อาบน้ำผู้ป่วยติดเตียงบนเตียง ทำทีละขั้น
วิธีเช็ดตัวไม่ให้หนาวสั่น ถนอมผิว
สะอาด อุ่น และรักษาความเป็นส่วนตัว
วัดอุณหภูมิและถามความสบาย
หน้า ลำตัว ขา หลัง แล้วจุดซ่อนเร้น
ห้องอุ่น ปิดประตูหน้าต่าง
แดงแล้วกดไม่จาง แจ้งพยาบาล
การอาบน้ำบนเตียงไม่ใช่แค่ความสะอาด แต่เป็นเวลาที่คนดูแลได้ดูผิวทั้งตัว และเห็นแผลกดทับตั้งแต่ยังเป็นแค่รอยแดง
ขั้นตอนทั่วไป ผู้ป่วยที่มีแผล สาย หรือข้อจำกัดการขยับ ให้ยึดที่ทีมรักษาสอน
เนื้อหาในบทความนี้
1. อาบน้ำผู้ป่วยติดเตียง ต้องเตรียมอะไร น้ำอุ่นแค่ไหน
คำตอบสั้น: เตรียมของให้ครบ ปิดประตูหน้าต่างให้ห้องอุ่น ใช้น้ำอุ่นราว 41 องศาเซลเซียส วัดด้วยปรอทเมื่อผู้ป่วยรับความร้อนได้น้อย และถามผู้ป่วยว่าพอดีหรือไม่
- อ่างน้ำอุ่น และเตรียมน้ำใหม่อีกอ่างสำหรับจุดซ่อนเร้น
- ผ้าเช็ดตัว 2 ผืน แยกส่วนบนกับส่วนล่าง ผ้าขนหนูแห้ง ผ้าห่ม
- สบู่อ่อน โลชั่น ถุงมือ ชุดสะอาด ผ้าอ้อมใหม่
- ปรอทวัดน้ำ จำเป็นเมื่อผู้ป่วยชา อ่อนแรง หรือบอกไม่ได้ว่าร้อน ห้ามใช้มือหรือแขนข้างที่ชาทดสอบน้ำ
- ปรับเตียงให้สูงพอดี ล็อกล้อเตียง ยกราวกั้นฝั่งตรงข้ามคนดูแลก่อนพลิกตัว
น้ำอุ่นแค่ไหนจึงปลอดภัย MedlinePlus แนะนำน้ำอุ่นราว 106 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 41 องศาเซลเซียส) และถามผู้ป่วยว่าพอดีไหม HSE ของสหราชอาณาจักรระบุว่า การแช่ทั้งตัว สำหรับผู้สูงอายุและผู้รับความรู้สึกได้น้อยต้องควบคุมอุณหภูมิน้ำไม่ให้เกิน 44 องศาเซลเซียส ซึ่งเป็นบริบทของการแช่ทั้งตัว ไม่ใช่ค่าเฉพาะของการเช็ดตัวบนเตียง และ NHS Lothian ให้วัดด้วยปรอทวัดน้ำก่อน
เตรียมของให้ครบก่อนเริ่ม
2. ขั้นตอนอาบน้ำผู้ป่วยติดเตียงบนเตียง ทีละขั้น เช็ดจากส่วนไหนก่อน
คำตอบสั้น: เริ่มจากใบหน้า ไล่ลงมาทางเท้า แล้วตะแคงตัวเช็ดหลัง จุดซ่อนเร้นทำสุดท้ายด้วยน้ำใหม่และผ้าผืนใหม่ เช็ดจากหน้าไปหลัง ล้างสบู่ออกให้หมดและซับให้แห้ง
- 1. บอกผู้ป่วยก่อนเริ่ม ล้างมือ ใส่ถุงมือ อธิบายก่อนขยับหรือเปิดผ้า
- 2. ใบหน้า ใช้น้ำอุ่นเปล่าหรือสบู่น้อยมาก ระวังสบู่เข้าตา ให้ผู้ป่วยเช็ดเองถ้าทำได้
- 3. คอ แขน มือ หน้าอก ท้อง เปิดทีละส่วน เช็ด ล้างสบู่ ซับแห้ง ทาโลชั่น แล้วห่มกลับ
- 4. ขาและเท้า ปูผ้าขนหนูใต้ขาข้างที่เช็ด ซับซอกนิ้วเท้าให้แห้ง
- 5. หลัง พลิกตะแคงตัว ไม่ลากตัวบนผ้าปูเพราะผิวถลอกง่าย เช็ดหลัง ดูผิวก้นกบและสะโพก
- 6. จุดซ่อนเร้น เปลี่ยนน้ำและผ้าใหม่ เช็ดจากหน้าไปหลังเสมอ ผิวระคายจากผ้าอ้อม อ่าน ผื่นผ้าอ้อมในผู้ป่วยติดเตียง
- 7. ปิดท้าย ซับรอยพับให้แห้ง ใส่ผ้าอ้อมและชุดสะอาด จัดท่าให้สบาย
3. อาบน้ำผู้ป่วยติดเตียงอย่างไร ไม่ให้หนาวสั่น และรักษาความเป็นส่วนตัว
คำตอบสั้น: ปิดประตูหน้าต่างและพัดลม เปิดผ้าเฉพาะส่วนที่กำลังเช็ด ทำให้เสร็จในรอบเดียว ถามผู้ป่วยว่าอยากให้ช่วยแบบไหน และให้ทำเองเท่าที่ทำได้อย่างปลอดภัย
NHS ระบุว่าการอาบน้ำเป็นเรื่องส่วนตัวมาก และผู้สูงอายุหนาวง่ายกว่า
- ถามความชอบ ปิดม่าน ให้คนนอกออก ถามว่าสะดวกให้ใครช่วยเช็ดจุดซ่อนเร้น
- ผู้ป่วยสับสน อธิบายทีละขั้น ถ้าต่อต้านให้หยุดก่อนแล้วลองใหม่
- ช่องปากและสระผม เป็นอีกขั้นตอน ทำตามที่พยาบาลสอน ไม่ต้องทำรวดเดียว
เปิดผ้าเฉพาะส่วนที่เช็ด
4. ระหว่างเช็ดตัวผู้ป่วยติดเตียง ดูผิวตรงไหน รอยแดงแบบไหนต้องบอกพยาบาล
คำตอบสั้น: ดูผิวตรงปุ่มกระดูกทุกครั้ง เช่น ก้นกบ สะโพก ส้นเท้า ข้อศอก และผิวใต้สายหรืออุปกรณ์ ผิวเปลี่ยนสีที่กดแล้วไม่จาง อุ่น หยุ่นหรือแข็งผิดปกติ พอง หรือแตก ให้แจ้งพยาบาล และห้ามนวด
| จุดที่ต้องดู | สังเกตอะไร |
|---|---|
| ก้นกบ · สะโพก · ส้นเท้า · ข้อศอก | ผิวแดงหรือคล้ำ กดแล้วสีไม่จาง อุ่น หยุ่น หรือแข็งกว่ารอบ ๆ |
| ใต้สาย พลาสเตอร์ หรืออุปกรณ์ที่แนบผิว | รอยกดทับ รอยแดงตามแนวสาย |
| รอยพับ ขาหนีบ จุดซ่อนเร้น | อับชื้น แดง ลอก ผื่นจากปัสสาวะหรืออุจจาระ |
ที่มา: NHS Pressure ulcers · MSK Preventing Pressure Injuries · MedlinePlus
รอยแดงตรงปุ่มกระดูก ห้ามถูหรือนวด เอกสารผู้ป่วยของ Memorial Sloan Kettering ระบุว่าการถูหรือนวดผิวที่แดงตรงปุ่มกระดูกทำร้ายผิวและเนื้อเยื่อด้านล่างได้ ให้ซับเบา ๆ แล้วแจ้งพยาบาล และพลิกตัวตามแผนที่ทีมประเมินไว้ อ่าน แผลกดทับ 5 สิ่งที่ครอบครัวต้องรู้ · 3 วิธีป้องกันแผลกดทับ
5. ผู้ป่วยมีสาย NG หรือสายสวนปัสสาวะ อาบน้ำอย่างไรไม่ให้สายดึงหรือหลุด
คำตอบสั้น: จัดสายก่อนพลิกตัวไม่ให้ตึง เช็ดรอบสายเบา ๆ ถุงปัสสาวะต่ำกว่าระดับกระเพาะปัสสาวะเสมอ ถ้าสายเลื่อนหรือหลุด ห้ามดันหรือใส่กลับเอง การใส่หรือถอดสายเป็นหน้าที่ของทีมรักษา ให้แจ้งพยาบาล
- สาย NG ไม่แกะพลาสเตอร์เอง ดูรอยกดที่จมูก สายเลื่อน ห้ามให้อาหาร น้ำ หรือยาทางสาย จนกว่าพยาบาลตรวจ (CUH NHS)
- สายสวนปัสสาวะ ถุงต่ำกว่าระดับกระเพาะปัสสาวะ ไม่ให้สายพับงอ (NHS) ล้างรอบสายด้วยสบู่อ่อนและน้ำอุ่น ซับแห้ง ไม่ใช้ครีม แป้ง หรือสเปรย์ (MedlinePlus)
- ก่อนพลิกตัว ปลดสายจากที่เกี่ยวเตียง วางสายไปทางเดียวกับที่ตะแคง
จัดสายก่อนพลิกตัวทุกครั้ง
6. เมื่อไรควรงดอาบน้ำบนเตียง หรือเรียกพยาบาล
คำตอบสั้น: งดหรือเลื่อนเมื่อผู้ป่วยมีไข้ หนาวสั่น หอบเหนื่อย เจ็บมาก หรือไม่ยอม แจ้งพยาบาลเมื่อผิวหรือสายผิดปกติ ถ้าหายใจลำบากหรือปลุกไม่ตื่น โทร 1669
- เช็ดเฉพาะจุดแทน วันที่ไม่สบาย เช็ดหน้า มือ และจุดซ่อนเร้นก็พอ
- เจ็บเวลาขยับ MedlinePlus แนะนำให้อาบหลังยาแก้ปวดที่แพทย์สั่งออกฤทธิ์แล้ว ไม่ปรับยาเอง
- แจ้งพยาบาลภายในวัน ผิวแดงกดไม่จาง พอง แตก มีกลิ่น ปัสสาวะรั่วรอบสาย
- แจ้งทีมทันที ไม่มีปัสสาวะไหลทั้งที่สายไม่พับและถุงอยู่ต่ำ (อาจเป็นสายตัน) หรือมีไข้ หนาวสั่น
โทร 1669 ทันที
• หายใจลำบาก หอบมาก ริมฝีปากเขียว
• ซึมลง ปลุกไม่ตื่น ชัก สับสนเฉียบพลัน หรือเจ็บแน่นหน้าอก
• ไม่หายใจหรือหายใจเฮือก: เริ่มกดหน้าอกและใช้ AED ตามที่ 1669 แนะนำ
“อาบน้ำบนเตียงที่ดี ผู้ป่วยไม่หนาว ไม่อาย และได้ดูผิวครบทุกจุดค่ะ”
KIN HomeCare ช่วยครอบครัวดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้านได้อย่างไร
KIN HomeCare บริการดูแลถึงบ้านของ KIN Rehabilitation มีส่วนช่วยครอบครัวที่ดูแลผู้ป่วยติดเตียงทุกวัน
- ผู้ดูแลที่บ้าน (นักบริบาล) อาบน้ำ พลิกตัว เปลี่ยนผ้าอ้อม รายวันถึงรายเดือน ทั่วประเทศ (จังหวัดนอกกรุงเทพฯ ปริมณฑล ชลบุรี พัทยา ประสานเป็นรายกรณี) งานที่ต้องฝึกเฉพาะทำโดยนักบริบาลที่ผ่านการฝึก ภายใต้การกำกับของทีมพยาบาลวิชาชีพ
- พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมบ้าน ดูแลสายให้อาหาร สายสวนปัสสาวะ และแผลตามแผนแพทย์ สอนญาติต่อที่บ้าน
- เช่าอุปกรณ์ เตียงผู้ป่วยไฟฟ้าปรับระดับ ที่นอนโฟมช่วยกระจายแรงกด เก้าอี้นั่งถ่าย ส่ง ติดตั้ง สาธิต ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล
ปรึกษา KIN HomeCare | อาบน้ำและดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน
ผู้ดูแลที่บ้าน พยาบาลเยี่ยมบ้าน และเช่าอุปกรณ์สำหรับผู้ป่วยติดเตียง
KIN HomeCare
บริการดูแลถึงบ้านทั่วประเทศ · กายภาพบำบัดที่บ้านเฉพาะกรุงเทพฯ และปริมณฑล
ดูแลที่บ้าน · พยาบาล · เช่าอุปกรณ์ 061-881-9399
กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307
ศูนย์ฟื้นฟูและดูแลผู้สูงอายุของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
อาบน้ำผู้ป่วยติดเตียงบนเตียง ทำอย่างไร
ห้องอุ่น น้ำอุ่นราว 41 องศาเซลเซียส เปิดผ้าทีละส่วน เริ่มจากหน้าไล่ลงไปเท้า ตะแคงเช็ดหลัง แล้วเปลี่ยนน้ำใหม่เช็ดจุดซ่อนเร้นจากหน้าไปหลังเป็นลำดับสุดท้ายค่ะ
เช็ดตัวผู้ป่วยติดเตียง ใช้น้ำอุ่นหรือน้ำเย็น
ใช้น้ำอุ่นค่ะ MedlinePlus แนะนำราว 41 องศาเซลเซียส หากผู้ป่วยรับความร้อนได้น้อยให้ใช้ปรอทวัดน้ำ และถามผู้ป่วยว่าสบายหรือไม่ทุกครั้งค่ะ
ผู้ป่วยติดเตียงควรอาบน้ำบ่อยแค่ไหน
MedlinePlus ระบุว่าอาบน้ำบนเตียงทุกวันช่วยให้ผิวสะอาดและสบายตัว วันที่ไม่สบายเช็ดเฉพาะหน้า มือ และจุดซ่อนเร้นได้ค่ะ
ผู้ป่วยมีแผลกดทับหรือผ้าปิดแผล เช็ดตัวได้ไหม
เช็ดส่วนอื่นได้ตามปกติค่ะ อย่าให้ผ้าปิดแผลเปียกหรือหลุด ไม่ถูรอบแผล การทำแผลให้ทำตามที่พยาบาลสอน ผ้าเปียกหรือแผลมีกลิ่นให้แจ้งพยาบาลค่ะ
เห็นรอยแดงที่ก้นกบตอนเช็ดตัว ควรนวดไหม
ไม่ควรถูหรือนวดค่ะ ลองกดดูว่าสีจางไหม ถ้าไม่จาง อุ่น หรือแข็งผิดปกติ ให้แจ้งพยาบาลค่ะ
ผู้ป่วยมีสายสวนปัสสาวะ อาบน้ำได้ไหม
ได้ค่ะ ล้างรอบสายด้วยสบู่อ่อนและน้ำอุ่น ซับแห้ง ไม่ดึงสาย ถุงต่ำกว่าระดับกระเพาะปัสสาวะ สายเลื่อนหรือรั่วให้แจ้งพยาบาลค่ะ
- Bathing a patient in bed — MedlinePlus
- Indwelling catheter care — MedlinePlus
- Living with a urinary catheter — NHS
- How to look after my nasogastric tube — Cambridge University Hospitals NHS
- Scalding and burning — Health and Safety Executive (UK)
- Safer Bathing Procedure — NHS Lothian
- How to help someone you care for keep clean — NHS
- Pressure ulcers (pressure sores) — NHS
- Preventing Pressure Injuries — Memorial Sloan Kettering
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ผู้ป่วยที่มีแผล สาย หรือข้อจำกัดการขยับ ให้ทำตามที่ทีมรักษาสอน การใส่หรือถอดสายเป็นหน้าที่ของทีมรักษา