ใบผลอัลตราซาวด์หลอดเลือดคอบอกหลัก ๆ ว่ามีคราบไขมันหรือไม่ และหลอดเลือดตีบกี่เปอร์เซ็นต์ซึ่งประเมินจากความเร็วของเลือด บางแห่งรายงานความหนาผนังเพิ่ม ตัวเลขต้องอ่านคู่กับอาการและปัจจัยเสี่ยง การตัดสินใจรักษาจึงเป็นของแพทย์ ไม่ใช่ตัวเลขช่องใดช่องหนึ่ง
อ่านผลอัลตราซาวด์หลอดเลือดคอ
คราบไขมัน ตีบกี่เปอร์เซ็นต์ และความหนาผนัง หมายถึงอะไร
ใบผลเต็มไปด้วยตัวย่อ PSV EDV ICA CCA และตัวเลขเปอร์เซ็นต์ บทความนี้แปลทีละคำ บอกว่าแนวทางสากลแบ่งระดับการตีบอย่างไร และอะไรที่ตัวเลขบอกไม่ได้
เลือดวิ่งเร็วขึ้นตรงจุดที่หลอดเลือดแคบ
ต่ำกว่า 50% · 50–69% · 70% ขึ้นไป · เกือบตัน · ตัน
ผิวเรียบหรือขรุขระ มีหินปูนหรือไม่
อาการ ประวัติ ปัจจัยเสี่ยง ไม่ใช่ตัวเลขอย่างเดียว
ผมตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดคอเองและอธิบายผลให้คนไข้ทุกครั้ง คำถามที่ได้ยินบ่อยคือ ตีบ 40% อันตรายไหม และความเร็ว 150 แปลว่าอะไร บทความนี้เปิดดูคู่กับใบผลของตัวเองได้
เป็นความหมายทั่วไปของศัพท์ในใบผล ไม่ใช่การแปลผลเฉพาะราย เกณฑ์แต่ละสถาบันอาจต่างกันเล็กน้อย มีข้อสงสัยให้ถามแพทย์ผู้ตรวจ และห้ามเริ่มหรือหยุดยาเองจากผลตรวจ
เนื้อหาในบทความนี้
1. ใบผลบอกอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: ใบผลมักรายงานแยกซ้ายขวา แต่ละข้างบอกคราบไขมัน ความเร็วของเลือด (บางแห่งรายงานความหนาผนังด้วย) และสรุประดับการตีบเป็นช่วงเปอร์เซ็นต์ ส่วนที่สำคัญที่สุดคือบรรทัดสรุปท้ายใบผล
หลอดเลือดแดงที่คอแต่ละข้างเริ่มจาก CCA แล้วแยกเป็น ICA ที่ส่งเลือดเข้าสมอง และ ECA ที่เลี้ยงใบหน้า จุดแยกเรียกว่า bulb เป็นตำแหน่งที่คราบไขมันชอบเกาะ การตีบที่เกี่ยวกับความเสี่ยงสโตรกโดยตรงคือการตีบของ ICA ใบผลจึงเน้นเส้นนี้ อ่านบรรทัดสรุป (Impression) ก่อน แล้วค่อยย้อนดูตัวเลข เพราะแพทย์สรุปจากค่าหลายตัวร่วมกับภาพ ไม่ใช่ตัวเลขช่องเดียว
ค่าความเร็วในใบผลมาจากกราฟ Doppler แบบนี้ วัดทีละจุดตามแนวหลอดเลือด
2. แปลศัพท์ในใบผลเป็นภาษาคน
คำตอบสั้น: PSV คือความเร็วเลือดสูงสุดตอนหัวใจบีบ EDV คือความเร็วตอนหัวใจคลาย ICA/CCA ratio คือการเทียบความเร็วสองจุด plaque คือคราบที่ผนัง % stenosis คือแคบลงกี่เปอร์เซ็นต์ และ CIMT คือความหนาผนังชั้นใน
| คำในใบผล | ความหมาย |
|---|---|
| PSV | ความเร็วเลือดสูงสุดตอนหัวใจบีบ (ซม./วินาที) ตัววัดหลักของการตีบ เหมือนบีบปลายสายยาง ยิ่งแคบ เลือดยิ่งวิ่งเร็ว |
| EDV | ความเร็วเลือดตอนหัวใจคลาย ใช้ช่วยยืนยัน มักสูงชัดเมื่อตีบมาก |
| ICA/CCA ratio | ความเร็วใน ICA หารด้วยความเร็วใน CCA ข้างเดียวกัน ช่วยเมื่อความเร็วโดยรวมสูงหรือต่ำผิดปกติ |
| Plaque | คราบไขมันหรือหินปูนที่นูนจากผนัง บอกว่ามีหลอดเลือดแข็งตัวแล้ว แม้ยังไม่ตีบมาก |
| % stenosis | หลอดเลือดแคบลงกี่เปอร์เซ็นต์ รายงานเป็นช่วง |
| CIMT | ความหนาผนังชั้นในและชั้นกลาง (มม.) สะท้อนความเสื่อมของผนัง ไม่ใช่การตีบ |
| Occlusion | ตันจนเลือดไม่ไหลผ่าน แพทย์ยืนยันจากภาพและ Doppler ร่วมกัน ไม่ใช่ค่าความเร็วค่าเดียว มักตรวจ CT หรือ MRI เพิ่ม |
3. ตีบกี่เปอร์เซ็นต์ แบ่งระดับอย่างไร
คำตอบสั้น: เกณฑ์ของสมาคมรังสีแพทย์อัลตราซาวด์สหรัฐ (SRU) แบ่งการตีบของ ICA เป็น ปกติ ต่ำกว่า 50% ช่วง 50–69% ช่วง 70% ขึ้นไป เกือบตัน และตัน ใช้ PSV ร่วมกับภาพคราบเป็นหลัก และใช้ ICA/CCA ratio กับ EDV ช่วยยืนยัน
| ระดับตีบของ ICA | PSV (ซม./วินาที) | ICA/CCA ratio | EDV (ซม./วินาที) |
|---|---|---|---|
| ปกติ (ไม่พบคราบ) | ต่ำกว่า 125 | ต่ำกว่า 2.0 | ต่ำกว่า 40 |
| ต่ำกว่า 50% (พบคราบ) | ต่ำกว่า 125 | ต่ำกว่า 2.0 | ต่ำกว่า 40 |
| 50–69% | 125–230 | 2.0–4.0 | 40–100 |
| 70% ขึ้นไป | มากกว่า 230 | มากกว่า 4.0 | มากกว่า 100 |
| เกือบตัน | สูง ต่ำ หรือวัดไม่ได้ | ไม่แน่นอน | ไม่แน่นอน |
| ตัน | วัดไม่ได้ ไม่เห็นรูให้เลือดผ่าน | - | - |
ที่มา: SRU Consensus Conference (Grant และคณะ วารสาร Radiology ปี 2546)
เกณฑ์ปรับปรุงของ IAC ปี 2566 คณะกรรมการรับรองห้องตรวจหลอดเลือดสหรัฐ (IAC) แนะนำให้ปรับจุดตัดของตีบ 50–69% เป็น PSV 180–230 ซม./วินาที แต่ PSV 125–180 ร่วมกับ ICA/CCA ratio ตั้งแต่ 2.0 ก็ยังเข้าได้กับ 50–69% ส่วน 70% ขึ้นไปคงเดิม ต่างที่จึงอาจใช้เกณฑ์ต่างกัน
เปอร์เซ็นต์คิดแบบงานวิจัย NASCET คือเทียบรูที่แคบที่สุดกับขนาด ICA ส่วนปลายที่ปกติ แนวทางสมาคมศัลยกรรมหลอดเลือดยุโรป (ESVS) ปี 2566 ใช้วิธีนี้เพื่อให้เทียบผลกันได้ ผลจึงออกเป็นช่วง เพราะอัลตราซาวด์ประเมินจากความเร็วเลือด ไม่ได้วัดรูด้วยไม้บรรทัด
ตัวเลขอาจคลาดได้ อีกข้างตันหรือตีบมากทำให้ความเร็วสูงเกินจริง · หัวใจบีบอ่อนหรือเต้นไม่สม่ำเสมอทำให้ต่ำกว่าจริง · หินปูนบังภาพ · ตีบเกือบตันความเร็วอาจกลับลดลง แพทย์จึงอ่านคู่กับภาพ และอาจส่ง CT หรือ MRI เพิ่มเมื่อผลไม่ชัด
4. คราบไขมันแบบไหนที่แพทย์ดูละเอียด
คำตอบสั้น: นอกจากขนาด แพทย์ดูลักษณะคราบ เช่น สีเข้มหรือสว่าง ผิวเรียบหรือขรุขระ มีหินปูนหรือไม่ บางลักษณะสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่สูงขึ้นในงานวิจัย แต่ทำนายรายบุคคลได้ไม่แม่นยำ จึงเป็นข้อมูลประกอบ ไม่ใช่คำตัดสิน
- Calcified plaque คราบหินปูน สว่างมาก มีเงาด้านหลังที่อาจบังการวัด
- Hypoechoic / echolucent plaque คราบสีเข้ม มักมีไขมันมาก แนวทางยุโรปจัดเป็นลักษณะหนึ่งที่สัมพันธ์กับความเสี่ยงสูงขึ้นในผู้ที่ตีบแต่ไม่มีอาการ
- Irregular / ulcerated plaque ผิวขรุขระหรือเป็นแอ่ง แพทย์มักติดตามใกล้ชิดขึ้น
ข้อสำคัญคือ เปอร์เซ็นต์ไม่ได้ตัดสินการรักษาลำพัง แนวทางสมาคมหัวใจและสมาคมโรคหลอดเลือดสมองอเมริกา (AHA/ASA) ปี 2564 แยกผู้ที่เคยมีอาการ เช่น สโตรกหรือ TIA ออกจากผู้ที่ไม่เคยมีอาการ เพราะประโยชน์ของการผ่าตัดลอกคราบหรือใส่ขดลวดต่างกันมาก ผู้ที่ตีบน้อยหรือไม่มีอาการส่วนใหญ่ดูแลด้วยการคุมปัจจัยเสี่ยงและยาตามแพทย์สั่ง
“ใบผลเป็นภาพถ่ายของหลอดเลือดวันนั้น ส่วนการตัดสินใจต้องดูทั้งคน ผมตรวจเอง ชี้คราบบนจอให้ดู และอธิบายว่าตัวเลขมาจากไหน ถ้าต้องตรวจเพิ่มหรือส่งต่อ ผมบอกตรง ๆ ว่าเพราะอะไร ถ้าไม่จำเป็นก็บอกตรง ๆ เหมือนกัน”
5. ความหนาผนัง CIMT สำคัญแค่ไหน
คำตอบสั้น: CIMT บอกความเสื่อมของผนังในภาพรวม ค่าปกติเปลี่ยนตามอายุและเพศ แนวทาง ACC/AHA ปี 2556 ไม่แนะนำให้วัด CIMT เป็นประจำ เพื่อประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดครั้งแรก เพราะเพิ่มความแม่นยำได้น้อย
ผนังหนาขึ้นได้ตามอายุ ความดันสูง และปัจจัยเสี่ยงอื่น ค่าที่สูงกว่าคนวัยเดียวกันเป็นสัญญาณให้คุมปัจจัยเสี่ยงจริงจังขึ้น แต่ไม่ได้แปลว่าตีบ และไม่ใช้ตัดสินเรื่องยาหรือหัตถการโดยลำพัง การพบคราบไขมันให้ข้อมูลชัดกว่า
6. ต้องตรวจซ้ำบ่อยแค่ไหน และคุมอะไรได้
คำตอบสั้น: ไม่มีรอบตายตัวสำหรับทุกคน แพทย์กำหนดจากระดับตีบ อาการ และการเปลี่ยนแปลง ผู้ที่ตีบระดับปานกลางขึ้นไปมักได้รับการนัดติดตาม ส่วนผู้ที่ไม่พบคราบหรือพบเล็กน้อยมักไม่จำเป็นต้องตรวจซ้ำถี่ และไม่ว่าผลระดับใด สิ่งที่ช่วยลดความเสี่ยงคือการคุมปัจจัยเสี่ยงและใช้ยาตามแพทย์สั่ง
- ไม่พบคราบหรือพบเล็กน้อย ดูแลปัจจัยเสี่ยงต่อเนื่อง การตรวจซ้ำขึ้นกับดุลยพินิจแพทย์
- ตีบ 50% ขึ้นไป ไม่มีอาการ แพทย์มักนัดอัลตราซาวด์ซ้ำเป็นระยะ รอบขึ้นกับระดับตีบ การเปลี่ยนแปลง และความเหมาะสมที่จะทำหัตถการถ้าจำเป็น
- ตีบมากร่วมกับเพิ่งมีอาการ TIA หรือสโตรก ถือเป็นเรื่องเร่งด่วน ต้องพบแพทย์ระบบประสาทหรือศัลยแพทย์หลอดเลือดโดยเร็ว เพราะถ้ามีข้อบ่งชี้ การรักษายิ่งเร็วยิ่งได้ประโยชน์ ห้ามรอรอบนัดปกติ
- หลังผ่าตัดหรือใส่ขดลวด แพทย์ผู้ทำหัตถการกำหนดรอบติดตาม
ตรวจซ้ำทุกครั้งควรนำใบผลเก่ามาด้วย เพราะแพทย์สนใจการเปลี่ยนแปลงมากกว่าตัวเลขครั้งเดียว ปัจจัยที่คุมได้คือ ความดัน ไขมัน (เป้าหมายแต่ละคนไม่เท่ากัน แพทย์เป็นผู้กำหนด) น้ำตาล บุหรี่ทุกชนิด น้ำหนัก และการออกกำลังกาย ห้ามเริ่ม เปลี่ยน หรือหยุดยาเองจากผลตรวจ อ่านเพิ่มที่ ตรวจหลอดเลือดคอ คัดกรองความเสี่ยงสโตรก · และ ผลปกติ ไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงเป็นศูนย์
ไม่มีอาการ ควรตรวจไหม USPSTF ไม่แนะนำคัดกรองในผู้ใหญ่ทั่วไปที่ไม่มีอาการ แนวทางยุโรปปี 2566 ให้พิจารณาตรวจแบบเลือกกลุ่มในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงหลายข้อ ควรคุยกับแพทย์ก่อนว่าผลตรวจจะช่วยการดูแลหรือไม่
7. อาการที่ต้องโทร 1669 ทันที
คำตอบสั้น: หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก พูดไม่ชัด เดินเซ หรือตามัวทันที แม้หายเองในไม่กี่นาที ให้โทร 1669 ทันที ไม่ต้องรอนัดตรวจ และไม่ต้องรอดูใบผล
จำด้วย B.E. FAST B ทรงตัวไม่ได้ · E ตามัวทันที · F หน้าเบี้ยว · A แขนขาอ่อนแรง · S พูดไม่ชัด · T จำเวลาเริ่มอาการแล้วโทร 1669 · อาการที่หายเองอาจเป็น TIA สัญญาณเตือนก่อนสโตรก อ่านต่อที่ B.E. FAST สัญญาณเตือนสโตรก และ TIA
ค่าบริการที่ KIN สุขุมวิท 107 ตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดแดงที่คอ 2 ข้าง โดยแพทย์เฉพาะทางรังสีร่วมรักษาตรวจเอง อ่านผลเอง และอธิบายผลให้ฟัง 30 ถึง 60 นาทีต่อท่าน ราคา 16,000 บาท · ดูโปรโมชันที่ใช้ได้ในเดือนนี้ที่ หน้าตรวจหลอดเลือดคอ · นัดหมายล่วงหน้า โทร 084-003-6655 หรือ 065-909-2599
ติดต่อสอบถาม | นัดหมายล่วงหน้า
Kin Charnn Vascular Center ตรวจหลอดเลือดที่ KIN สุขุมวิท 107 · โทร 084-003-6655 หรือ 065-909-2599 · LINE @000flhdi · นัดหมายล่วงหน้าทุกกรณี เจ้าหน้าที่แจ้งวันเวลาที่ว่างให้
KIN Medical Hub ลาดพร้าว 71
โรงพยาบาลกายภาพบำบัด KIN สุขุมวิท 107
KIN ศูนย์ฟื้นฟู พัทยา
KIN ศูนย์ฟื้นฟู ราชพฤกษ์
KIN รามคำแหง 24 จองสิทธิ์ก่อนเปิด 15 พ.ย. 2569
KIN ศาลายา จองสิทธิ์ก่อนเปิด 15 ธ.ค. 2569
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผลอัลตราซาวด์หลอดเลือดคอบอกว่าตีบ 30% อันตรายไหม
ตีบต่ำกว่า 50% จัดเป็นระดับน้อย บอกว่ามีคราบไขมันแล้วแต่ยังไม่ตีบมาก โดยทั่วไปแพทย์เน้นคุมความดัน ไขมัน น้ำตาล และเลิกบุหรี่ ส่วนยาและรอบตรวจซ้ำ แพทย์พิจารณาตามความเสี่ยงของแต่ละคน
PSV ในใบผลคืออะไร ค่าเท่าไรถึงผิดปกติ
PSV คือความเร็วเลือดสูงสุดตอนหัวใจบีบตัว เกณฑ์ SRU ปี 2546 ใช้ ICA ต่ำกว่า 125 ซม./วินาที = ตีบไม่ถึง 50% · 125–230 = 50–69% · มากกว่า 230 = 70% ขึ้นไป ส่วนเกณฑ์ปรับปรุงของ IAC ใช้ 180–230 สำหรับ 50–69% แต่ละห้องตรวจจึงอาจต่างกัน แพทย์ต้องอ่านคู่กับภาพและค่าอื่นเสมอ
ตีบ 70% ขึ้นไปต้องผ่าตัดทุกคนไหม
ไม่เสมอไป การพิจารณาผ่าตัดลอกคราบหรือใส่ขดลวดขึ้นกับว่าเคยมีอาการสโตรกหรือ TIA หรือไม่ อายุ โรคประจำตัว และความเสี่ยงของหัตถการ แพทย์จะประเมินร่วมกัน และอาจส่งตรวจเพิ่มก่อนตัดสินใจ
ความหนาผนังหลอดเลือด CIMT หนา แปลว่าหลอดเลือดตีบไหม
ไม่ได้แปลว่าตีบ CIMT บอกความเสื่อมของผนังในภาพรวม ค่าปกติเปลี่ยนตามอายุและเพศ แนวทาง ACC/AHA ไม่แนะนำให้วัด CIMT เป็นประจำเพื่อประเมินความเสี่ยง การดูว่ามีคราบไขมันหรือไม่ให้ข้อมูลมากกว่า
พบคราบไขมันแต่ตีบไม่ถึง 50% ต้องกินยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาลดไขมันไหม
ขึ้นกับความเสี่ยงรวมของแต่ละคน เช่น เคยเป็นสโตรกหรือโรคหัวใจหรือไม่ ความดัน เบาหวาน ไขมัน และความเสี่ยงเลือดออก แพทย์เป็นผู้ตัดสินว่าควรใช้ยาใด ห้ามเริ่มกินแอสไพรินหรือยาลดไขมันเอง และห้ามหยุดยาที่ใช้อยู่เอง
ระหว่างรอนัดตรวจซ้ำ ถ้ามีอาการแขนขาอ่อนแรงควรทำอย่างไร
โทร 1669 ทันที ไม่ต้องรอนัด อาการหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เดินเซ หรือตามัวทันที แม้หายเองในไม่กี่นาที ต้องไปโรงพยาบาลทันที
- Carotid Artery Stenosis: Gray-Scale and Doppler US Diagnosis — Society of Radiologists in Ultrasound Consensus Conference · Radiology ปี 2546
- Optimization of duplex velocity criteria for diagnosis of internal carotid artery stenosis (IAC Carotid Diagnostic Criteria Committee) · Vascular Medicine ปี 2564
- Beneficial Effect of Carotid Endarterectomy in Symptomatic Patients with High-Grade Carotid Stenosis (NASCET) · NEJM ปี 2534
- ESVS 2023 Clinical Practice Guidelines on the Management of Atherosclerotic Carotid and Vertebral Artery Disease · Eur J Vasc Endovasc Surg ปี 2566
- 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack (AHA/ASA) · Stroke ปี 2564
- 2013 ACC/AHA Guideline on the Assessment of Cardiovascular Risk · Circulation ปี 2556
- Screening for Asymptomatic Carotid Artery Stenosis: USPSTF Recommendation Statement · JAMA ปี 2564
- SVS clinical practice guidelines for management of extracranial cerebrovascular disease · J Vasc Surg ปี 2565
เขียนและตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย น.อ.นพ. เถลิงเกียรติ แจ่มอุลิตรัตน์ ว.28431 แพทย์เฉพาะทางรังสีร่วมรักษา ผู้ผ่านการรับรอง RENEW™ NCP-5 Operator Training | เรียบเรียงโดยกองบรรณาธิการ KIN | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้นตามแนวทางเวชปฏิบัติ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะราย การตรวจและการรักษาของแต่ละคนต้องให้แพทย์เป็นผู้พิจารณา หากมีอาการฉุกเฉินโทร 1669