ผู้สูงอายุสายตาไม่ดี หกล้มง่าย
ต้อกระจก แว่นหลายชั้น และแสงในบ้าน
สัญญาณที่ญาติสังเกตได้ และวิธีป้องกันที่มีหลักฐาน
กว่า 4 ล้านคน (กรมควบคุมโรค)
กรมควบคุมโรค
สวมแว่นให้เหมาะกับค่าสายตา
ในกลุ่มเสี่ยงสูง · Cochrane 2566
ลูกหลานมักบอกพยาบาลว่า คุณพ่อเดินสะดุดบ่อยขึ้น ตอนกลางคืนชนประตู ลงบันไดต้องจับราวแน่น บางครั้งต้นเหตุคือสายตา
บทความนี้เน้นสายตาและแสง ส่วนท่าออกกำลังกันล้ม อ่านได้ที่ ท่ากายบริหารป้องกันการล้มในผู้สูงอายุ
เนื้อหาในบทความนี้
1. ผู้สูงอายุสายตาไม่ดี หกล้มง่ายขึ้นจริงไหม
คำตอบสั้น: จริง สายตาที่มัวหรือสู้แสงไม่ได้ทำให้มองสิ่งกีดขวางและพื้นต่างระดับไม่ชัด กรมควบคุมโรคระบุว่าผู้สูงอายุไทย 1 ใน 3 หกล้มทุกปี หรือกว่า 4 ล้านคน และแนะนำให้ตรวจสายตาทุกปี
ข้อมูลชุดเดียวกันของกองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค ระบุว่าราว 20% ของผู้ที่หกล้มได้รับบาดเจ็บ และแสงสว่างไม่เพียงพอเป็นจุดเสี่ยงที่พบบ่อยในบ้าน
ขอบบันไดที่เห็นชัดและไฟที่สว่างพอ ช่วยให้ก้าวได้มั่นใจขึ้น
2. ต้อกระจกในผู้สูงอายุ มีสัญญาณอะไรที่ญาติสังเกตได้
คำตอบสั้น: ต้อกระจกทำให้ตามัวเหมือนมองผ่านฝ้า สีซีดลง มองกลางคืนไม่ชัด แสงจ้าแยงตา และต้องเปลี่ยนแว่นบ่อย ข้อมูลสถาบันตาแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าเมื่ออายุ 80 ปี คนอเมริกันส่วนใหญ่เป็นต้อกระจกหรือผ่าตัดต้อกระจกแล้ว
- อ่านหนังสือหรือดูทีวีต้องเพ่ง ขอให้เปิดไฟเพิ่ม หรือบ่นว่าสีต่าง ๆ ดูหม่น
- ไม่อยากออกไปไหนตอนกลางคืน เพราะไฟรถหรือไฟถนนแยงตา เห็นแสงเป็นวง
- เดินชนของที่วางอยู่ประจำ หรือก้าวพลาดตรงพื้นต่างระดับที่เคยเดินได้
เมื่อต้อกระจกรบกวนชีวิตประจำวัน แพทย์จะพิจารณาผ่าตัด ทบทวน Cochrane ปี 2555 พบการผ่าตาข้างแรกในผู้หญิงสูงอายุ ลดจำนวนครั้งที่หกล้มราว 34% (การทดลองเดียว 306 คน) งานสังเกตในออสเตรเลียปี 2565 (409 คน) พบการหกล้มลดลงหลังผ่าตาข้างที่สอง ข้อจำกัด: งานแรกมีงานเดียว งานหลังไม่ใช่การทดลองแบบสุ่ม
3. ผู้สูงอายุใส่แว่นหลายชั้น เดินแล้วเสี่ยงหกล้มไหม
คำตอบสั้น: อาจเสี่ยงสำหรับบางคน เพราะเลนส์ส่วนล่างของแว่นหลายชั้นใช้มองใกล้ เวลามองพื้นหรือขั้นบันไดผ่านส่วนนี้จะไม่ชัด การทดลองในวารสาร BMJ พบว่าผู้ที่ออกนอกบ้านสม่ำเสมอ ใช้แว่นมองไกลชั้นเดียวเวลาเดินนอกบ้านแล้วหกล้มน้อยลง
| ผู้สูงอายุเป็นแบบไหน | สิ่งที่งานวิจัยพบ | ควรทำอย่างไร |
|---|---|---|
| ออกนอกบ้านเป็นประจำ ใส่แว่นหลายชั้นเดิน | ใช้แว่นมองไกลชั้นเดียวตอนเดินนอกบ้าน หกล้มลดลงราว 40% | ปรึกษาเรื่องแว่นสำหรับเดิน |
| อยู่บ้านเป็นส่วนใหญ่ ออกนอกบ้านน้อย | กลุ่มที่เปลี่ยนแว่นกลับหกล้มนอกบ้านเพิ่มขึ้น | ให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินรายคน |
| ทุกคนที่ใส่แว่นหลายชั้น | ภาพรวมทั้งกลุ่มลดลงราว 8% ซึ่งไม่ชัดทางสถิติ | ลงบันไดช้า ๆ จับราวเสมอ |
Haran และคณะ วารสาร BMJ พ.ศ. 2553 · 606 คน อายุเฉลี่ย 80 ปี ในออสเตรเลีย · ผลในกลุ่มย่อยต้องตีความอย่างระวัง
แว่นสำหรับเดินกับแว่นอ่านหนังสือ อาจต้องเป็นคนละอัน
4. เปลี่ยนแว่นใหม่หรือเพิ่งผ่าตัดตา ต้องระวังหกล้มอย่างไร
คำตอบสั้น: ช่วงแรกที่เปลี่ยนแว่นหรือค่าสายตาเปลี่ยน ให้ระวังเป็นพิเศษ การทดลองในผู้สูงอายุเปราะบาง (JAGS 2550) ที่ให้ตรวจตาเต็มรูปแบบ แล้วแก้ไขตามที่พบ เช่น แว่นใหม่ ส่งผ่าตัดต้อกระจก รักษาต้อหิน พบว่ากลุ่มนี้กลับหกล้มมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ
กลุ่มที่ได้ตรวจตาหกล้มอย่างน้อย 1 ครั้ง 65% เทียบกับ 50% ข้อจำกัด: เป็นงานเดียว ใช้การรายงานของผู้เข้าร่วมเอง และทดสอบหลายอย่างพร้อมกัน จึงสรุปไม่ได้ว่าแว่นใหม่อย่างเดียวทำให้ล้ม ไม่ได้แปลว่าไม่ควรตรวจตา แต่ช่วงที่การมองเห็นเปลี่ยนต้องระวังเป็นพิเศษ และตรวจควบคู่กับการปรับบ้านและฝึกการทรงตัว
สัปดาห์แรกหลังเปลี่ยนแว่นหรือผ่าตัดตา
5. จัดแสงและบ้านอย่างไรให้ผู้สูงอายุสายตาไม่ดีปลอดภัยขึ้น
คำตอบสั้น: เพิ่มแสงให้ทั่วถึง โดยเฉพาะทางเดินจากห้องนอนไปห้องน้ำและบันได ทำขอบขั้นและพื้นต่างระดับให้เห็นชัด และเก็บของออกจากทางเดิน งานทบทวน Cochrane ปี 2566 พบว่าการประเมินจุดเสี่ยงในบ้านแล้วปรับแก้ตามที่พบ ลดอัตราการหกล้มได้ราว 38% ในผู้ที่เสี่ยงสูง
- ห้องนอน โคมไฟเปิดได้จากบนเตียง ไฟกลางคืนส่องทางไปห้องน้ำ
- ทางเดินและบันได ไฟสว่างทั้งต้นและปลายบันได ติดแถบสีที่ขอบขั้นและพื้นต่างระดับ มีราวจับ (กรมควบคุมโรคแนะนำให้ติดราวที่บันไดและห้องน้ำ)
- ห้องน้ำ ไฟสว่าง พื้นแห้ง แผ่นกันลื่น ราวจับข้างโถส้วม
ได้ผลชัดในกลุ่มเสี่ยง งานทบทวน Cochrane ปี 2566 (22 การศึกษา 8,463 คน) พบผลชัดในผู้ที่เคยล้มในปีที่ผ่านมา เพิ่งออกจากโรงพยาบาล หรือต้องมีคนช่วยทำกิจวัตร แต่ไม่พบผลในกลุ่มที่ไม่ได้คัดว่าเสี่ยง งานทบทวนปี 2555 ระบุว่าได้ผลมากขึ้นในผู้ที่สายตาเสียมาก อ่านเพิ่มที่ 5 วิธีจัดบ้านป้องกันผู้สูงอายุหกล้ม
ไฟกลางคืนตามทางเดิน ช่วยลดการเดินในที่มืด
6. ตามัวแบบไหนต้องพบแพทย์ทันที
คำตอบสั้น: ถ้าตามัวหรือมองไม่เห็นข้างเดียวทันที เห็นภาพซ้อนทันที ร่วมกับหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัด อาจเป็นสโตรก ให้โทร 1669 ทันที ส่วนตามัวที่ค่อย ๆ เป็นมากขึ้น ให้นัดตรวจตา
พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที
• ตามัว มองไม่เห็น หรือเห็นภาพซ้อนขึ้นมาทันที
• ร่วมกับหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างเดียว หรือพูดไม่ชัด
• จุดดำลอยเพิ่มขึ้นมาก แสงวาบ หรือเงาดำคล้ายม่านบังตาทันที (อาจเป็นจอตาลอก เสี่ยงขึ้นหลังผ่าตัดต้อกระจก)
• ปวดตารุนแรง ตาแดง ตามัว ร่วมกับคลื่นไส้ (อาจเป็นต้อหินมุมปิดเฉียบพลัน)
• หกล้มแล้วศีรษะกระแทก ซึมลง อาเจียน หรือปวดศีรษะมากขึ้น
• หกล้มแล้วลุกเองไม่ได้ หรือปวดสะโพกมากจนลงน้ำหนักไม่ได้
สัญญาณสโตรกอ่านเพิ่มที่ BE FAST สัญญาณเตือนสโตรก
“ผู้สูงอายุที่ล้มบ่อย ลองดูที่ตาและไฟในบ้านด้วยค่ะ”
ดูแลผู้สูงอายุสายตาไม่ดีที่เสี่ยงหกล้ม ที่ KIN พัทยา
KIN พัทยา จังหวัดชลบุรี เป็นศูนย์ดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุของ KIN Rehabilitation มีส่วนช่วยครอบครัวที่กังวลว่าผู้สูงอายุจะหกล้ม อ่านวิธีเลือกศูนย์ที่ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ พัทยา ชลบุรี เลือกอย่างไร
- พยาบาลดูแลตลอด 24 ชั่วโมง ช่วยพาเดินและพาเข้าห้องน้ำ
- ดูแลที่บ้าน KIN HomeCare มีเจ้าหน้าที่ในพื้นที่พัทยา
- เยี่ยมชมฟรีและปรึกษาฟรี ทุกวัน 09:00–18:00 น. มาดูห้องพักและทางเดินในศูนย์ได้ก่อนตัดสินใจ
ติดต่อ KIN พัทยา | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาการดูแลผู้สูงอายุสายตาไม่ดีที่เสี่ยงหกล้ม · ตามัวทันทีร่วมกับหน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด โทร 1669
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผู้สูงอายุสายตาไม่ดี ทำให้หกล้มได้ไหม
ได้ค่ะ สายตามัวทำให้มองพื้นต่างระดับและสิ่งกีดขวางไม่ชัด กรมควบคุมโรคแนะนำให้ผู้สูงอายุตรวจสายตาทุกปีและสวมแว่นให้เหมาะกับค่าสายตาค่ะ
ต้อกระจกมีอาการอย่างไร
ตามัวเหมือนมองผ่านฝ้า สีดูซีด มองกลางคืนไม่ชัด แสงจ้าแยงตา และต้องเปลี่ยนแว่นบ่อยค่ะ ถ้ารบกวนชีวิตประจำวันให้ปรึกษาจักษุแพทย์ค่ะ
ผ่าตัดต้อกระจกแล้วช่วยลดการหกล้มไหม
มีงานวิจัยพบว่าผ่าตาข้างแรกในผู้หญิงสูงอายุลดการหกล้มได้ราว 34% แต่เป็นการทดลองเพียงงานเดียว การผ่าตัดต้องให้จักษุแพทย์ประเมินค่ะ
ใส่แว่นโปรเกรสซีฟหรือแว่นหลายชั้นเดินแล้วอันตรายไหม
อาจเสี่ยงสำหรับบางคนค่ะ ผู้ที่ออกนอกบ้านบ่อยอาจใช้แว่นมองไกลชั้นเดียวตอนเดิน ควรให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินเป็นรายคนค่ะ
เพิ่งเปลี่ยนแว่นใหม่ ต้องระวังอะไร
ช่วงแรกให้เดินช้าลง มีคนเดินประกบตอนลงบันไดหรือกลางคืน ถ้ามองไม่ชัดให้กลับไปตรวจค่ะ
จัดไฟในบ้านอย่างไรให้ผู้สูงอายุไม่หกล้ม
ให้ไฟสว่างทั่วถึง มีไฟกลางคืนจากห้องนอนไปห้องน้ำ ไฟต้นและปลายบันได และติดแถบสีที่ขอบขั้นบันไดกับพื้นต่างระดับค่ะ
- ชุดสื่อป้องกันการพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุ — กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
- Cataracts — National Eye Institute (NEI)
- Retinal Detachment — NEI
- Types of Glaucoma — NEI
- Effect on falls of providing single lens distance vision glasses to multifocal glasses wearers: VISIBLE randomised controlled trial — Haran MJ และคณะ วารสาร BMJ พ.ศ. 2553
- Interventions for preventing falls in older people living in the community — Gillespie LD และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2555
- Improving vision to prevent falls in frail older people: a randomized trial — Cumming RG และคณะ วารสาร Journal of the American Geriatrics Society พ.ศ. 2550
- The incidence of falls after first and second eye cataract surgery: a longitudinal cohort study — Keay L และคณะ วารสาร Medical Journal of Australia พ.ศ. 2565
- Environmental interventions for preventing falls in older people living in the community — Clemson L และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2566
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การตรวจตา การเลือกแว่น และการผ่าตัดต้องให้จักษุแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญประเมิน ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN กรณีฉุกเฉินโทร 1669