วิธียกผู้ป่วยติดเตียงให้ปลอดภัย
ยกคนเดียวได้แค่ไหน ยกขึ้นรถ และไม่ให้ผู้ดูแลปวดหลัง
หลังผู้ดูแลต้องใช้อีกหลายปี
ผู้ป่วยให้ความร่วมมือ (Waters, NIOSH 2550)
ตามข้อแนะนำเดียวกัน
ไม่พบว่ากันปวดหลัง (Cochrane)
ผู้ป่วยผู้ใหญ่เกือบทุกคนหนักเกินกว่าที่ผู้ดูแลคนเดียวจะยกทั้งตัวได้อย่างปลอดภัย เป้าหมายคือยกให้น้อยลง
ท่าที่เหมาะกับแต่ละคนควรให้นักกายภาพประเมิน
เนื้อหาในบทความนี้
1. วิธียกผู้ป่วยติดเตียง เริ่มจากถามว่าต้อง "ยก" จริงไหม
คำตอบสั้น: ส่วนใหญ่ไม่ต้องยกทั้งตัว ให้เลื่อน หมุน หรือให้ผู้ป่วยช่วยออกแรง เพราะงานของนักวิจัย NIOSH (Waters พ.ศ. 2550) คำนวณว่าควรรับน้ำหนักด้วยมือไม่เกินราว 16 กก.
Waters นักวิจัย NIOSH สหรัฐฯ (Am J Nurs พ.ศ. 2550) คำนวณว่า การยกผู้ป่วยด้วยมือควรไม่เกิน 35 ปอนด์ (ราว 16 กก.) ถ้าเกินควรใช้อุปกรณ์ช่วย ข้อจำกัด: 16 กก. คือน้ำหนักที่มือผู้ยกรับจริงในสภาพที่เหมาะที่สุด (ยกชิดตัว ไม่บิดเอว) ถ้ายกทั้งตัว น้ำหนักที่รับคือน้ำหนักผู้ป่วยทั้งตัว ใช้กับผู้ป่วยที่ให้ความร่วมมือและไม่ขยับกะทันหันเท่านั้น ท่าที่ไม่ดีเพดานจะต่ำกว่านี้
ชันเข่าก่อนพลิกตัว
2. ท่ายกผู้ป่วยที่ถูกหลักกลศาสตร์ร่างกาย ใช้หลักอะไร
คำตอบสั้น: ไม่มีท่าเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ต้องประเมินก่อนว่าผู้ป่วยลงน้ำหนักได้แค่ไหน ร่วมมือได้ไหม ปวดหรือเกร็งไหม แล้วจึงใช้หลักลดแรงที่หลัง คือยืนเท้าแยก ให้ผู้ป่วยชิดตัว งอเข่าเล็กน้อย ไม่บิดเอวแต่หมุนด้วยเท้า
| ควรทำ | ควรเลี่ยง |
|---|---|
| บอกผู้ป่วย ล็อกล้อเตียงและรถเข็น ยืนเท้าแยก ขาหนึ่งนำ | ยกทันที ยืนเท้าชิด หรือยืนห่างเตียง |
| ให้ผู้ป่วยชิดเอว งอหลัง สะโพก เข่าเล็กน้อย | เหยียดแขนยกห่างตัว ก้มหลังสุด |
| หมุนตัวด้วยการก้าวเท้า ปรับเตียงสูงพอดี | บิดเอวหรือเอียงตัวขณะยก |
ที่มา: HSE สหราชอาณาจักร (หลักการยกสิ่งของ นำมาประยุกต์กับการเคลื่อนย้ายผู้ป่วย)
3. เมื่อไรห้ามยกผู้ป่วยติดเตียงคนเดียว
คำตอบสั้น: เมื่อผู้ป่วยลงน้ำหนักไม่ได้ น้ำหนักมาก สับสนหรือดิ้น หลังผ่าตัดสะโพกหรือกระดูกสันหลัง ผู้ดูแลปวดหลังอยู่ หรือเพิ่งล้มแล้วสงสัยบาดเจ็บ
ห้ามยก โทร 1669
• เพิ่งล้มแล้วปวดสะโพกหรือหลังมาก ขาผิดรูป ศีรษะกระแทก หรือซึมลง
• หายใจลำบาก เจ็บแน่นหน้าอก หรือไม่ตอบสนอง
ผู้สูงอายุล้มแล้วลุกไม่ได้ อ่าน 5 นาทีแรกหลังผู้สูงอายุล้ม
ถ้าดูแลอยู่คนเดียว งานเลื่อนตัวขึ้นหัวเตียงทำได้โดยปรับเตียงราบ ให้ผู้ป่วยชันเข่าช่วยดันเท้า ใช้แผ่นเลื่อนตัว (slide sheet) แล้วเลื่อนทีละน้อย ไม่ยกลอยทั้งตัว · เครื่องยกบางชนิดใช้คนเดียวได้ ให้นักกายภาพประเมินและสอนก่อนใช้ · ถ้าไม่มีคนสลับ ปรึกษาบริการนักบริบาลช่วยเฉพาะช่วงที่ต้องยกบ่อย
4. ยกผู้ป่วยติดเตียงขึ้นรถอย่างไร
คำตอบสั้น: อย่ายกทั้งตัวเข้ารถ ให้ผู้ป่วยนั่งลงที่เบาะโดยหันหลังเข้ารถก่อน แล้วหมุนตัวยกขาเข้าทีละข้าง ถ้ายืนเองไม่ได้แม้มีคนช่วยเล็กน้อย ไม่ควรอุ้มเข้ารถ ให้ทีมประเมินอุปกรณ์หรือรถที่เหมาะ
ขึ้นรถเก๋ง สำหรับผู้ที่ยืนได้บ้าง
หลังผ่าตัดสะโพกหรือกระดูกสันหลัง สโตรกระยะแรก หรือสงสัยกระดูกหัก ห้ามหมุนบิดตัวเอง ให้ทีมรักษาสอนท่าก่อน · เดินทางไกล อ่าน ย้ายผู้ป่วยติดเตียงไปไกล เตรียมอย่างไร
นั่งที่เบาะก่อน แล้วหมุนตัวเข้ารถ
5. ผู้ป่วยน้ำหนักเยอะ อุปกรณ์ช่วยยกมีอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: ผ้ารองยก (draw sheet) แผ่นเลื่อนตัว (slide sheet) เข็มขัดพยุง (transfer belt) เตียงไฟฟ้า และเครื่องยกผู้ป่วย (patient hoist) เลือกตามว่าผู้ป่วยลงน้ำหนักได้แค่ไหน
| อุปกรณ์ | ช่วยงานไหน |
|---|---|
| ผ้ารองยก | เลื่อนตัวขึ้นหัวเตียง พลิกตะแคง ไม่ใช่งานคนเดียว ห้ามดึงจากหัวเตียง มีแผลหรือสายต่าง ๆ ให้ทีมประเมินก่อน |
| แผ่นเลื่อนตัว | ลดแรงเสียดทานตอนเลื่อนหรือย้ายเตียง เอาออกหลังใช้ |
| เข็มขัดพยุง | ประคองตอนลุกยืนหรือเดิน สำหรับผู้ที่ลงน้ำหนักได้บ้าง |
| เตียงไฟฟ้า | ปรับความสูงและท่านั่ง ลดการก้ม |
| เครื่องยกผู้ป่วย | ผู้ที่ลงน้ำหนักไม่ได้หรือน้ำหนักมาก ต้องฝึกก่อน อ่าน ใช้เครื่องยกผู้ป่วยอย่างไรให้ปลอดภัย |
Collins และคณะ (Injury Prevention พ.ศ. 2547) พบว่าโปรแกรมเครื่องยกร่วมกับนโยบายไม่ยกด้วยมือและการฝึกใช้ ลดการบาดเจ็บของผู้ดูแลในบ้านพักคนชรา ข้อจำกัด: เทียบก่อน-หลังในบุคลากร ไม่ใช่ญาติ
เลื่อนแทนการยก
6. ผู้ดูแลปวดหลังแล้ว ควรทำอย่างไรต่อ
คำตอบสั้น: ลดงานยก แบ่งรอบ ใช้อุปกรณ์ และปรึกษานักกายภาพ ถ้าชาหรืออ่อนแรงที่ขาทั้งสองข้าง ชารอบก้นหรืออวัยวะเพศ หรือการขับถ่ายผิดปกติ ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
Cochrane ของ Verbeek และคณะ (พ.ศ. 2554 สืบค้นงานวิจัยถึง ก.พ. 2554) ไม่พบว่าการสอนท่ายกอย่างเดียว (มีหรือไม่มีอุปกรณ์) ป้องกันปวดหลังได้ (ศึกษาในพนักงาน ไม่ใช่ผู้ดูแลที่บ้าน) จึงต้องลดจำนวนครั้งและน้ำหนักที่ยกจริง ผู้ที่ยืนเองไม่ได้แม้มีคนช่วยเล็กน้อย ควรใช้เครื่องยกแทนการอุ้ม (OSHA) · ปวดหลังที่ไม่ดีขึ้นในไม่กี่สัปดาห์ หรือทำกิจวัตรไม่ได้ ควรพบแพทย์ (NHS)
“ใช้อุปกรณ์และขอคนช่วยไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่ทำให้ดูแลได้นานครับ”
KIN HomeCare ช่วยครอบครัวที่ต้องยกผู้ป่วยติดเตียงได้อย่างไร
KIN HomeCare ให้บริการดูแลถึงบ้าน ครอบครัวเลือกเฉพาะส่วนที่จำเป็นได้
- นักบริบาลดูแลที่บ้าน ช่วยงานดูแลประจำวัน แบ่งภาระจากญาติ ส่งได้ทั่วประเทศ
- กายภาพบำบัดที่บ้าน ประเมินผู้ป่วยในบ้านจริง ฝึกพลิกตัว ลุกนั่ง ย้ายตัว และสอนท่าที่ครอบครัวทำต่อได้ (เฉพาะกรุงเทพฯ และปริมณฑล)
- เช่าอุปกรณ์การแพทย์ เตียงไฟฟ้า (บางรุ่นปรับต่ำได้) และรถเข็น ส่ง ติดตั้ง สาธิตการใช้ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล
- พาไปโรงพยาบาล เจ้าหน้าที่พาไปพบแพทย์ตามนัด ไม่ใช่บริการฉุกเฉิน (ฉุกเฉินโทร 1669)
ปรึกษา KIN HomeCare | ยกและเคลื่อนย้ายผู้ป่วยติดเตียง
นักบริบาล นักกายภาพไปบ้าน และเช่าเตียงไฟฟ้า
KIN HomeCare
บริการดูแลถึงบ้านทั่วประเทศ · กายภาพบำบัดที่บ้านเฉพาะกรุงเทพฯ และปริมณฑล
ดูแลที่บ้าน · พยาบาล · เช่าอุปกรณ์ 061-881-9399
กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307
ศูนย์ฟื้นฟูและดูแลผู้สูงอายุของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ยกผู้ป่วยติดเตียงคนเดียวได้ไหม
ถ้าต้องยกทั้งตัวไม่ควรครับ งานของนักวิจัย NIOSH คำนวณว่าควรรับน้ำหนักด้วยมือไม่เกินราว 16 กก. ให้ใช้การเลื่อน หมุน หรืออุปกรณ์แทนครับ
เครื่องยกผู้ป่วยใช้คนเดียวได้ไหม
งานที่ใช้เครื่องยกมักต้องใช้ 2 คน ตามข้อแนะนำ HSE ครับ ควรฝึกกับทีมก่อนและเลือกผ้าสลิงตามการประเมินครับ
ยกผู้ป่วยขึ้นรถทำอย่างไร
ให้ผู้ป่วยนั่งลงที่เบาะโดยหันหลังเข้ารถก่อน แล้วหมุนตัวยกขาเข้าทีละข้างครับ ถ้ายืนเองไม่ได้ ไม่ควรอุ้ม ให้ทีมประเมินอุปกรณ์ครับ
ผู้ป่วยน้ำหนักเยอะ ใช้อุปกรณ์อะไรช่วย
ผ้ารองยกและแผ่นเลื่อนตัวช่วยเลื่อนบนเตียง ผู้ที่ลงน้ำหนักไม่ได้ควรใช้เครื่องยกครับ
ยกผู้ป่วยแล้วปวดหลัง ต้องทำอย่างไร
หยุดยกหนักคนเดียว แบ่งรอบ และปรึกษานักกายภาพครับ ถ้าขาชาหรืออ่อนแรงทั้งสองข้าง หรือการขับถ่ายผิดปกติ ไปโรงพยาบาลทันทีครับ
ผู้ป่วยล้มลงพื้น ควรรีบยกขึ้นไหม
อย่ารีบยกครับ ถ้าปวดสะโพกมาก ศีรษะกระแทก หรือซึมลง โทร 1669 ห้ามยกเองครับ
- When Is It Safe to Manually Lift a Patient? — Waters TR, Am J Nurs 2550
- Good handling technique — HSE
- Moving and handling people: manage the risk — HSE
- Guidelines for Nursing Homes: Ergonomics — OSHA
- Back pain — NHS
- Manual material handling advice and assistive devices… — Verbeek JH และคณะ Cochrane (พ.ศ. 2554)
- A best practices musculoskeletal injury prevention program in nursing homes — Collins JW และคณะ Inj Prev 2547
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะราย ท่ายกและอุปกรณ์ที่เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละคน ควรให้นักกายภาพบำบัดหรือพยาบาลประเมิน ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ใช้บริการ KIN