อัลตราซาวด์หลอดเลือดใช้คลื่นเสียงความถี่สูง ไม่มีรังสีเอกซ์ ไม่ต้องฉีดสารทึบรังสี ไม่เจ็บ และไม่ต้องงดน้ำงดอาหาร จึงเป็นการตรวจหลอดเลือดคอลำดับแรกที่แนวทางสากลใช้ แต่ก็มีข้อจำกัดที่ควรรู้ และไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องตรวจ
อัลตราซาวด์หลอดเลือดปลอดภัยไหม
ไม่มีรังสี ต่างจาก CT และ MRI อย่างไร
คำถามที่ผมได้ยินบ่อยที่สุดก่อนตรวจหลอดเลือดคอคือ เครื่องมีรังสีไหม ตรวจบ่อยอันตรายหรือเปล่า และทำไมไม่ตรวจ CT ไปเลย บทความนี้ตอบทั้งสามข้อ พร้อมบอกตรง ๆ ว่าอัลตราซาวด์เห็นอะไรได้ และเห็นอะไรไม่ได้
ไม่ใช่รังสีเอกซ์ ไม่มีรังสีสะสมในร่างกาย
หลอดเลือดคอไม่ต้องฉีดสี ไม่ต้องเจาะเลือดก่อน
นอนหงาย ทาเจล เลื่อนหัวตรวจที่คอทั้งสองข้าง
และมองไม่เห็นหลอดเลือดที่อยู่ในกะโหลกศีรษะได้ดี
ในงานรังสีร่วมรักษา ผมใช้ทั้งอัลตราซาวด์ CT MRI และการฉีดสีหลอดเลือดผ่านสายสวน แต่ละเครื่องมือมีจุดแข็งไม่เหมือนกัน สำหรับหลอดเลือดแดงที่คอ อัลตราซาวด์เป็นด่านแรกที่ปลอดภัยที่สุด และถ้าพบสิ่งที่ต้องดูละเอียดขึ้น แพทย์จึงพิจารณาเครื่องมืออื่นต่อ
บทความนี้พูดถึงอัลตราซาวด์หลอดเลือดในผู้ใหญ่ ความปลอดภัยของการตรวจแต่ละชนิดในแต่ละคนขึ้นกับโรคประจำตัว ต้องแจ้งแพทย์ทุกครั้ง
ตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดคอ ผู้รับบริการนอนหงายสบาย ๆ ไม่มีเข็ม ไม่มีรังสี
เนื้อหาในบทความนี้
1. อัลตราซาวด์ทำงานอย่างไร
คำตอบสั้น: เครื่องส่งคลื่นเสียงความถี่สูงเกินกว่าหูได้ยินผ่านหัวตรวจ คลื่นสะท้อนกลับจากผนังหลอดเลือดและเลือดที่ไหลอยู่ แล้วแปลงเป็นภาพบนจอทันที
การตรวจหลอดเลือดคอที่เรียกว่า Carotid Duplex Ultrasound ใช้สองโหมดพร้อมกัน โหมดแรกเป็นภาพขาวดำที่เห็นผนังหลอดเลือดและคราบไขมัน โหมดที่สองคือ Doppler ซึ่งวัดทิศทางและความเร็วของเลือด ถ้าเลือดวิ่งเร็วผิดปกติ ณ จุดใด มักหมายถึงหลอดเลือดตรงนั้นแคบลง แพทย์ใช้ข้อมูลทั้งสองอย่างร่วมกันประเมินว่าตีบมากน้อยแค่ไหน
สีบนจอแสดงทิศทางและความเร็วของเลือด ใช้ประกอบการประเมินว่าหลอดเลือดตีบหรือไม่
2. ปลอดภัยแค่ไหน ตรวจซ้ำได้ไหม
คำตอบสั้น: อัลตราซาวด์ไม่มีรังสีก่อไอออนแบบรังสีเอกซ์ จึงไม่มีรังสีสะสม ตรวจซ้ำเพื่อติดตามผลได้ตามที่แพทย์เห็นควร ไม่ต้องฉีดสารทึบรังสี จึงไม่มีเรื่องแพ้สีหรือกระทบไต
ข้อดีด้านความปลอดภัย ไม่มีรังสีเอกซ์ · ไม่ต้องฉีดสี · ไม่ต้องเจาะเลือด · ไม่เจ็บ · ใช้ได้กับผู้ที่ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจหรือมีโลหะในร่างกาย · ผู้ที่ค่าไตไม่ดีตรวจได้โดยไม่ต้องกังวลเรื่องสารทึบรังสี
สิ่งที่อาจรู้สึกได้มีเพียงเจลเย็นและแรงกดของหัวตรวจเล็กน้อย บางคนที่คอสั้นหรือเพิ่งผ่าตัดบริเวณคอ อาจรู้สึกตึงขณะเอียงศีรษะ ถ้าเจ็บหรือไม่สบายตัว บอกผู้ตรวจให้ปรับท่าได้ตลอดเวลา
ตรวจบ่อยแค่ไหนดี ความปลอดภัยไม่ได้แปลว่าควรตรวจบ่อย แพทย์จะกำหนดระยะตรวจซ้ำตามสิ่งที่พบและปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน ถ้าผลปกติและไม่มีอาการ มักไม่จำเป็นต้องตรวจซ้ำถี่
3. ต่างจาก CT MRI และการฉีดสีอย่างไร
คำตอบสั้น: CT ใช้รังสีเอกซ์และมักต้องฉีดสารทึบรังสี MRI ไม่มีรังสีแต่ใช้สนามแม่เหล็กแรงสูง ส่วนการฉีดสีผ่านสายสวนเห็นละเอียดที่สุดแต่เป็นหัตถการที่ต้องเจาะหลอดเลือด อัลตราซาวด์จึงมักเป็นด่านแรก และใช้เครื่องมืออื่นเมื่อต้องการข้อมูลเพิ่ม
| วิธีตรวจ | รังสี | ฉีดสี / เจาะหลอดเลือด | จุดแข็ง | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|---|---|
| อัลตราซาวด์ Duplex | ไม่มี | ไม่ต้อง | ปลอดภัย รู้ผลทันที ตรวจซ้ำได้ | ขึ้นกับผู้ตรวจ ดูในกะโหลกได้จำกัด |
| CT หลอดเลือด (CTA) | มีรังสีเอกซ์ | ฉีดสารทึบรังสีทางหลอดเลือดดำ | เห็นหลอดเลือดตั้งแต่คอถึงสมองชัด | แพ้สี ผลต่อไตในผู้ที่ไตไม่ดี |
| MRI หลอดเลือด (MRA) | ไม่มี | บางกรณีฉีดสาร | ไม่มีรังสี เห็นเนื้อสมองร่วมด้วย | ใช้เวลานาน ที่แคบ อุปกรณ์โลหะบางชนิด |
| ฉีดสีผ่านสายสวน (DSA) | มีรังสีเอกซ์ | ต้องสอดสายสวนเข้าหลอดเลือด | ละเอียดที่สุด รักษาได้ในครั้งเดียว | เป็นหัตถการ มีความเสี่ยงมากกว่า |
แพทย์เลือกวิธีตรวจตามคำถามทางคลินิกของแต่ละคน ไม่ใช่วิธีใดดีที่สุดสำหรับทุกกรณี
CT เห็นหลอดเลือดได้ละเอียดแต่ใช้รังสีเอกซ์และมักต้องฉีดสารทึบรังสี จึงใช้เมื่อมีข้อบ่งชี้
4. เห็นอะไรได้ และข้อจำกัด
คำตอบสั้น: อัลตราซาวด์หลอดเลือดคอเห็นผนังหลอดเลือด คราบไขมัน และความเร็วของเลือดในหลอดเลือดแดงที่คอทั้งสองข้างได้ดี แต่มองหลอดเลือดที่อยู่ในกะโหลกศีรษะได้จำกัด และคุณภาพภาพขึ้นกับประสบการณ์ผู้ตรวจ
| เห็นได้ดี | เห็นได้จำกัด |
|---|---|
| ความหนาของผนังหลอดเลือดแดงที่คอ | หลอดเลือดที่อยู่ในกะโหลกศีรษะ |
| คราบไขมัน ตำแหน่ง และลักษณะของคราบ | ส่วนของหลอดเลือดที่อยู่ลึกหรือถูกกระดูกบัง |
| ความเร็วเลือดซึ่งใช้ประเมินความรุนแรงของการตีบ | บริเวณที่คราบหินปูนหนามากจนเงาบังภาพ |
| เปรียบเทียบการไหลเวียนซ้ายและขวา | เนื้อสมองว่ามีรอยขาดเลือดหรือไม่ (ต้องใช้ CT หรือ MRI) |
ผลอัลตราซาวด์จึงต้องแปลผลร่วมกับอาการและประวัติ ถ้าพบการตีบที่มีนัยสำคัญ แพทย์อาจส่งตรวจเพิ่มก่อนวางแผนการรักษา
ผลปกติไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงเป็นศูนย์ อัลตราซาวด์บอกสภาพหลอดเลือดในวันที่ตรวจ ส่วนความเสี่ยงระยะยาวยังขึ้นกับความดัน น้ำตาล ไขมัน และบุหรี่ อ่านต่อที่ ผลตรวจหลอดเลือดปกติ ไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงเป็นศูนย์
“อัลตราซาวด์เป็นเครื่องมือที่ผู้ตรวจสำคัญพอ ๆ กับเครื่อง ผมจึงตรวจเองและอธิบายภาพบนจอให้คนไข้เห็นไปพร้อมกัน ถ้าเจอจุดที่ต้องดูต่อ ผมจะบอกตรง ๆ ว่าควรตรวจอะไรเพิ่มและเพราะอะไร ไม่ใช่ส่งตรวจทุกอย่างทีเดียว”
5. ใครควรตรวจ ใครยังไม่จำเป็น
คำตอบสั้น: คณะทำงานบริการป้องกันโรคสหรัฐ (USPSTF) ไม่แนะนำให้คัดกรองหลอดเลือดคอตีบในผู้ใหญ่ทั่วไปที่ไม่มีอาการ การตรวจจึงควรพิจารณาจากอาการ ปัจจัยเสี่ยง และการประเมินของแพทย์ ไม่ใช่ตรวจทุกคนตามอายุ
กลุ่มที่ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจหลอดเลือดคอ
• เคยมีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด หรือตามัวข้างเดียวชั่วคราวแล้วหายเอง
• เคยเป็นโรคหลอดเลือดสมองหรือโรคหลอดเลือดหัวใจมาแล้ว
• แพทย์ฟังได้ยินเสียงผิดปกติที่หลอดเลือดคอ
• มีปัจจัยเสี่ยงหลายข้อร่วมกัน เช่น ความดันสูง เบาหวาน ไขมันสูง สูบบุหรี่ ร่วมกับอายุที่มากขึ้น
• มีโรคหลอดเลือดแดงที่ขาตีบ หรือกำลังจะผ่าตัดใหญ่ที่แพทย์ต้องการประเมินก่อน
ถ้ามีอาการอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดที่ยังไม่หาย ให้โทร 1669 ทันที ไม่ใช่มานัดตรวจอัลตราซาวด์
อ่านสัญญาณเตือนที่ไม่ควรปล่อยผ่านได้ที่ B.E. FAST สัญญาณเตือนสโตรก และ TIA และความต่างของการตรวจหลอดเลือดคอกับการวัด ABI ที่ขาได้ที่ Carotid Ultrasound และ ABI ต่างกันอย่างไร
6. วันตรวจจริงเป็นอย่างไร
คำตอบสั้น: ไม่ต้องงดน้ำงดอาหาร ใส่เสื้อคอกว้าง นอนหงาย แพทย์ทาเจลและเลื่อนหัวตรวจที่คอทีละข้าง ใช้เวลาราว 15 ถึง 30 นาที แล้วอธิบายผลได้ในวันเดียวกัน
ขั้นตอนในวันตรวจที่ KIN สุขุมวิท 107
ค่าบริการที่ KIN สุขุมวิท 107 ตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดแดงที่คอ 2 ข้าง โดยแพทย์เฉพาะทางรังสีร่วมรักษาตรวจเอง อ่านผลเอง และอธิบายผลให้ฟัง 30 ถึง 60 นาทีต่อท่าน ราคา 16,000 บาท · ดูโปรโมชันที่ใช้ได้ในเดือนนี้ที่ หน้าตรวจหลอดเลือดคอ · นัดหมายล่วงหน้า โทร 065-909-2599
แพทย์รังสีร่วมรักษาตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดคอเองและอธิบายผลให้ฟังในวันเดียวกัน
ติดต่อสอบถาม | นัดประเมินฟรี
ตรวจหลอดเลือด EECP และออกซิเจนแรงดันสูง ให้บริการที่ KIN สุขุมวิท 107 ที่เดียว นัดหมายล่วงหน้าทุกกรณี เจ้าหน้าที่แจ้งวันเวลาที่ว่างให้
KIN Medical Hub ลาดพร้าว 71
โรงพยาบาลกายภาพบำบัด KIN สุขุมวิท 107
KIN ศูนย์ฟื้นฟู พัทยา
KIN ศูนย์ฟื้นฟู ราชพฤกษ์
KIN รามคำแหง 24 จองสิทธิ์ก่อนเปิด 1 พ.ย. 2569
KIN ศาลายา จองสิทธิ์ก่อนเปิด 1 ธ.ค. 2569
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
อัลตราซาวด์หลอดเลือดมีรังสีไหม
ไม่มี อัลตราซาวด์ใช้คลื่นเสียงความถี่สูง ไม่ใช่รังสีเอกซ์ จึงไม่มีรังสีสะสมในร่างกาย และตรวจซ้ำเพื่อติดตามผลได้ตามที่แพทย์เห็นควร
ตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดคอต้องงดอาหารไหม
ไม่ต้องงดน้ำงดอาหาร ไม่ต้องฉีดสี และไม่ต้องเจาะเลือดก่อน แนะนำใส่เสื้อคอกว้างเพื่อให้ตรวจบริเวณคอได้สะดวก
ทำไมไม่ตรวจ CT หลอดเลือดไปเลย
CT เห็นหลอดเลือดได้ละเอียด แต่ใช้รังสีเอกซ์และมักต้องฉีดสารทึบรังสี ซึ่งมีเรื่องแพ้สีและผลต่อไต แพทย์จึงใช้อัลตราซาวด์เป็นด่านแรก และส่ง CT หรือ MRI เพิ่มเมื่อมีข้อบ่งชี้
ผู้ที่ค่าไตไม่ดีหรือใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจตรวจได้ไหม
ตรวจได้ อัลตราซาวด์ไม่ใช้สารทึบรังสีและไม่ใช้สนามแม่เหล็ก แต่ควรแจ้งโรคประจำตัวและอุปกรณ์ในร่างกายให้แพทย์ทราบทุกครั้ง
ทุกคนอายุ 40 ขึ้นไปควรตรวจหลอดเลือดคอไหม
ไม่จำเป็นทุกคน USPSTF ไม่แนะนำให้คัดกรองหลอดเลือดคอตีบในผู้ใหญ่ทั่วไปที่ไม่มีอาการ การตรวจควรพิจารณาจากอาการ ประวัติโรคหลอดเลือด และปัจจัยเสี่ยงหลายข้อร่วมกัน โดยให้แพทย์ประเมินก่อน
เขียนและตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย น.อ.นพ. เถลิงเกียรติ แจ่มอุลิตรัตน์ ว.28431 แพทย์เฉพาะทางรังสีร่วมรักษา ผู้ผ่านการรับรอง RENEW™ NCP-5 Operator Training | เรียบเรียงโดยกองบรรณาธิการ KIN | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ก.ย. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้นตามแนวทางเวชปฏิบัติ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะราย การตรวจและการรักษาของแต่ละคนต้องให้แพทย์เป็นผู้พิจารณา หากมีอาการฉุกเฉินโทร 1669