ผู้สูงอายุขาดน้ำ
อาการเตือนที่มักไม่รู้ตัว และวิธีให้ดื่มน้ำพอในแต่ละวัน
ไม่หิวน้ำ ไม่ได้แปลว่าร่างกายได้น้ำพอ สรุปวิธีสังเกต ปริมาณที่ควรดื่ม และเมื่อไรต้องพบแพทย์
คำแนะนำกรมอนามัย
เครื่องดื่มที่ควรจัดให้ต่อวัน เว้นแพทย์สั่งต่าง
งานรวม Cochrane 24 การศึกษา
สับสนขึ้นทันที ปลุกไม่ตื่น โทร 1669
ญาติหลายบ้านเล่าว่า คุณแม่ดื่มน้ำน้อยมาก บอกว่าไม่หิว แล้ววันหนึ่งก็ซึม พูดจาสับสน ภาวะขาดน้ำในผู้สูงอายุมักค่อย ๆ เกิดโดยที่คนในบ้านไม่ทันสังเกต ยิ่งช่วงอากาศร้อนอย่างชลบุรีและพัทยา ร่างกายเสียเหงื่อมากกว่าที่คิด ข่าวดีคือป้องกันได้ด้วยการจัดน้ำให้ดื่มเป็นเวลา และรู้ว่าสัญญาณแบบไหนต้องรีบพบแพทย์
ผู้ที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำ เช่น หัวใจล้มเหลวหรือโรคไตบางระยะ ให้ยึดปริมาณที่แพทย์กำหนด · เรื่องน้ำกับโรคหลอดเลือดสมองอ่านที่ การดื่มน้ำกับโรคหลอดเลือดสมอง
เนื้อหาในบทความนี้
1. ผู้สูงอายุขาดน้ำโดยไม่รู้ตัวได้อย่างไร
คำตอบสั้น: เพราะความรู้สึกกระหายน้ำลดลงตามวัย น้ำสำรองในร่างกายน้อยลง และมีเหตุซ้ำเติม เช่น หลงลืม กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ หรือยาบางชนิด กรมอนามัยจึงแนะนำให้ดื่มสม่ำเสมอโดยไม่ต้องรอให้กระหาย
แนวทางโภชนาการผู้สูงอายุของสมาคมโภชนาการคลินิกยุโรป (ESPEN) ปี 2565 แนะนำว่าผู้สูงอายุทุกคนควรถือว่าเสี่ยงขาดน้ำจากการดื่มน้อย สาเหตุที่พยาบาลพบบ่อยมีดังนี้
- ไม่รู้สึกหิวน้ำ กว่าจะรู้สึก ร่างกายก็ขาดน้ำไปแล้ว
- จำไม่ได้ว่าดื่มหรือยัง พบบ่อยในผู้ที่มีปัญหาความจำ
- กลัวเข้าห้องน้ำบ่อย จึงตั้งใจดื่มน้อย อ่านเพิ่มที่ กลั้นปัสสาวะไม่อยู่
- หยิบน้ำเองไม่ได้ นอนติดเตียง มือสั่น หรือแก้ววางไกลเกินเอื้อม
- กลืนลำบาก สำลักง่ายจนไม่อยากดื่ม
- ความเจ็บป่วยและยาบางชนิด มีไข้ ท้องเสีย อาเจียน หรือยาที่ทำให้ปัสสาวะมาก ห้ามหยุดยาเอง ให้ปรึกษาแพทย์
หลายท่านไม่รู้สึกหิวน้ำ การยื่นแก้วน้ำให้เป็นเวลาจึงสำคัญกว่าการรอให้ขอ
2. ผู้สูงอายุขาดน้ำ อาการเป็นอย่างไร ญาติควรสังเกตอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: อาการเริ่มต้นคือริมฝีปากแห้ง อ่อนเพลีย ปัสสาวะน้อยลง สัญญาณอันตรายคือหน้ามืด ใจเต้นเร็ว ความดันต่ำ สับสน ซึม เห็นสัญญาณอันตรายต้องให้แพทย์ประเมินเร่งด่วน
| กลุ่มอาการ | อาการที่อาจเห็น | ควรทำอะไร |
|---|---|---|
| อาการเริ่มต้น | ริมฝีปากแห้ง ผิวยืดหยุ่นลดลง อ่อนเพลีย ปัสสาวะน้อยลง | เพิ่มการดื่มทีละน้อยแต่บ่อย จดว่าดื่มไปเท่าไร · ถ้าซึม สำลัก กลืนลำบาก อาเจียนต่อเนื่อง หรือแพทย์สั่งจำกัดน้ำ อย่าฝืนป้อน ปรึกษาแพทย์ |
| สัญญาณอันตราย ต้องประเมินเร่งด่วน | ชีพจรเร็วกว่า 120 ครั้งต่อนาที ความดันต่ำ เวียนศีรษะ สับสน ซึม | พาพบแพทย์ทันที ถ้าสับสนขึ้นทันที ปลุกไม่ตื่น หรือหมดสติ โทร 1669 |
อาการตามกรมอนามัย (14 มี.ค. 2565) · สัญญาณข้อเดียวใช้ตัดสินไม่ได้ ไม่ใช่การวินิจฉัย
อาการที่ถูกมองข้ามบ่อยคือสับสนหรือง่วงซึมเฉียบพลัน ซึ่งอาจมาจากโรคหลอดเลือดสมอง การติดเชื้อ น้ำตาลต่ำ หรือยา ไม่ใช่แค่ขาดน้ำ ถ้าเกิดขึ้นทันทีให้โทร 1669 หรือพาไปห้องฉุกเฉิน อ่านเพิ่มที่ ภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ
3. ทำไมดูแค่สีปัสสาวะหรือปากแห้ง ยังบอกไม่ได้ว่าขาดน้ำ
คำตอบสั้น: งานรวม Cochrane ปี 2558 ทดสอบสัญญาณและการตรวจอย่างง่าย 67 แบบในผู้อายุ 65 ปีขึ้นไป ไม่พบตัวใดใช้ได้ดีสม่ำเสมอ สีปัสสาวะ ปากแห้ง หรือความรู้สึกหิวน้ำ ใช้ตัดสินอย่างเดียวไม่ได้ การยืนยันต้องให้แพทย์ประเมินและตรวจเลือด
- สีปัสสาวะ ปากแห้ง หิวน้ำ ชีพจร พลาดคนที่ขาดน้ำจริงไปมาก ใช้เป็นเบาะแสร่วมกับอาการอื่นเท่านั้น
- ไม่ได้ดื่มระหว่างมื้อ ร่วมกับบ่นเพลีย ในงานเล็กหนึ่งงาน (71 คน) เมื่อมีทั้งสองอย่างแม่นยำขึ้น เห็นแบบนี้ให้เพิ่มการดื่มและปรึกษาพยาบาล
- ค่าความเข้มข้นของเลือด (serum osmolality) ESPEN ใช้เกณฑ์เกิน 300 mOsm/kg สำหรับขาดน้ำจากการดื่มน้อย ส่วนการเสียน้ำและเกลือแร่จากท้องเสีย อาเจียน หรือยาขับปัสสาวะ ค่านี้อาจปกติ แพทย์ต้องประเมินอีกแบบ
ข้อจำกัด สัญญาณที่จับได้ดีมาจากการศึกษาขนาดเล็ก ผู้วิจัยระบุว่าต้องทดสอบเพิ่ม ข้อมูลนี้ไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN
4. ผู้สูงอายุควรดื่มน้ำวันละเท่าไร
คำตอบสั้น: กรมอนามัยแนะนำราววันละ 8 แก้ว ดื่มสม่ำเสมอทุกชั่วโมง แนวทาง ESPEN ปี 2565 แนะนำให้จัดเครื่องดื่มให้ผู้หญิงสูงอายุอย่างน้อย 1.6 ลิตร และผู้ชายอย่างน้อย 2.0 ลิตรต่อวัน (นับเฉพาะเครื่องดื่ม ไม่รวมน้ำในอาหาร) เว้นแต่ภาวะของผู้ป่วยต้องใช้แนวทางอื่น
ESPEN อธิบายว่าเครื่องดื่มส่วนใหญ่ที่ไม่มีแอลกอฮอล์ให้น้ำแก่ร่างกายใกล้เคียงน้ำเปล่า (ข้อมูลจากการศึกษาในผู้ใหญ่วัยหนุ่มสาว) จึงเลือกตามที่ท่านชอบได้ ผู้เป็นเบาหวานควรระวังน้ำหวาน ปริมาณจริงต้องปรับตามตัวผู้ป่วย เช่น มีไข้ อากาศร้อน ท้องเสีย ผู้ที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำ เช่น โรคหัวใจหรือไตบางระยะ ห้ามดื่มเพิ่มเอง
เตรียมน้ำของทั้งวันไว้ในระยะเอื้อมถึง ช่วยให้เห็นว่าดื่มไปเท่าไรแล้ว
5. วิธีให้ผู้สูงอายุดื่มน้ำพอ เมื่อท่านไม่ยอมดื่ม
คำตอบสั้น: ไม่ต้องบังคับดื่มทีละมาก ให้จัดน้ำไว้ใกล้ตัว ยื่นให้บ่อย มีเครื่องดื่มหลายแบบให้เลือก และช่วยพาเข้าห้องน้ำทันทีเมื่อต้องการ ESPEN แนะนำวิธีผสมหลายอย่างร่วมกันแบบนี้สำหรับสถานดูแลผู้สูงอายุ
วิธีที่ใช้ได้ทั้งที่บ้านและในศูนย์ดูแล
กลืนลำบากหรือสำลักน้ำ อย่าลดน้ำเอง ให้ทีมรักษาประเมินการกลืนและกำหนดวิธีดื่มที่ปลอดภัย
ผู้ที่ช่วยตัวเองได้น้อย ต้องยกหัวสูงขณะดื่ม และมีคนช่วยประคองแก้ว
6. ขาดน้ำแบบไหนต้องพบแพทย์ และเมื่อไรต้องโทร 1669
คำตอบสั้น: ถ้าหน้ามืดเป็นลม ใจเต้นเร็วมาก ปัสสาวะน้อยกว่าปกติของท่านมาก หรืออาเจียนต่อเนื่อง ให้พบแพทย์ทันที ถ้าสับสนขึ้นทันที ปลุกไม่ตื่น หมดสติ หรือหายใจผิดปกติ ให้โทร 1669
พบข้อใดข้อหนึ่ง พาพบแพทย์ทันที
• หน้ามืด เป็นลม ลุกยืนไม่ไหว
• ชีพจรเกิน 120 ครั้งต่อนาที
• ปัสสาวะน้อยกว่าปกติของท่านมาก หรือแทบไม่ปัสสาวะทั้งที่ดื่มแล้ว
• ท้องเสียหรืออาเจียนต่อเนื่อง ดื่มแล้วอาเจียนออกหมด
สับสนหรือพูดไม่รู้เรื่องขึ้นทันที ปลุกไม่ตื่น หมดสติ หายใจผิดปกติ หรือหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว พูดไม่ชัด โทร 1669 ทันที ระหว่างรอห้ามฝืนป้อนหรือกรอกน้ำเข้าปาก เพราะเสี่ยงสำลักเข้าปอด
ที่ KIN พัทยา ช่วยครอบครัวเรื่องการดื่มน้ำของผู้สูงอายุอย่างไร
KIN พัทยา จังหวัดชลบุรี เป็นศูนย์ดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุของ KIN Rehabilitation การดูแลเรื่องน้ำและอาหารเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรประจำวัน ดังนี้
- พยาบาลดูแลตลอด 24 ชั่วโมง สังเกตอาการ เช่น ซึม สับสน ดื่มหรือกินน้อยลง และประสานแพทย์เมื่อพบสิ่งผิดปกติ
- ดูแลกิจวัตรประจำวัน ทั้งการกิน การดื่ม การพาเข้าห้องน้ำ พร้อมอาหาร 3 มื้อและอาหารว่าง
- รับผู้ที่ให้อาหารทางสายยางและผู้สูงอายุสมองเสื่อม โดยประเมินก่อนรับเป็นรายกรณี
- ดูแลที่บ้าน บริการ KIN HomeCare มีเจ้าหน้าที่ในพื้นที่พัทยา
เยี่ยมชมและปรึกษาได้ฟรี ทุกวัน 09:00–18:00 น. ดูบริการเพิ่มที่ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ KIN
ติดต่อ KIN พัทยา | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาการดูแลผู้สูงอายุที่ดื่มน้ำน้อย กินน้อย หรือหลงลืม · เยี่ยมชมศูนย์ได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผู้สูงอายุขาดน้ำ อาการเป็นอย่างไร
อาการเริ่มต้นคือริมฝีปากแห้ง อ่อนเพลีย ปัสสาวะน้อยลง สัญญาณอันตรายคือหน้ามืด ใจเต้นเร็ว ความดันต่ำ สับสน ซึม ให้ดูหลายอย่างร่วมกัน ถ้าสับสนหรือซึมลงทันทีให้โทร 1669 ค่ะ
ทำไมผู้สูงอายุไม่ยอมดื่มน้ำ
เพราะความรู้สึกกระหายน้ำลดลงตามวัย บางท่านลืม บางท่านกลัวเข้าห้องน้ำบ่อย จึงควรยื่นน้ำให้เป็นเวลาโดยไม่รอให้ขอค่ะ
ผู้สูงอายุควรดื่มน้ำวันละกี่แก้ว
กรมอนามัยแนะนำราววันละ 8 แก้ว ทยอยดื่มทุกชั่วโมง แนวทาง ESPEN ปี 2565 แนะนำผู้หญิงอย่างน้อย 1.6 ลิตร ผู้ชายอย่างน้อย 2.0 ลิตรต่อวัน นับเฉพาะเครื่องดื่ม ยกเว้นผู้ที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำค่ะ
ดูสีปัสสาวะบอกได้ไหมว่าผู้สูงอายุขาดน้ำ
ใช้เป็นเบาะแสได้ แต่ตัดสินอย่างเดียวไม่ได้ค่ะ งานรวม Cochrane ปี 2558 พบว่าสีปัสสาวะและปากแห้งพลาดคนที่ขาดน้ำจริงไปมาก การยืนยันต้องให้แพทย์ประเมินและตรวจเลือดค่ะ
ขาดน้ำทำให้ผู้สูงอายุสับสนได้ไหม
ได้ค่ะ บางท่านไม่บ่นหิวน้ำแต่จู่ ๆ สับสนหรือง่วงซึม แต่อาการนี้มีได้หลายสาเหตุ เช่น สโตรก การติดเชื้อ ถ้าเกิดขึ้นทันทีให้โทร 1669 ค่ะ
ผู้สูงอายุไม่ชอบน้ำเปล่า ดื่มอย่างอื่นแทนได้ไหม
ได้ค่ะ เครื่องดื่มส่วนใหญ่ที่ไม่มีแอลกอฮอล์ให้น้ำใกล้เคียงน้ำเปล่า เช่น นม น้ำซุป ผู้เป็นเบาหวานควรระวังน้ำหวานค่ะ
ผู้สูงอายุขาดน้ำ ต้องดื่มผงเกลือแร่ไหม
ถ้าขาดน้ำเพราะดื่มน้อย แนวทาง ESPEN ระบุว่าไม่จำเป็นต้องใช้ผงเกลือแร่หรือเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬา ให้ดื่มน้ำหรือเครื่องดื่มที่ท่านชอบ ส่วนท้องเสียหรืออาเจียนซึ่งเสียเกลือแร่ด้วย ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน โดยเฉพาะผู้ที่เป็นโรคไตหรือหัวใจค่ะ
- Clinical symptoms, signs and tests for identification of impending and current water-loss dehydration in older people — Hooper L และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2558
- ESPEN practical guideline: Clinical nutrition and hydration in geriatrics — Volkert D และคณะ วารสาร Clinical Nutrition พ.ศ. 2565
- กรมอนามัย ห่วง ‘อากาศร้อนจัด – ดื่มน้ำน้อย’ หวั่นทำผู้สูงอายุเสี่ยงภาวะขาดน้ำ (14 มี.ค. 2565) — กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ผู้ที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำให้ทำตามแพทย์ ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN