บ้านหมุน เกิดจากอะไร
ตะกอนหินปูนในหูชั้นใน (BPPV) อาการ แยกจากสัญญาณสโตรก และการฝึกทรงตัว
บ้านหมุนส่วนใหญ่มาจากหูชั้นใน แต่ต้องรู้ว่าแบบไหนห้ามรอ
เกิดเมื่อเปลี่ยนท่าศีรษะ
สำรวจผู้ใหญ่ในเยอรมนี (2550)
ภายใน 48 เดือน; หลักฐานจำกัด
ไม่ต้องรอให้หาย
ผู้สูงอายุหลายคนพลิกตัวตอนเช้าแล้วห้องหมุนจนต้องหลับตา พอนิ่งสักครู่ก็หาย ส่วนใหญ่มาจากหูชั้นใน แต่ญาติควรรู้ว่าแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที
ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัยเอง และไม่แนะนำยาใด ๆ
เนื้อหาในบทความนี้
1. บ้านหมุน เกิดจากอะไร ทำไมตะกอนหินปูนในหูชั้นในทำให้ห้องหมุน
คำตอบสั้น: บ้านหมุนเวลาเปลี่ยนท่าศีรษะมักเกิดจาก BPPV คือตะกอนแคลเซียมเล็ก ๆ ในหูชั้นในหลุดเข้าไปในท่อรับรู้การหมุน พอขยับศีรษะ ตะกอนเคลื่อน สมองจึงได้สัญญาณผิดว่าร่างกายกำลังหมุน
แนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมแพทย์หู คอ จมูก สหรัฐอเมริกา (AAO-HNS ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) นิยาม BPPV ว่าเป็นโรคของหูชั้นในที่มีอาการบ้านหมุนซ้ำ ๆ ตามท่าทาง ปัจจัยที่พบร่วม เช่น เคยศีรษะกระแทก เคยหูชั้นในอักเสบ หรือมีคนในครอบครัวเป็น (MedlinePlus)
งานสำรวจประชากรผู้ใหญ่ในเยอรมนี (von Brevern และคณะ พ.ศ. 2550) พบผู้เคยเป็น BPPV ราว 2.4% พบมากขึ้นตามอายุ สัมพันธ์กับไมเกรน ความดันสูง ไขมันสูง และสโตรก ข้อจำกัดคือสัมภาษณ์ทางโทรศัพท์ในประเทศเดียว ไม่ใช่ข้อมูลคนไทย
บ้านหมุนจาก BPPV มักเกิดตอนพลิกตัวหรือลุกจากเตียง
2. อาการบ้านหมุนจาก BPPV เป็นอย่างไร ต่างจากเวียนหัวทั่วไปตรงไหน
คำตอบสั้น: BPPV แบบทั่วไปทำให้ห้องหมุนเป็นพักสั้น ๆ ไม่กี่วินาทีถึงราวหนึ่งนาทีเมื่อขยับศีรษะในท่าเดิม และไม่มีอาการทางระบบประสาทเฉพาะที่ หากมีอ่อนแรง ชา พูดไม่ชัด เห็นภาพซ้อน หรือเดินไม่ได้ ต้องประเมินสาเหตุอื่นหรือโรคร่วมอย่างเร่งด่วน
| ลักษณะ | เข้ากับ BPPV | ต้องรีบไปโรงพยาบาล |
|---|---|---|
| เริ่มเมื่อไร | ตอนขยับศีรษะหรือเปลี่ยนท่า | เกิดขึ้นเองทันที ไม่เกี่ยวกับท่า |
| นานเท่าไร | ไม่กี่วินาทีถึงราวหนึ่งนาทีต่อครั้ง | หมุนต่อเนื่องเป็นชั่วโมงแม้นอนนิ่ง |
| อาการร่วม | คลื่นไส้ โคลงเล็กน้อย | พูดไม่ชัด อ่อนแรง ชาครึ่งซีก เห็นภาพซ้อน ปวดศีรษะรุนแรง |
สรุปจาก AAO-HNS 2560 · MedlinePlus · NHS · ตารางนี้ช่วยตัดสินใจว่าต้องไปเร็วแค่ไหน ไม่ใช่ใช้วินิจฉัยเอง
3. บ้านหมุนแบบไหนอาจเป็นสโตรก ต้องโทร 1669 ทันที
คำตอบสั้น: ถ้าบ้านหมุนร่วมกับได้ยินลดลงทันที ให้รับการประเมินฉุกเฉินเพราะอาจเป็นภาวะร้ายแรง ส่วนอ่อนแรง ชา พูดไม่ชัด เห็นภาพซ้อน หรือยืนเดินไม่ได้ เป็นสัญญาณที่ต้องสงสัยสาเหตุทางระบบประสาทรวมถึงสโตรก ให้โทร 1669 ทันที แม้อาการจะดีขึ้นเองแล้ว
บ้านหมุนแบบไหนอาจเป็นสโตรก → โทร 1669 ทันที
• พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือฟังไม่เข้าใจ
• แขนหรือขาอ่อนแรง ชาครึ่งซีก หน้าเบี้ยว
• เห็นภาพซ้อน มองไม่เห็นทันที หรือได้ยินลดลงทันที
• ยืนหรือเดินเองไม่ได้ เซล้ม แม้นั่งยังทรงตัวลำบาก
• หมุนต่อเนื่องไม่หยุดแม้นอนนิ่ง ร่วมกับปวดศีรษะรุนแรงแบบที่ไม่เคยเป็น
อาการหายเองแล้วก็ยังต้องไปโรงพยาบาล (NHS) · ห้ามขับรถไปเอง · อ่านวิธีจำสัญญาณเตือนที่ BEFAST สัญญาณเตือนสโตรก
ทำไมต้องระวังเป็นพิเศษ สโตรกที่ด้านหลังของสมองอาจไม่มีหน้าเบี้ยวหรือแขนอ่อนแรงชัด มาด้วยบ้านหมุนและเดินเซเป็นหลัก HINTS ใช้เฉพาะผู้มี acute vestibular syndrome คือบ้านหมุนต่อเนื่องเฉียบพลันร่วมตากระตุก คลื่นไส้หรืออาเจียน ทนขยับศีรษะไม่ได้ และเดินเซ ไม่ใช้กับอาการหมุนสั้น ๆ ที่กระตุ้นด้วยท่าแบบ BPPV และควรตรวจโดยแพทย์ที่ได้รับการฝึก ญาติใช้วิธีนี้ตรวจเองเพื่อตัดสโตรกไม่ได้ (Kattah และคณะ Stroke พ.ศ. 2552) อ่านต่อที่ เวียนหัว เดินเซ แบบไหนเป็นสัญญาณสโตรก
4. แพทย์ตรวจ BPPV อย่างไร ต้องทำ MRI หรือกินยาไหม
คำตอบสั้น: แพทย์วินิจฉัยจากประวัติและการตรวจท่าทาง เช่น Dix-Hallpike โดยจัดท่าศีรษะแล้วดูการกระตุกของลูกตา ถ้าเข้าเกณฑ์ BPPV และไม่มีอาการอื่นที่น่าสงสัย แนวทาง AAO-HNS ไม่แนะนำให้ถ่ายภาพสมองเป็นประจำ
- Dix-Hallpike พาจากท่านั่งลงนอนหงายพร้อมหันศีรษะ ใช้หา BPPV ท่อด้านหลัง โดยแพทย์ดูอาการบ้านหมุนร่วมกับตากระตุกแบบบิดและตีขึ้น (torsional upbeating nystagmus)
- Supine roll test นอนหงายหันศีรษะซ้ายขวา หา BPPV ท่อด้านข้าง
- แยกจากสาเหตุอื่น ทั้งโรคหูชั้นในชนิดอื่นและโรคระบบประสาท
- ยา แนวทางไม่แนะนำให้ใช้ยากดอาการเวียนเป็นการรักษาหลักเป็นประจำ การใช้ยาใด ๆ ให้แพทย์ตัดสิน ห้ามซื้อยากินเอง
การตรวจท่าทางและลูกตาช่วยให้แพทย์ยืนยัน BPPV
5. ท่า Epley คืออะไร ญาติทำให้ผู้ป่วยเองได้ไหม
คำตอบสั้น: ท่า Epley เป็นท่าจัดอนุภาคตะกอนออกจากท่อครึ่งวงกลมด้านหลังกลับไปยังบริเวณที่ไม่กระตุ้นอาการ ใช้รักษา BPPV ท่อด้านหลังที่แพทย์ยืนยันแล้ว ไม่ควรให้ญาติทำเองโดยยังไม่ได้วินิจฉัย เพราะท่าที่ใช้ต้องตรงกับหูข้างและท่อที่มีตะกอน และบางคนมีข้อจำกัดของกระดูกคอ
งานทบทวน Cochrane (Hilton และ Pinder พ.ศ. 2557) รวมงานทดลอง 11 งาน 745 ราย พบว่าท่า Epley ทำให้อาการบ้านหมุนหายสมบูรณ์ 56% เทียบ 21% ในกลุ่มท่าหลอกหรือควบคุม (5 งาน 273 ราย; OR 4.42, 95% CI 2.62–7.44) ไม่พบเหตุไม่พึงประสงค์ร้ายแรง แต่การรายงานผลข้างเคียงมีน้อย ระหว่างทำคลื่นไส้ได้ราว 16.7–32% บางรายทำไม่ได้เพราะปัญหากระดูกคอ มีรายงานกลับเป็นซ้ำได้สูงสุดราว 36% ภายใน 48 เดือน แต่หลักฐานระยะยาวขัดแย้งกันและมาจากงานขนาดเล็กเพียง 2 งาน
- ทำหลังแพทย์วินิจฉัยเท่านั้น คนที่บ้านหมุนจากสาเหตุอื่น ท่านี้ไม่ช่วยและอาจทำให้พลาดสโตรก
- แจ้งแพทย์ก่อนทำ ถ้ามีปัญหากระดูกคอหรือหลัง และโรคประจำตัวทั้งหมด
- ถ้าแพทย์สอนให้ทำต่อที่บ้าน ทำตามที่สอน มีคนอยู่ข้าง ลุกช้า ๆ หลังทำ
- นัดประเมินซ้ำ แนวทางให้แพทย์ประเมินซ้ำภายใน 1 เดือน ยังหมุนอยู่จะตรวจหาตะกอนที่เหลือหรือโรคอื่น
6. หลังบ้านหมุน ฝึกทรงตัวอย่างไร และกันล้มที่บ้าน
คำตอบสั้น: แพทย์หรือนักกายภาพอาจพิจารณา vestibular rehabilitation เป็นทางเลือกตามการประเมินการทรงตัว ความเสี่ยงล้ม คนช่วยที่บ้าน และอาการคงเหลือรายบุคคล ตามแนวทาง AAO-HNS
- ประเมินก่อนฝึก นักกายภาพบำบัดประเมินการทรงตัวและการเดินด้วยแบบประเมินมาตรฐาน แล้ววางแผนรายบุคคล
- ลุกช้า ๆ นั่งขอบเตียงสักครู่ก่อนยืน จับราวที่มั่นคง
- จัดบ้านกันล้ม ไฟทางเดินกลางคืน ราวในห้องน้ำ เก็บสายไฟและพรมลื่น อ่านเพิ่มที่ 5 วิธีจัดบ้านให้ปลอดภัย ป้องกันการหกล้ม
- ท่าฝึกทรงตัว ฝึกเฉพาะท่าที่นักกายภาพประเมินและสอนแล้ว มีคนยืนข้าง และมีเก้าอี้มั่นคงชิดผนัง ดูตัวอย่างที่ ฝึกเดินต่อเท้า ฝึกทรงตัว
ฝึกทรงตัวกับนักกายภาพบำบัดหลังแพทย์วินิจฉัยแล้ว
“บ้านหมุนที่มาพร้อมพูดไม่ชัดหรือแขนขาอ่อนแรง อย่ารอให้หายเองนะคะ โทร 1669 ก่อนเสมอค่ะ”
โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 ช่วยครอบครัวได้อย่างไร
โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 ในซอยแบริ่ง 10 ใกล้ BTS แบริ่ง จดทะเบียนเป็นโรงพยาบาลกายภาพบำบัด ไม่ใช่ห้องฉุกเฉิน เมื่อแพทย์วินิจฉัยแล้ว ทีมมีส่วนช่วยเรื่องการทรงตัวและการเดิน
- ทีมแพทย์ของสาขา มีแพทย์ประสาทวิทยาและแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูร่วมดูแลตามนัด ในทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา ร่วมกับ 8 สาขาวิชาชีพ ดูรายชื่อทีม
- ประเมินการทรงตัวและฝึกเดินกันหกล้ม โดยนักกายภาพบำบัด ด้วยแบบประเมินการทรงตัวมาตรฐาน
- กายภาพบำบัดแบบผู้ป่วยนอก วางแผนฝึกรายบุคคลตามผลประเมิน
- สอบถามข้อมูลบริการและเยี่ยมชมสถานที่ฟรีทุกวัน 09:00–18:00 น. (ไม่รวมการตรวจรักษา)
ติดต่อ โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ฝึกทรงตัวหลังแพทย์วินิจฉัยบ้านหมุนแล้ว · บ้านหมุนร่วมกับอาการทางสมองโทร 1669 ก่อน
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
บ้านหมุนตอนตื่นนอน พลิกตัวแล้วหมุน เกิดจากอะไร
มักเกิดจากตะกอนหินปูนในหูชั้นใน (BPPV) ค่ะ ควรพบแพทย์ตรวจยืนยัน ถ้ามีพูดไม่ชัด อ่อนแรง หรือเห็นภาพซ้อนร่วมด้วย โทร 1669 ทันทีค่ะ
บ้านหมุนแบบไหนเป็นสัญญาณสโตรก
ถ้าบ้านหมุนร่วมกับได้ยินลดลงทันที ควรรับการประเมินฉุกเฉินเพราะอาจเป็นภาวะร้ายแรงค่ะ ส่วนถ้าร่วมกับพูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรงหรือชา หน้าเบี้ยว เห็นภาพซ้อน หรือยืนเดินเองไม่ได้ ให้โทร 1669 ทันที แม้อาการดีขึ้นแล้วก็ตามค่ะ
บ้านหมุนหายเองได้ไหม
BPPV อาจดีขึ้นเองได้ในบางคนค่ะ แต่ระยะเวลาแตกต่างมาก งานสำรวจประชากรเยอรมนีรายงานระยะของอาการครั้งล่าสุดมัธยฐาน 2 สัปดาห์ ช่วง 0.5 วันถึง 104 สัปดาห์ จึงไม่ควรใช้ 2 สัปดาห์เป็นกำหนดเวลาว่าจะหายเอง และควรตรวจให้แน่ใจว่าไม่ใช่สาเหตุอื่นค่ะ
ทำท่า Epley เองที่บ้านได้ไหม
ควรทำหลังแพทย์วินิจฉัยว่าเป็น BPPV และบอกว่าเป็นหูข้างไหนแล้วเท่านั้นค่ะ ถ้าแพทย์สอนให้ทำต่อที่บ้าน ให้ทำตามที่สอนโดยมีคนอยู่ข้าง ไม่ควรให้ญาติทำให้เองโดยยังไม่ได้ตรวจค่ะ
ทำท่า Epley แล้วต้องนอนท่าไหน ห้ามก้มเงยไหม
แนวทาง AAO-HNS ไม่แนะนำให้จำกัดท่าทางหลังทำท่าจัดตะกอนค่ะ ไม่ต้องนอนท่าพิเศษ แต่ลุกช้า ๆ ระหว่างทำอาจคลื่นไส้ได้ ถ้ามีอาการทางสมองร่วม โทร 1669 ค่ะ
หายหมุนแล้วแต่ยังเดินโคลง ต้องทำอย่างไร
ควรให้นักกายภาพบำบัดประเมินการทรงตัวและความเสี่ยงล้มค่ะ การฝึกระบบทรงตัวเป็นทางเลือกในแนวทาง AAO-HNS ระหว่างนี้ลุกช้า ๆ และจับราวค่ะ
- Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo (Update) — Bhattacharyya N และคณะ Otolaryngol Head Neck Surg พ.ศ. 2560
- Epidemiology of benign paroxysmal positional vertigo: a population based study — von Brevern M และคณะ J Neurol Neurosurg Psychiatry พ.ศ. 2550
- The Epley (canalith repositioning) manoeuvre for benign paroxysmal positional vertigo — Hilton MP, Pinder DK Cochrane Database Syst Rev พ.ศ. 2557
- HINTS to diagnose stroke in the acute vestibular syndrome — Kattah JC และคณะ Stroke พ.ศ. 2552
- Benign positional vertigo — MedlinePlus (ทบทวน พ.ศ. 2568)
- Vertigo — NHS (ทบทวน พ.ศ. 2566)
- Stroke: Symptoms — NHS (ทบทวน พ.ศ. 2567)
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กฤชฐา พึ่งเจริญ ว.40781 แพทย์ประสาทวิทยา | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ไม่แนะนำยาใด ๆ ท่าจัดตะกอนต้องทำหลังแพทย์วินิจฉัย ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วยที่ใช้บริการ KIN