หลังนอน ICU อ่อนแรง เดินไม่ไหว
ICU-acquired weakness และ PICS ฟื้นฟูอย่างไร กี่เดือน
อ่อนแรงหลัง ICU ต้องแยกจากสโตรกและสาเหตุอื่น และไม่ได้หายด้วยการพักอย่างเดียว
ใช้เครื่องช่วยหายใจ 5–7 วัน
วันออก รพ. → 2 ปี
ร่างกาย ความคิด จิตใจ
ต้นแขนต้นขามากกว่าปลาย
รอดจาก ICU แล้วแต่ยกแขนไม่ขึ้น ลุกนั่งเองไม่ได้ อาการนี้ฟื้นเป็นขั้นและต้องฝึกอย่างพอดี
ตัวเลขจากงานวิจัยต่างประเทศ ไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN
เนื้อหาในบทความนี้
1. หลังนอน ICU อ่อนแรง เกิดจากอะไร
คำตอบสั้น: ภาวะวิกฤตทำให้กล้ามเนื้อหรือเส้นประสาทเสียหาย ร่วมกับนอนนิ่งนาน เรียกว่า ICU-acquired weakness (ICUAW) วินิจฉัยเมื่อไม่มีสาเหตุอื่นอธิบายได้
งานทบทวนของ Hermans และ Van den Berghe (Critical Care พ.ศ. 2558) แบ่งเป็นเส้นประสาทเสื่อมจากภาวะวิกฤต และกล้ามเนื้อเสื่อมจากภาวะวิกฤต ซึ่งเกิดร่วมกันได้ พบอ่อนแรงตอนตื่น 26–65% ในผู้ใช้เครื่องช่วยหายใจ 5–7 วัน (ทีมใช้คะแนนกำลังกล้ามเนื้อรวมต่ำกว่า 48 จาก 60) ต่างจากกล้ามเนื้อลีบเพราะนอนนานธรรมดา อ่าน อ่อนแรงจากการเจ็บป่วยระยะยาว
ขั้นแรกคือนั่งทรงตัวให้มั่นคงก่อนลุกยืน
2. ICU-acquired weakness กับ PICS ต่างกันอย่างไร และต่างจากสโตรกตรงไหน
คำตอบสั้น: ICUAW คือกล้ามเนื้ออ่อนแรง ส่วน PICS กว้างกว่า คือปัญหาใหม่หรือแย่ลงด้านร่างกาย ความคิด หรือจิตใจจากการป่วยวิกฤต ที่ยังอยู่หลังพ้นการรักษาเฉียบพลัน แพทย์ต้องแยกสโตรกและสาเหตุอื่นก่อนเสมอ
| ประเด็น | อ่อนแรงหลัง ICU | สโตรก |
|---|---|---|
| ลักษณะ | ICUAW มักอ่อนแรงสองข้างใกล้เคียงกัน เด่นที่ต้นแขนต้นขา และมักไม่กระทบใบหน้า | อาการอ่อนแรงซีกเดียว หน้าเบี้ยว หรือพูดไม่ชัดที่เกิดใหม่ ต้องแยกจากสโตรก |
| เริ่มเมื่อไร | ระหว่างอยู่ ICU เห็นชัดตอนตื่น | อาจเกิดฉับพลัน |
| ทำอะไร | ฝึกกายภาพเป็นขั้น | ประเมินฉุกเฉิน ไม่ใช้รูปแบบในตารางนี้ตัดสโตรก |
ที่มา: Vanhorebeek 2563 รองรับลักษณะของ ICUAW เท่านั้น · รูปแบบอาการอย่างเดียวแยกสโตรกหรือโรคระบบประสาทอื่นไม่ได้
Needham และคณะ (Crit Care Med พ.ศ. 2555) แยก PICS ของผู้รอดชีวิตออกจากPICS-F ซึ่งเป็นผลกระทบด้านจิตใจต่อครอบครัวหรือผู้ดูแล Pandharipande และคณะ (NEJM พ.ศ. 2556) พบว่า 12 เดือนหลัง ICU ผู้ป่วย 34% มีคะแนนความคิดความจำใกล้ผู้บาดเจ็บสมองระดับปานกลาง (เฉพาะผู้หายใจล้มเหลวหรือช็อก)
3. ใครเสี่ยงอ่อนแรงหลังนอน ICU
คำตอบสั้น: ผู้ที่ป่วยหนักมาก ติดเชื้อในกระแสเลือด อวัยวะหลายระบบล้มเหลว น้ำตาลสูง นอนนิ่งนาน และผู้สูงอายุ
- นอนนิ่งนาน Fan และคณะ (Crit Care Med พ.ศ. 2557) ติดตาม 222 คน พบวันนอนติดเตียงสัมพันธ์กับอ่อนแรงตลอด 24 เดือน
- อายุ โรคประจำตัว และยาบางกลุ่ม ที่จำเป็นในภาวะวิกฤต (Vanhorebeek 2563) ห้ามปรับหรือหยุดยาเอง
4. หลังนอน ICU อ่อนแรง ใช้เวลาฟื้นกี่เดือน
คำตอบสั้น: มักดีขึ้นในหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน ชัดในปีแรก แต่บางรายยังอ่อนแรงหรือเหนื่อยง่ายเกิน 1–2 ปี ต้องวัดผลซ้ำเป็นระยะ
Fan และคณะ (พ.ศ. 2557) ติดตามผู้รอดปอดบาดเจ็บเฉียบพลัน 222 คน พบผู้ที่ยังอ่อนแรง 36% วันออกโรงพยาบาล → 22% ที่ 3 เดือน → 15% ที่ 6 เดือน → 14% ที่ 1 ปี → 9% ที่ 2 ปี ใช้ดูแนวโน้ม ไม่ใช่ทำนายรายคน
- กำลังกลับก่อน ความฟิตตามทีหลัง งานเดียวกันพบสมรรถภาพและคุณภาพชีวิตยังด้อยเกิน 24 เดือน
- ระยะยาว Herridge (NEJM พ.ศ. 2554) ผู้รอด ARDS 109 คน ครบ 5 ปีเดิน 6 นาทีได้ราว 76% ของค่าคาดหมาย
- ชนิดมีผล ชนิดกล้ามเนื้อมักฟื้นเกือบเต็มใน 1 ปี ชนิดที่เส้นประสาทเสียร่วมยังอ่อนแรง 50–75% ที่ 1 ปี (งานเล็ก)
ฝึกเดินระยะสั้น พักบ่อย แล้วค่อยเพิ่มระยะ
5. ฟื้นฟูหลังออกจาก ICU ฝึกทรงตัว ลุกนั่ง เดิน หายใจ กลืน อย่างไร
คำตอบสั้น: ฝึกเป็นขั้นจากนั่งทรงตัว ลุกยืน เดิน ควบคู่ฝึกหายใจ ไอ และประเมินการกลืน เพิ่มความหนักทีละน้อย ทีมวัดชีพจร ความดัน และออกซิเจนก่อนและหลังฝึก
ขั้นการฝึกที่นักกายภาพมักวาง
เรื่องกลืน Schefold และคณะ (Crit Care Med พ.ศ. 2560) คัดกรองผู้ป่วยหลังถอดท่อช่วยหายใจ 933 คน พบผลคัดกรองกลืนลำบากเป็นบวก 116 คน (12.4%) ผู้ที่ตรวจยืนยันและมีข้อมูลครบมี 96 จาก 110 คน และบทคัดย่อรายงานว่า 58 จาก 96 คน (60.4%) ยังมีผลบวกจนออกโรงพยาบาล (โรงพยาบาลเดียว) จึงควรให้ทีมประเมินก่อนกินอาหารปกติ อ่าน การฟื้นฟูผู้ป่วยที่มีปัญหาการกลืน
หลักฐานยังไม่หนักแน่น Cochrane (Connolly พ.ศ. 2558) รวม 6 งาน 483 คน พบผลดีใน 3 งาน แต่คุณภาพต่ำมาก BMJ (Hiser พ.ศ. 2568) ระบุว่างานทดลองให้ผลไม่สม่ำเสมอ จึงต้องวัดผลเป็นรายคน
ญาติควรรู้สัญญาณอันตรายตั้งแต่วันแรก
“ร่างกายที่ผ่าน ICU ต้องการการฝึกที่สม่ำเสมอและพอดี เพิ่มทีละขั้น วัดผลเป็นเดือนค่ะ”
6. สัญญาณอันตรายหลังออกจาก ICU ที่ต้องพบแพทย์
คำตอบสั้น: หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ซึมสับสนขึ้นใหม่ หรืออ่อนแรงซีกเดียวทันที ให้โทร 1669 ถ้าอ่อนแรงมากขึ้น มีไข้ ขาบวมข้างเดียว หรือกลืนแล้วไอบ่อย ให้รีบพบแพทย์
โทร 1669 ทันที
• หายใจลำบาก พูดได้ทีละคำ หรือเจ็บแน่นหน้าอก
• อ่อนแรงหรือชาซีกเดียวทันที หน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด
• ซึมลง ปลุกไม่ตื่น สับสนเฉียบพลัน หรือสำลักจนหายใจไม่ออก
อ่อนแรงซีกเดียวขึ้นมาใหม่ให้คิดถึงสโตรกก่อน อ่าน ตื่นนอนแล้วแขนขาอ่อนแรง
- พบแพทย์โดยเร็ว อ่อนแรงมากขึ้นแทนที่จะดีขึ้น มีไข้ ไอมีเสมหะ ขาบวมแดงปวดข้างเดียว
- ใจก็สำคัญ ฝันร้ายซ้ำ นอนไม่หลับ ซึมเศร้า (PICS) ปรึกษาแพทย์ได้
KIN ช่วยครอบครัวผู้ป่วยหลังออกจาก ICU ได้อย่างไร
โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 (ซอยแบริ่ง 10 ใกล้ BTS แบริ่ง) จดทะเบียนเป็นโรงพยาบาลกายภาพบำบัด ไม่ใช่ห้องฉุกเฉิน เหมาะกับช่วงที่พ้นภาวะวิกฤตและแพทย์เจ้าของไข้ให้ฟื้นฟูต่อ ทีมมีส่วนช่วยวางแผนฝึกเป็นขั้นตามความพร้อม
- ฟื้นฟูแบบไปกลับ และ Day Care เน้นฟื้นฟู หรือพักฟื้นในศูนย์
- ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา ร่วมกับ 8 สาขาวิชาชีพ ดูรายชื่อทีม
- สระธาราบำบัดน้ำอุ่น มีนักกายภาพบำบัดดูแลทุกครั้ง
- ออกใบเสร็จสำหรับยื่นเบิกประกันกลุ่มได้ ตามเงื่อนไขกรมธรรม์ · ดูฟื้นฟูหลังออกจากโรงพยาบาล
ติดต่อ โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาแผนฟื้นฟูผู้ป่วยอ่อนแรงหลังออกจาก ICU · เยี่ยมชมได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
นอน ICU นาน ออกมาแล้วเดินไม่ได้ กี่เดือนจะกลับมาเดินได้
หลายคนดีขึ้นในหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนค่ะ งานติดตามพบผู้ที่ยังอ่อนแรงลดจาก 36% ตอนออกโรงพยาบาลเหลือ 14% ที่ 1 ปี เร็วช้าต่างกันในแต่ละคนค่ะ
แพทย์แยกอ่อนแรงหลัง ICU จากโรคอื่นอย่างไร
แพทย์ตรวจกำลังกล้ามเนื้อและระบบประสาท อาจตรวจไฟฟ้าเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ เพื่อแยกสโตรกและโรคเส้นประสาทอื่นออกก่อนค่ะ
PICS คืออะไร
PICS คือปัญหาใหม่หรือแย่ลงด้านร่างกาย ความคิด หรือจิตใจของผู้รอดชีวิตจากภาวะวิกฤต ส่วนผลกระทบด้านจิตใจต่อครอบครัวหรือผู้ดูแลเรียกว่า PICS-F ค่ะ
อ่อนแรงหลัง ICU เป็นสโตรกหรือเปล่า
แยกจากรูปแบบอาการอย่างเดียวไม่ได้ค่ะ ICUAW มักอ่อนแรงแบบสมมาตรและเด่นที่กล้ามเนื้อส่วนต้น แต่สโตรกหรือโรคระบบประสาทอื่นเกิดหลัง ICU ได้ หากมีอาการทางระบบประสาทเกิดใหม่หรือฉับพลัน ให้ประเมินฉุกเฉินค่ะ
หลังออกจาก ICU ฝึกหนัก ๆ จะหายเร็วขึ้นไหม
ไม่ควรเพิ่มความหนักเองค่ะ ควรเพิ่มทีละขั้นตามการประเมินและเกณฑ์ความปลอดภัย เพราะงานทดลองเรื่องขนาดการฝึกให้ผลไม่สม่ำเสมอค่ะ
หลังถอดท่อช่วยหายใจ กินข้าวแล้วไอบ่อย ทำอย่างไร
อาจกลืนลำบากหลังใส่ท่อช่วยหายใจค่ะ หยุดมื้อนั้นก่อน อย่าเปลี่ยนเป็นน้ำหรืออาหารอ่อนเอง แจ้งทีมให้ประเมินการกลืนโดยเร็ว ถ้าสำลัก หายใจลำบาก หรือพูดไม่ได้ โทร 1669 ค่ะ
- Hermans G และคณะ Clinical review: ICU acquired weakness. Crit Care 2558
- Vanhorebeek I และคณะ ICU-acquired weakness. Intensive Care Med 2563
- Fan E และคณะ Physical complications in acute lung injury survivors. Crit Care Med 2557
- Herridge MS และคณะ Functional disability 5 years after ARDS. NEJM 2554
- Needham DM และคณะ Improving long-term outcomes after ICU. Crit Care Med 2555
- Pandharipande PP และคณะ Long-term cognitive impairment after critical illness. NEJM 2556
- Schefold JC และคณะ Dysphagia in mechanically ventilated ICU patients. Crit Care Med 2560
- Connolly B และคณะ Exercise rehabilitation following ICU discharge. Cochrane 2558
- Hiser SL และคณะ ICU acquired weakness and physical rehabilitation. BMJ 2568
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กฤชฐา พึ่งเจริญ ว.40781 แพทย์ประสาทวิทยา | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยเฉพาะราย ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN แผนฟื้นฟูต้องให้แพทย์และนักกายภาพประเมินเป็นรายคน