกวิธี มักดีขึ้นใน 1–2 วัน และหายใน 1–2 สัปดาห์ค่ะ ถ้า 3–5 วันไม่ดีขึ้นควรให้แพทย์หรือพยาบาลดูค่ะ
ผื่นแดงมีตุ่มเล็ก ๆ รอบขอบ ใช้ครีมอะไรดี
อาจเป็นเชื้อราค่ะ ควรให้แพทย์หรือพยาบาลประเมินก่อน ไม่ควรซื้อครีมสเตียรอยด์มาทาเองค่ะ
- Incontinence-associated dermatitis: moving prevention forward (Proceedings of the Global IAD Expert Panel) — Beeckman D และคณะ Wounds International พ.ศ. 2558 (ความเห็นผู้เชี่ยวชาญร่วมกับหลักฐาน ได้ทุนจากบริษัทผลิตภัณฑ์)
- Interventions for preventing and treating incontinence-associated dermatitis in adults — Beeckman D และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2559
- Incontinence-associated dermatitis: a comprehensive review and update — Gray M และคณะ Journal of Wound, Ostomy and Continence Nursing พ.ศ. 2555
- Repositioning for pressure injury prevention in adults — Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2569
- Cellulitis — NHS สหราชอาณาจักร
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การใช้ยาทาต้องให้แพทย์ตัดสิน ข้อมูลงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN