เครียดสะสม เสี่ยงเส้นเลือดสมองไหม
ความเครียดกับสโตรกในวัยทำงาน
งานหนัก นอนน้อย ดูแลพ่อแม่ไปด้วย คนวัยทำงานหลายคนเครียดจนชิน งานวิจัยพูดถึงความเครียดกับสโตรกไว้แค่ไหน
INTERSTROKE · งานเทียบย้อนหลัง
INTERSTROKE 2559
งานรวม Lancet 2558
กรมสุขภาพจิต
หลายคนถามว่า “เครียดมาก ๆ เส้นเลือดในสมองแตกได้ไหม” งานวิจัยพบความสัมพันธ์จริง แต่ความเครียดมักมาพร้อมความดันสูง นอนน้อย บุหรี่ เหล้า ซึ่งคุมได้
บทความนี้เจาะความเครียดกับสโตรกในวัยทำงาน ส่วนวิธีคลายเครียดสำหรับผู้สูงอายุอ่านที่ วิธีลดความเครียดในผู้สูงวัย
เนื้อหาในบทความนี้
1. เครียดสะสม เสี่ยงเส้นเลือดสมองจริงไหม
คำตอบสั้น: มีความสัมพันธ์จริง งาน INTERSTROKE ใน 32 ประเทศ ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA Network Open ปี 2565 เทียบผู้ป่วยสโตรก 13,350 คนกับคนที่ไม่เป็น 13,462 คน พบค่า odds ratio ของความเครียดจากงานราว 2.7 ที่บ้านราว 2 ซึ่งบอกความสัมพันธ์ ไม่ใช่ความเสี่ยงเฉพาะตัว
| ชนิดความเครียด (รายงานด้วยตัวเอง) | ค่า odds ratio กับสโตรก (ประมาณ) |
|---|---|
| เครียดจากงาน | 2.7 |
| เครียดที่บ้าน | 2.0 |
| มีเหตุการณ์หนักในชีวิตปีที่ผ่านมา | 1.3 |
ที่มา: Reddin C และคณะ JAMA Network Open พ.ศ. 2565 (INTERSTROKE) · ค่า odds ratio จากงานเทียบผู้ป่วยกับกลุ่มควบคุม
ข้อจำกัด เป็นงานเทียบย้อนหลัง ถามความเครียดหลังเกิดสโตรก ผู้ป่วยอาจจำว่าเครียดมากกว่าจริง จึงบอกได้แค่ “สัมพันธ์” ไม่ใช่ข้อมูลของผู้ป่วย KIN
ความเครียดสะสมมักมาพร้อมการนอนน้อย
2. ความเครียดไม่ได้มาเดี่ยว ความดันสูงคือตัวหลัก
คำตอบสั้น: งาน INTERSTROKE ในวารสาร Lancet ปี 2559 พบว่าปัจจัยปรับแก้ได้ 10 อย่างเกี่ยวข้องกับสโตรกราว 90% โดยความดันสูงเป็นส่วนใหญ่สุดราว 48% ปัจจัยด้านจิตใจและสังคมราว 17% องค์การอนามัยโลกก็ระบุว่าความดันสูงเป็นตัวการหลักของสโตรก
| ปัจจัย | ส่วนของสโตรกที่เกี่ยวข้อง (โดยประมาณ) |
|---|---|
| ความดันสูง (หรือ 140/90 ขึ้นไป) | 48% |
| ไม่ได้ออกกำลังกายสม่ำเสมอ | 36% |
| ปัจจัยด้านจิตใจและสังคม (รวมความเครียด) | 17% |
| สูบบุหรี่ | 12% |
| ดื่มแอลกอฮอล์ | 6% |
ที่มา: O’Donnell MJ และคณะ Lancet พ.ศ. 2559 · ค่า population attributable risk ซ้อนทับกันได้ จึงรวมเกินร้อย
มองความเครียดเป็นสัญญาณให้เช็กปัจจัยอื่น โดยเฉพาะความดัน อ่านที่ ความดันโลหิตกับโรคหลอดเลือดสมอง
3. ทำงานหนักเกินไป เสี่ยงสโตรกแค่ไหน
คำตอบสั้น: งานรวมในวารสาร Lancet ปี 2558 จากคนทำงานกว่า 5 แสนคน พบว่าทำงานสัปดาห์ละ 55 ชั่วโมงขึ้นไป สัมพันธ์กับสโตรกสูงขึ้นราว 33% เทียบคนทำงาน 35–40 ชั่วโมง และยิ่งชั่วโมงมาก ความเสี่ยงยิ่งสูง
| ชั่วโมงทำงานต่อสัปดาห์ | ความเสี่ยงสโตรก เทียบ 35–40 ชม. |
|---|---|
| 41–48 ชั่วโมง | ราว 1.10 เท่า (ยังไม่ชัดทางสถิติ) |
| 49–54 ชั่วโมง | ราว 1.27 เท่า |
| 55 ชั่วโมงขึ้นไป | ราว 1.33 เท่า |
ที่มา: Kivimäki M และคณะ Lancet พ.ศ. 2558 · ข้อมูลยุโรป สหรัฐฯ ออสเตรเลีย
WHO และ ILO ประเมินว่าปี 2559 คนทั่วโลกราว 480–490 ล้านคน (ราว 9% ของประชากรโลก) ทำงาน 55 ชั่วโมงขึ้นไป และเกี่ยวข้องกับการเสียชีวิตจากโรคหัวใจขาดเลือดและสโตรกรวมราว 745,000 ราย
คนเครียดและทำงานหนัก ควรรู้ค่าความดันของตัวเอง
4. วัยทำงานก็เป็นสโตรกได้ อย่ารอให้แก่ก่อน
คำตอบสั้น: งาน INTERSTROKE พบว่าปัจจัยเสี่ยงชุดเดียวกันอธิบายสโตรกได้ราว 92% ในผู้ป่วยอายุ 55 ปีหรือน้อยกว่า ไม่ต่างจากคนสูงอายุ และองค์การอนามัยโลกระบุว่าบุหรี่เกี่ยวข้องกับราว 2 ใน 5 ของการเสียชีวิตจากสโตรกในคนอายุต่ำกว่า 65 ปี
สัญญาณเตือนสโตรก — พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669 ทันที
• เดินเซ ตามัวหรือเห็นภาพซ้อน ทันที
• หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียว
• พูดไม่ชัด พูดไม่ออก — จดเวลาที่เห็นเป็นปกติครั้งสุดท้าย
อ่านเพิ่มที่ BE FAST สัญญาณเตือนสโตรก และ อายุ 30 ก็เสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองได้
5. ลดความเครียดและลดเสี่ยงสโตรกในวัยทำงานอย่างไร
คำตอบสั้น: เริ่มจากสิ่งที่วัดได้และคุมได้ก่อน คือความดัน บุหรี่ แอลกอฮอล์ และการขยับร่างกาย งาน INTERSTROKE ปี 2565 ยังพบว่าคนที่รู้สึกควบคุมชีวิตตัวเองได้มากกว่า มีความสัมพันธ์ระหว่างความเครียดกับสโตรกอ่อนลง
| สิ่งที่ทำได้ | เริ่มอย่างไร |
|---|---|
| รู้ค่าความดันของตัวเอง | วัดเป็นระยะ ถ้าสูงให้พบแพทย์ |
| ขยับร่างกาย | องค์การอนามัยโลกแนะนำออกกำลังระดับปานกลาง 150 นาทีต่อสัปดาห์ขึ้นไป |
| เลิกบุหรี่ ลดแอลกอฮอล์ | ไม่ใช้บุหรี่หรือเหล้าเป็นตัวช่วยคลายเครียด |
| จัดชั่วโมงงานและเวลานอน | กันเวลาพักและนอนให้เป็นกิจวัตร |
| เพิ่มความรู้สึกควบคุมได้ | แบ่งปัญหาเป็นเรื่องเล็ก ขอความช่วยเหลือเมื่อเกินกำลัง |
ที่มา: WHO Stroke fact sheet (ธ.ค. 2568) · Reddin C และคณะ 2565 · ไม่มีงานใดพิสูจน์ว่าวิธีเดียวลดสโตรกได้เป็นตัวเลขแน่นอน
ขยับร่างกายสม่ำเสมอ เริ่มได้ทุกวัย
6. เครียดแค่ไหนต้องขอความช่วยเหลือ
คำตอบสั้น: ถ้าเครียดต่อเนื่องจนนอนไม่หลับ กินไม่ได้ ทำงานไม่ได้ หรือเริ่มพึ่งเหล้าบุหรี่ ควรคุยกับผู้เชี่ยวชาญ เช่น สายด่วนสุขภาพจิต 1323
- โทร 1323 สายด่วนสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต
- ประเมินตัวเองเบื้องต้น ที่ เว็บไซต์กรมสุขภาพจิต
- คิดทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น หรือคลุ้มคลั่งอาจเป็นอันตราย โทร 1669 หรือตำรวจ 191 ทันที
- มีโรคประจำตัว ให้แจ้งแพทย์ว่าช่วงนี้เครียดมาก
“เครียดจนนอนไม่พอ ไม่ได้ออกกำลัง และไม่เคยวัดความดัน คือความเสี่ยงหลายตัวซ้อนกัน เริ่มจากวัดความดันวันนี้ก็ได้ค่ะ”
KIN ศาลายา ช่วยครอบครัววัยทำงานฝั่งพุทธมณฑลอย่างไร
KIN Rehabilitation ศาลายา ศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและดูแลผู้สูงอายุ ตรงข้าม HomePro ศาลายา อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐม กำลังจะเปิด 15 ธันวาคม 2569 เป็นอีกทางเลือกของครอบครัวที่ต้องทำงานไปพร้อมกับดูแลผู้ป่วย
- มีส่วนช่วยฟื้นฟูผู้ป่วยหลังสโตรก ดูโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
- แพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ
- จองสิทธิ์ล่วงหน้าได้แล้ว · ระหว่างรอเปิด ปรึกษา KIN ราชพฤกษ์ สาขาที่เปิดอยู่และใกล้ฝั่งพุทธมณฑล
จองสิทธิ์ KIN ศาลายา | เปิด 15 ธ.ค. 2569
ระหว่างนี้ปรึกษาการฟื้นฟูหลังสโตรกได้ที่สาขาที่เปิดแล้ว
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
เครียดสะสม เสี่ยงเส้นเลือดสมองจริงไหม
มีความสัมพันธ์ค่ะ งาน INTERSTROKE 32 ประเทศพบค่า odds ratio ของความเครียดจากงานราว 2.7 แต่เป็นงานเทียบย้อนหลัง ยังไม่พิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุโดยตรงค่ะ
เครียดมาก ๆ ทำให้เส้นเลือดสมองแตกได้ไหม
ความเครียดอย่างเดียวไม่ใช่ตัวการหลักค่ะ ตัวการใหญ่คือความดันสูง ซึ่งมักมาพร้อมความเครียด นอนน้อย บุหรี่ เหล้า จึงควรวัดความดันเป็นประจำค่ะ
ทำงานหนักเสี่ยงสโตรกไหม
งานรวมในวารสาร Lancet พบว่าทำงานสัปดาห์ละ 55 ชั่วโมงขึ้นไป สัมพันธ์กับสโตรกสูงขึ้นราว 33% เทียบคนทำงาน 35–40 ชั่วโมงค่ะ
คนอายุน้อยเป็นสโตรกได้ไหม
ได้ค่ะ งาน INTERSTROKE พบว่าปัจจัยเสี่ยงชุดเดียวกันอธิบายสโตรกได้ราว 92% ในคนอายุ 55 ปีหรือน้อยกว่า เห็นสัญญาณ BE FAST ให้โทร 1669 ทันทีค่ะ
ลดความเครียดเพื่อลดเสี่ยงสโตรกทำอย่างไร
เริ่มจากวัดความดัน ออกกำลังกาย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เลิกบุหรี่ ลดเหล้า จัดเวลานอน และโทรปรึกษาสายด่วน 1323 ได้ค่ะ
KIN ศาลายา เปิดเมื่อไร
กำลังจะเปิด 15 ธันวาคม 2569 ตรงข้าม HomePro ศาลายา อ.พุทธมณฑล จองสิทธิ์ล่วงหน้าได้แล้ว ระหว่างนี้ปรึกษา KIN ราชพฤกษ์ได้ค่ะ
- Association of Psychosocial Stress With Risk of Acute Stroke — Reddin C และคณะ วารสาร JAMA Network Open พ.ศ. 2565
- Global and regional effects of potentially modifiable risk factors associated with acute stroke in 32 countries (INTERSTROKE) — O’Donnell MJ และคณะ วารสาร Lancet พ.ศ. 2559
- Long working hours and risk of coronary heart disease and stroke — Kivimäki M และคณะ วารสาร Lancet พ.ศ. 2558
- WHO/ILO Joint Estimates: burdens of ischemic heart disease and stroke attributable to long working hours — วารสาร Environment International พ.ศ. 2564
- Stroke fact sheet — องค์การอนามัยโลก (WHO) ปรับปรุง ธ.ค. 2568
- กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข — สายด่วน 1323 และประเมินสุขภาพจิตด้วยตนเอง
- คำถามที่พบบ่อย — ศูนย์สุขภาพจิตที่ 11 กรมสุขภาพจิต
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย ตัวเลขงานวิจัยเป็นความสัมพันธ์ในกลุ่มประชากร ไม่ใช่ความเสี่ยงเฉพาะตัว และไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN