ปวดแสบร้อนหลังเป็นสโตรก
ปวดซีกที่อ่อนแรง คืออะไร รักษาอย่างไร
ผู้ป่วยบางคนบอกว่าแขนขาซีกที่อ่อนแรงแสบเหมือนโดนไฟลวก เสียวเหมือนเข็มทิ่ม แค่ผ้าห่มแตะก็เจ็บ ทั้งที่ไม่มีแผล บทความนี้อธิบายว่าคืออะไร ดูแลอย่างไร
งานรวม 69 บทความ
ควรเฝ้าดูอย่างน้อย 12 เดือน
ต้องให้แพทย์ประเมิน
อาจเป็นสโตรกซ้ำ
พยาบาลมักได้ยินว่า “ไม่มีแผลสักนิด แต่คุณแม่บอกว่าขาซ้ายแสบร้อนทั้งวัน” ญาติหลายคนจึงคิดว่าผู้ป่วยคิดไปเอง อาการนี้เป็นความปวดจริง และอาจเกิดจากทางรับความรู้สึกในสมองที่บาดเจ็บ แพทย์จะยืนยันได้หลังตรวจความรู้สึกบริเวณที่ปวดและแยกสาเหตุอื่น เช่น ปวดไหล่ กล้ามเนื้อเกร็ง หรือปวดข้อ
บทความนี้เน้นอาการปวดที่เกิดจากสมอง ถ้าปวดเฉพาะที่ไหล่ข้างอ่อนแรง อาจเป็นปวดไหล่ชนิดอื่น อ่านพื้นฐานที่ อาการปวดไหล่เกิดจากอะไร
เนื้อหาในบทความนี้
1. ปวดแสบร้อนหลังเป็นสโตรกคืออะไร
คำตอบสั้น: อาจเป็นอาการปวดที่เกิดจากสมอง (central post-stroke pain หรือ CPSP) สโตรกทำให้ทางรับความรู้สึกเจ็บปวดในสมองบาดเจ็บ สมองจึงแปลสัญญาณผิดเป็นความปวด มักเป็นที่ร่างกายซีกเดียวกับที่ได้รับผลจากสโตรก
Stroke Foundation ของออสเตรเลียอธิบายว่าอาการนี้ เกิดจากสมอง ไม่ใช่จากร่างกาย เมื่อความรู้สึกสัมผัสลดลง สมองอาจรับรู้เป็นความปวดแทน ผู้ป่วยอาจบรรยายได้หลายแบบ
- แสบร้อน เหมือนโดนไฟลวกหรือน้ำร้อน
- เย็นเจ็บ เหมือนแช่น้ำแข็ง
- เสียวแปลบ ทิ่มแทง หรือซ่า ๆ เหมือนเข็มทิ่ม
- ชาแต่ปวด สัมผัสได้น้อยลงแต่กลับปวด
- ปวดมากขึ้นเมื่อ ถูกสัมผัส ขยับตัว หรือโดนน้ำ
อาการปวดจากสมองมองไม่เห็นจากภายนอก การฟังและเชื่อผู้ป่วยคือจุดเริ่มของการดูแล
2. ปวดแสบร้อนหลังสโตรกพบบ่อยแค่ไหน เริ่มเมื่อไร
คำตอบสั้น: งานรวม 69 บทความในวารสาร Advances in Therapy ปี 2563 พบความชุกราว 11% ของผู้ป่วยสโตรก และอาจสูงกว่าครึ่งในกลุ่มที่สโตรกเกิดที่ทาลามัสหรือก้านสมองส่วนเมดัลลา (medulla) อาการเริ่มได้ตั้งแต่วันแรกจนเกิน 1 ปี
ในงานเดียวกัน ราว 26% เริ่มปวดพร้อมกับเกิดสโตรก 31% เริ่มภายในเดือนแรก 41% เริ่มระหว่างเดือนที่ 1 ถึงปีแรก และ 5% เริ่มหลัง 12 เดือน (เป็นค่าประมาณจากการรวมงาน แต่ละตัวมีช่วงคลาดเคลื่อน จึงรวมกันไม่พอดี 100%) ผู้วิจัยแนะนำให้เฝ้าดูอาการอย่างน้อย 12 เดือน ผู้ป่วยที่เคยไม่ปวด แล้วเริ่มปวดหลังกลับบ้านหลายเดือน จึงยังเป็นอาการนี้ได้
ข้อจำกัด ตัวเลขรวมจากงานที่ใช้เกณฑ์วินิจฉัยต่างกัน บทความทบทวนใน The Lancet Neurology ปี 2552 ระบุว่ายังไม่รู้ความชุกที่แน่นอน เพราะแยกจากปวดชนิดอื่นหลังสโตรกได้ยาก ตัวเลขนี้ไม่ใช่ข้อมูลผู้ป่วย KIN
3. ปวดแสบร้อนจากสมอง ต่างจากปวดชนิดอื่นหลังสโตรกอย่างไร
คำตอบสั้น: ผู้ป่วยสโตรกปวดได้หลายแบบ เช่น ปวดไหล่ ปวดจากกล้ามเนื้อเกร็ง ปวดข้อ และปวดหัว ซึ่งรักษาต่างกัน ปวดจากสมองมักเป็นแสบร้อนหรือเสียวที่ผิว ร่วมกับความรู้สึกผิดปกติตรงบริเวณที่สมองส่วนนั้นดูแล แพทย์จึงต้องตรวจแยก
| ชนิดปวด | ลักษณะที่มักพบ | ใครช่วยดูแล |
|---|---|---|
| ปวดจากสมอง (CPSP) | แสบร้อน เย็นเจ็บ เสียว ชาแต่ปวด สัมผัสเบา ๆ ก็เจ็บ | แพทย์ประเมินและวางแผนรักษา |
| ปวดไหล่ข้างอ่อนแรง | ปวดตอนขยับหรือยกแขน ไหล่ห้อย | นักกายภาพจัดท่า ประคองไหล่ ร่วมกับแพทย์ |
| ปวดจากกล้ามเนื้อเกร็ง | ตึง เกร็ง ปวดตอนยืดหรือขยับ | แพทย์และนักกายภาพ |
| ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ | ปวดตื้อ ๆ เฉพาะที่ เช่น สะโพก หลัง | นักกายภาพและแพทย์ |
ชนิดปวดตามบทความทบทวน Klit และคณะ (Lancet Neurology 2552) และเอกสาร Pain after stroke ของ Stroke Foundation · ผู้ป่วยมีปวดหลายชนิดพร้อมกันได้
4. ปวดแสบร้อนหลังสโตรก รักษาอย่างไร
คำตอบสั้น: เริ่มจากให้แพทย์ประเมินว่าเป็นปวดชนิดไหน แล้ววางแผนร่วมกันระหว่างการใช้ยาที่แพทย์เลือกให้เป็นรายคน กับการดูแลที่ไม่ใช้ยา Stroke Foundation ระบุว่ายาแก้ปวดทั่วไปมักไม่ค่อยได้ผลกับปวดชนิดนี้
ห้ามซื้อยาหรือปรับยาเอง ยาแก้ปวดที่ซื้อเองมักไม่ช่วยอาการนี้ และอาจมีผลข้างเคียง ให้จดอาการไปปรึกษาแพทย์ การหยุดหรือลดยาเดิมเองเป็นอันตราย อ่านเพิ่มที่ ยา Stroke หยุดกินได้ไหม
บทความทบทวนใน The Lancet Neurology ระบุว่าอาการนี้ รักษายาก เป้าหมายจึงมักเป็นลดความปวดให้อยู่ร่วมได้และกลับไปทำกิจวัตร มากกว่าให้หายทันที นอกจากยา Stroke Foundation แนะนำแนวทางเหล่านี้
- ขยับร่างกายมากขึ้น ตามที่ทีมรักษาแนะนำ การขยับช่วยร่างกายหลั่งสารลดปวดตามธรรมชาติ
- นอนให้พอ ถ้านอนไม่หลับเพราะปวด ให้แจ้งทีมรักษา
- ดูแลจิตใจ เช่น การบำบัดความคิดและพฤติกรรม เทคนิคผ่อนคลาย และรักษาภาวะซึมเศร้าถ้ามี
- คลินิกระงับปวด ถ้าปวดเรื้อรัง แพทย์อาจส่งต่อให้ทีมระงับปวด
บันทึกอาการปวดที่ญาติจดมา ช่วยให้แพทย์แยกชนิดปวดและวางแผนรักษาได้ตรงขึ้น
5. ญาติดูแลผู้ป่วยที่ปวดแสบร้อนหลังสโตรกที่บ้านอย่างไร
คำตอบสั้น: จดบันทึกอาการปวดให้แพทย์ เลี่ยงสิ่งที่กระตุ้น ระวังน้ำร้อนและของร้อนเพราะซีกนั้นรับรู้ร้อน-เย็นได้น้อยลง และชวนผู้ป่วยขยับร่างกายกับทำกิจกรรมที่ชอบ
- จดบันทึกปวด ปวดตรงไหน แบบไหน ช่วงเวลาใด อะไรทำให้แย่ลง ให้คะแนน 0–10 แล้วนำไปให้แพทย์ดู
- ระวังของร้อน Stroke Foundation ระบุว่าซีกที่ได้รับผลอาจรู้สึกร้อน-เย็นได้น้อยลง ทดสอบน้ำอาบด้วยมือข้างที่ปกติก่อนทุกครั้ง ห้ามวางกระเป๋าน้ำร้อนบนซีกที่ชา
- เลือกผ้าที่ไม่ระคายเคือง เนื้อนุ่ม ไม่รัด ผ้าห่มเบา
- จัดท่าให้สบาย รองแขนขาข้างอ่อนแรงด้วยหมอน
- อย่าบอกว่าคิดไปเอง การรับฟังช่วยลดความเครียด
ทดสอบน้ำด้วยมือข้างที่รับความรู้สึกปกติก่อนทุกครั้ง กันน้ำร้อนลวกซีกที่ชา
“ความปวดที่มองไม่เห็นยังเป็นความปวดจริง ญาติช่วยได้ด้วยการเชื่อผู้ป่วย จดอาการ แล้วพาไปให้แพทย์ประเมิน”
6. ปวดแบบไหนต้องรีบพบแพทย์ หรือโทร 1669
คำตอบสั้น: ถ้าปวดหัวรุนแรงทันที อ่อนแรงหรือชาซีกเดียวขึ้นใหม่ พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 เพราะอาจเป็นสโตรกซ้ำ ถ้าน่องบวมแดงปวดข้างเดียว หรือปวดมากจนกินนอนไม่ได้ ให้รีบพบแพทย์
พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669 ทันที
• ปวดหัวรุนแรงขึ้นมาทันที ไม่เคยเป็นแบบนี้
• แขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียวขึ้นมาใหม่ หรือแย่ลงทันที
• หน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด ตามัว เห็นภาพซ้อนทันที
• เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หรือซึมลงทันที
จดเวลาที่เห็นผู้ป่วยปกติครั้งสุดท้าย ระหว่างรอรถอย่าป้อนน้ำ อาหาร หรือยา · อ่านเพิ่ม BE FAST สัญญาณเตือนสโตรก
ที่ KIN ราชพฤกษ์ ช่วยผู้ป่วยที่ปวดแสบร้อนหลังสโตรกอย่างไร
KIN ราชพฤกษ์ (นนทบุรี) เป็นศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและดูแลผู้สูงอายุแบบพักค้าง เหมาะกับครอบครัวที่ผู้ป่วยปวดจนนอนไม่พอ ไม่อยากขยับ และต้องการทีมที่สังเกตอาการต่อเนื่อง
- พยาบาลดูแลตลอด 24 ชั่วโมง ประเมินและบันทึกความปวด การนอน และการกิน ดูแลให้ได้รับยาตามที่แพทย์สั่ง และแจ้งแพทย์เมื่อปวดเปลี่ยนไป
- เลือกโปรแกรมฟื้นฟูที่มีกายภาพบำบัดได้ตามแผน สำหรับผู้ป่วยที่พักฟื้นในศูนย์ จัดท่าและชวนขยับในระดับที่ผู้ป่วยทนได้
- ทีมแพทย์ของ KIN Rehabilitation แพทย์ 5 ท่าน ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ ช่วยประเมินชนิดของความปวดและปัญหาร่วม
- เยี่ยมชมศูนย์และปรึกษาได้ฟรี ทุกวัน 09:00–18:00 น. นัดล่วงหน้าหรือเดินทางมาเองก็ได้
ดูข้อมูลสาขาเพิ่มที่ หน้าสาขา KIN ราชพฤกษ์ และ โปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองของ KIN
ติดต่อ KIN ราชพฤกษ์ | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาเรื่องผู้ป่วยสโตรกที่ปวดแสบร้อน ปวดซีกที่อ่อนแรง และการพักฟื้นในศูนย์ · เยี่ยมชมได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ปวดแสบร้อนหลังเป็นสโตรก หายได้ไหม
ต่างกันในแต่ละคนค่ะ อาการนี้รักษายาก เป้าหมายมักเป็นลดความปวดให้ใช้ชีวิตได้ดีขึ้น การให้แพทย์ประเมินร่วมกับการดูแลที่ไม่ใช้ยาช่วยได้ค่ะ
ทำไมกินยาแก้ปวดทั่วไปแล้วไม่หาย
เพราะความปวดชนิดนี้เกิดจากสมอง ไม่ใช่จากการอักเสบของกล้ามเนื้อหรือข้อค่ะ Stroke Foundation ระบุว่ายาแก้ปวดทั่วไปมักไม่ค่อยได้ผล ให้ปรึกษาแพทย์ อย่าเพิ่มยาเองค่ะ
ปวดแสบร้อนหลังสโตรก ประคบร้อนได้ไหม
ไม่ควรประคบร้อนบนซีกที่ชาหรือรับความรู้สึกผิดปกติค่ะ เพราะอาจรับรู้ความร้อนได้น้อยลงจนผิวไหม้โดยไม่รู้ตัว ให้ปรึกษาทีมรักษาก่อนค่ะ
เป็นสโตรกมาหลายเดือนแล้ว เพิ่งเริ่มปวดแสบร้อน เกี่ยวกันไหม
เกี่ยวได้ค่ะ งานวิจัยพบว่าอาการนี้เริ่มหลังเดือนแรกได้บ่อย และบางคนเริ่มหลัง 1 ปี ควรแจ้งแพทย์ และถ้ามาพร้อมอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดทันที ให้โทร 1669 ค่ะ
ปวดแสบร้อน กับปวดไหล่หลังสโตรก ต่างกันอย่างไร
ปวดไหล่มักปวดตอนขยับหรือยกแขน ส่วนปวดจากสมองมักแสบร้อนหรือเสียวที่ผิว และสัมผัสเบา ๆ ก็เจ็บค่ะ สองแบบเป็นพร้อมกันได้ ต้องให้แพทย์ตรวจแยกค่ะ
นวดหรือทำกายภาพช่วยปวดแสบร้อนไหม
การขยับร่างกายช่วยเรื่องความปวดโดยรวมได้ค่ะ แต่ผู้ป่วยบางคนเจ็บเมื่อถูกสัมผัส จึงต้องให้นักกายภาพเลือกวิธีและแรงที่เหมาะ ไม่ควรนวดแรงหรือกดจุดเองค่ะ
- Prevalence and Management Challenges in Central Post-Stroke Neuropathic Pain: A Systematic Review and Meta-analysis — Liampas A และคณะ วารสาร Advances in Therapy พ.ศ. 2563 (DOI 10.1007/s12325-020-01388-w)
- Central post-stroke pain: clinical characteristics, pathophysiology, and management — Klit H และคณะ วารสาร The Lancet Neurology พ.ศ. 2552 (DOI 10.1016/S1474-4422(09)70176-0)
- Pain after stroke fact sheet — Stroke Foundation (ออสเตรเลีย)
- Thinking and perception after stroke fact sheet — Stroke Foundation (ออสเตรเลีย)
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.ธัญชนก ชูธรรมสถิตย์ ว.62998 ผู้อำนวยการการแพทย์ ด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การวินิจฉัยและการใช้ยาทุกชนิดต้องให้แพทย์ประเมินและสั่ง ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN