ภาพซ้อนหลังเป็นสโตรก ลานสายตาแคบ
ปรับบ้านและฝึกอย่างไร
เดินชนประตูด้านเดียว กินข้าวเหลือครึ่งจาน หรือเห็นภาพสองภาพ อาจไม่ใช่เรื่องแว่น แต่เป็นผลของสโตรก
ของผู้ที่ได้ตรวจตา 1,033 คน
บางชนิดทำให้ภาพซ้อน
งานเดียวกัน
งานรวม Cochrane 2566
ญาติมักสังเกตเห็นก่อน เพราะผู้ป่วยบางคนไม่รู้ตัวว่ามองไม่เห็นด้านหนึ่ง รู้ว่าเป็นแบบไหน ช่วยให้จัดบ้านถูกจุด
บทความนี้เน้นการมองเห็นหลังสโตรก ส่วนการจัดบ้านทั่วไปสำหรับผู้ป่วยสโตรกอ่านที่ การปรับปรุงบ้านให้เหมาะกับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
เนื้อหาในบทความนี้
1. ภาพซ้อนหลังเป็นสโตรก และปัญหาการมองเห็น พบบ่อยแค่ไหน
คำตอบสั้น: พบบ่อยมาก งานวิจัยในวารสาร PLoS One ปี 2562 ตรวจตาผู้ป่วยสโตรก 1,033 คนในหอผู้ป่วยสโตรก พบว่า 73% มีปัญหาการมองเห็น และเมื่อตัดโรคตาเดิมออก ปัญหาที่เกิดใหม่พบราว 60% ของผู้ที่ได้ตรวจตา
| ชนิดของปัญหา | สัดส่วนที่พบ |
|---|---|
| การมองเห็นตรงกลางลดลง (มัว) | 56% |
| การกลอกตาผิดปกติทั้งกลุ่ม (รวมตาไม่ตรง) บางชนิดทำให้ภาพซ้อน | 40% |
| ลานสายตาหายบางส่วน | 28% |
| ไม่สนใจสิ่งที่อยู่ด้านหนึ่ง (เพิกเฉยครึ่งซีก) | 27% |
| แปลภาพผิด เช่น จำหน้าหรือของไม่ได้ | 5% |
ที่มา: Rowe FJ และคณะ วารสาร PLoS One พ.ศ. 2562 · 1 คนมีได้หลายปัญหา
ข้อจำกัด ตรวจในหอผู้ป่วยสโตรกที่สหราชอาณาจักรช่วงแรก ราว 1 ใน 5 ตรวจตาไม่ได้เพราะอาการหนักหรือเสียชีวิต บางอาการดีขึ้นเองภายหลัง ไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN
หลายคนไม่รู้ตัวว่ามองไม่เห็นด้านหนึ่ง ญาติและทีมดูแลช่วยสังเกตได้
2. ภาพซ้อน ลานสายตาแคบ และเพิกเฉยครึ่งซีก ต่างกันอย่างไร
คำตอบสั้น: ภาพซ้อนเกิดจากตาสองข้างกลอกไม่ไปด้วยกัน ลานสายตาแคบคือมองไม่เห็นภาพด้านหนึ่งทั้งที่ตาปกติ ส่วนเพิกเฉยครึ่งซีกคือสมองไม่สนใจด้านหนึ่ง แม้ตายังมองเห็น สามแบบนี้จัดการต่างกัน จึงต้องให้แพทย์ตรวจแยก
| ปัญหา | ผู้ป่วยบอกหรือแสดงออกอย่างไร |
|---|---|
| ภาพซ้อน | เห็นของสองชิ้น เวียนหัว หลับตาข้างหนึ่งแล้วสบายขึ้น |
| ลานสายตาแคบ | ชนของด้านเดียว หาของไม่เจอทั้งที่วางตรงหน้า อ่านหนังสือหลุดบรรทัด |
| เพิกเฉยครึ่งซีก | กินข้าวแค่ครึ่งจาน ไม่หันไปด้านหนึ่ง มักไม่รู้ตัวว่ามีปัญหา |
ตารางช่วยญาติเล่าอาการ ไม่ใช่การวินิจฉัย
งานรวม Cochrane ปี 2562 ระบุว่าลานสายตาบกพร่องพบราว 20–57% ของผู้ที่เคยเป็นสโตรก และกระทบการเดิน การอ่าน การขับรถ และอารมณ์
3. สัญญาณปัญหาการมองเห็นหลังสโตรกที่ญาติเห็นในบ้าน
คำตอบสั้น: ถ้าผู้ป่วยชนของด้านเดียวซ้ำ ๆ กินข้าวเหลือด้านเดียว หรือบ่นภาพซ้อน ให้จดไว้แล้วแจ้งแพทย์ในวันนัด แต่ถ้าเกิดขึ้นทันทีโดยไม่เคยเป็น ให้โทร 1669
สัญญาณที่พบบ่อย: ชนของด้านเดิมซ้ำ ๆ เอียงศีรษะหรือปิดตาข้างหนึ่งเวลาดูโทรทัศน์ อ่านตกขอบด้านหนึ่ง ไม่ทักคนที่ยืนอยู่ด้านหนึ่ง
เกิดขึ้นทันที — โทร 1669 ไม่ต้องรอ
• เห็นภาพซ้อนหรือตามัวขึ้นมาทันที
• มองไม่เห็นข้างหนึ่งทันที
• มีหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หรือเดินเซร่วมด้วย
ตามัวหรือภาพซ้อนทันทีคือตัว E ใน BE FAST สัญญาณเตือนสโตรก อาจเป็นสโตรกซ้ำ
อย่าแก้เองด้วยการปิดตาหรือซื้อแว่นปริซึม ต้องให้แพทย์หรือจักษุแพทย์ประเมินก่อน งานรวม Cochrane พบว่าปริซึมอาจทำให้ปวดศีรษะ
ทางเดินโล่งและสว่าง ช่วยให้เดินได้ปลอดภัยขึ้น
4. ปรับบ้านกันล้ม สำหรับผู้ป่วยภาพซ้อนและลานสายตาแคบ
คำตอบสั้น: งานรวม Cochrane ปี 2566 พบว่าการประเมินจุดเสี่ยงในบ้านแล้วปรับแก้ ลดจำนวนครั้งที่หกล้มได้ราว 38% ในผู้สูงอายุที่เสี่ยงล้มสูง เช่น เพิ่งออกจากโรงพยาบาล แต่ไม่พบผลในคนที่ไม่ได้เสี่ยง
| จุดในบ้าน | ปรับอย่างไร |
|---|---|
| ทางเดิน | เก็บสายไฟ พรม ของวางพื้น เปิดไฟให้สว่างทั้งกลางวันและกลางคืน |
| ขั้นบันได ธรณีประตู | ติดแถบสีตัดกันที่ขอบ ให้เห็นระดับชัด |
| ห้องน้ำ | ราวจับ แผ่นกันลื่น ไฟกลางคืน |
| โต๊ะอาหาร ของใช้ | จานสีตัดกับโต๊ะ วางของที่เดิมทุกครั้ง |
ที่มา: Clemson L และคณะ Cochrane พ.ศ. 2566 (คลังหลักฐาน KIN E-12) · ตัวเลขไม่ใช่ผลของ KIN
ดูวิธีจัดบ้านกันล้มเพิ่มที่ 5 วิธีจัดบ้านให้ปลอดภัย ป้องกันการหกล้มผู้สูงอายุ
5. ฝึกการมองเห็นหลังสโตรกอย่างไร หลักฐานบอกอะไร
คำตอบสั้น: งานรวม Cochrane ปี 2562 พบหลักฐานคุณภาพต่ำว่าการฝึกกวาดตาไปด้านที่มองไม่เห็นช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น แต่ไม่ได้ทำให้ลานสายตากลับมา ส่วนแว่นปริซึมและการฝึกฟื้นลานสายตายังมีหลักฐานไม่พอสรุป
| วิธี | หลักฐานจากงานรวม Cochrane 2562 |
|---|---|
| ฝึกกวาดตา (scanning) ไปด้านที่มองไม่เห็น | คุณภาพชีวิตดีขึ้น (หลักฐานคุณภาพต่ำ) ลานสายตาไม่เปลี่ยน |
| แว่นปริซึม | ไม่พบผลต่อกิจวัตรหรือการล้ม อาจปวดศีรษะ |
| ฝึกเพื่อฟื้นลานสายตา | หลักฐานไม่พอสรุป |
ที่มา: Pollock A และคณะ Cochrane พ.ศ. 2562 (20 การศึกษา 732 คน)
- ตัวอย่างการฝึกในบ้าน (ทำตามที่ทีมรักษาแนะนำ): หันศีรษะไปด้านที่มองไม่เห็นก่อนเดินผ่านประตู · หาของบนโต๊ะทีละแถว · อ่านโดยใช้นิ้วชี้ขอบบรรทัด
ฝึกหันมองด้านที่มองไม่เห็นตามแผนของทีมรักษา
6. ภาพซ้อนหลังสโตรก เมื่อไรต้องพบแพทย์หรือจักษุแพทย์
คำตอบสั้น: ให้แพทย์ตรวจการมองเห็นทุกรายที่มีอาการ ตรวจซ้ำถ้าไม่ดีขึ้น และงดขับรถจนกว่าแพทย์ประเมินว่าปลอดภัย
- ภาพซ้อนหรือมองไม่เห็นด้านหนึ่งยังไม่หาย — ขอให้แพทย์ส่งตรวจตา
- ล้มหรือเกือบล้มบ่อย หรือหงุดหงิด เศร้า — แจ้งทีมรักษาเพื่อปรับแผน
- อาการใหม่ที่เกิดทันที — โทร 1669
“ผู้ป่วยที่มองไม่เห็นด้านหนึ่งมักไม่รู้ตัว ญาติลองยืนพูดด้านที่เห็นก่อน แล้วค่อยชวนให้หันมาอีกด้าน และจัดทางเดินให้โล่งและสว่างค่ะ”
KIN รามคำแหง 24 ช่วยผู้ป่วยที่มองเห็นผิดปกติหลังสโตรกอย่างไร
KIN Rehabilitation รามคำแหง 24 ศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและดูแลผู้สูงอายุ กำลังจะเปิด 15 พ.ย. 2569 สำหรับครอบครัวย่านรามคำแหงและบางกะปิ
- มีส่วนช่วยฝึกเดิน การทรงตัว และกิจวัตรประจำวันอย่างปลอดภัย โดยนักกายภาพบำบัดและนักกิจกรรมบำบัด ตามแผนเฉพาะบุคคล ดูกายภาพบำบัดของ KIN
- ทีมแพทย์ 5 ท่าน ครอบคลุม 5 สาขา ทำงานร่วมกับ 8 สาขาวิชาชีพ · ปัญหาตาโดยตรงให้จักษุแพทย์ดูแลร่วม
- จองสิทธิ์ล่วงหน้าได้แล้ว · ระหว่างรอเปิด ปรึกษาและเยี่ยมชม KIN ลาดพร้าว 71 (ซอยนาคนิวาส 18)
จองสิทธิ์ KIN รามคำแหง 24 | เปิด 15 พ.ย. 2569
ระหว่างนี้ปรึกษาการฟื้นฟูและป้องกันหกล้มได้ที่สาขาที่เปิดแล้ว
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ภาพซ้อนหลังเป็นสโตรก หายได้ไหม
บางรายดีขึ้นเองได้ช่วงแรกค่ะ ควรให้แพทย์หรือจักษุแพทย์ตรวจหาสาเหตุ อย่าปิดตาหรือใส่ปริซึมเองค่ะ
ลานสายตาแคบหลังสโตรก ฝึกให้กลับมาได้ไหม
งานรวม Cochrane 2562 ยังไม่มีหลักฐานพอว่าการฝึกทำให้ลานสายตากลับมา แต่การฝึกกวาดตาไปด้านที่มองไม่เห็นช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นได้ค่ะ
มองไม่เห็นครึ่งซีกกับเพิกเฉยครึ่งซีกต่างกันอย่างไร
มองไม่เห็นครึ่งซีกคือภาพด้านหนึ่งหายไป เพิกเฉยครึ่งซีกคือสมองไม่สนใจด้านหนึ่งแม้ตายังเห็น ผู้ป่วยมักไม่รู้ตัว แพทย์ต้องตรวจแยกค่ะ
อยู่ดี ๆ เห็นภาพซ้อนขึ้นมาทันที ต้องทำอย่างไร
โทร 1669 ทันทีค่ะ ภาพซ้อนหรือตามัวที่เกิดทันทีเป็นสัญญาณเตือนสโตรก ยิ่งถ้ามีหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัดร่วมด้วยค่ะ
ผู้ป่วยมองเห็นผิดปกติหลังสโตรก ควรจัดบ้านอย่างไร
เก็บของบนพื้น เปิดไฟให้สว่าง ติดแถบสีที่ขอบขั้นบันได มีราวจับในห้องน้ำ และวางของที่เดิมค่ะ
KIN รามคำแหง 24 เปิดเมื่อไร
กำลังจะเปิด 15 พฤศจิกายน 2569 จองสิทธิ์ล่วงหน้าได้แล้วค่ะ ระหว่างนี้ปรึกษาและเยี่ยมชม KIN ลาดพร้าว 71 ซอยนาคนิวาส 18 ได้ค่ะ
- High incidence and prevalence of visual problems after acute stroke: An epidemiology study with implications for service delivery — Rowe FJ และคณะ วารสาร PLoS One พ.ศ. 2562
- Interventions for visual field defects in people with stroke — Pollock A และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2562
- Environmental interventions for preventing falls in older people living in the community — Clemson L และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2566
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.ธัญชนก ชูธรรมสถิตย์ ว.62998 ผู้อำนวยการการแพทย์ ด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย การตรวจตาและแผนฝึกต้องให้แพทย์ จักษุแพทย์ และทีมรักษาประเมิน ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN