ท่าบริหารใบหน้า อัมพาตใบหน้า (Bell's palsy)
8 ท่าทำเองหน้ากระจก พร้อมวิธีดูแลตา
หน้าเบี้ยว ปากตก หลับตาไม่สนิท บริหารอย่างไรให้ถูก แบบไหนต้องรีบพบแพทย์
การรักษาได้ผลกว่า
ปิดตาตอนนอน
หรือพูดไม่ชัด
อัมพาตใบหน้า (Bell's palsy) ทำให้กล้ามเนื้อใบหน้าครึ่งซีกอ่อนแรง ส่วนใหญ่ค่อย ๆ ฟื้น บทความนี้รวมท่าบริหาร 8 ท่า การดูแลตา และสิ่งที่งานวิจัยบอก
หน้าเบี้ยวเพิ่งเกิดและยังไม่ได้พบแพทย์ อ่านหัวข้อ 2ก่อน · อ่อนแรงครึ่งซีกจากโรคหลอดเลือดสมอง ดูโปรแกรมฟื้นฟูสโตรก
เนื้อหาในบทความนี้
1. อัมพาตใบหน้า (Bell's palsy) คืออะไร อาการเป็นอย่างไร
คำตอบสั้น: เส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 ที่คุมกล้ามเนื้อใบหน้าอักเสบ ใบหน้าครึ่งซีกอ่อนแรง หน้าเบี้ยว หลับตาไม่สนิท มักเกิดภายในไม่กี่วัน
กรมการแพทย์ โดยสถาบันประสาทวิทยา อธิบายว่าอาการที่พบคือใบหน้าเบี้ยว หลับตาไม่สนิท ปากเบี้ยว และรับรสผิดปกติ อาจเกี่ยวกับเชื้อไวรัส · NHS เพิ่ม: น้ำลายไหลมุมปาก ตาแห้งหรือน้ำตาไหล
2. หน้าเบี้ยว ปากตกทันที ต้องเช็กอะไรก่อนเริ่มบริหาร
คำตอบสั้น: หน้าเบี้ยวที่เพิ่งเกิด ต้องให้แพทย์ตรวจแยกโรคอื่นก่อนเสมอ ถ้ามีแขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เวียนศีรษะ หรือตามัว ร่วมด้วย โทร 1669 ทันที ห้ามรอดูอาการ
โทร 1669 ทันที เมื่อหน้าเบี้ยวร่วมกับอาการใดอาการหนึ่ง
• ยกแขนขึ้นพร้อมกันสองข้างไม่ได้ แขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียว (NHS)
• พูดลำบาก พูดไม่ชัด หรือฟังไม่เข้าใจ (NHS)
• เดินเซ เวียนศีรษะทันที หรือตามัว มองเห็นภาพซ้อนทันที ตามหลัก BE FAST
อาการเหล่านี้อาจเป็นโรคหลอดเลือดสมอง ทุกนาทีมีผล อ่าน B.E. FAST สัญญาณเตือนสโตรก
แม้ไม่มีอาการข้างบน หน้าเบี้ยวที่เพิ่งเกิดก็ควรพบแพทย์ภายในวันเดียวกัน อย่ารอให้ครบ 72 ชั่วโมง 72 ชั่วโมงคือช่วงที่การรักษาได้ผลกว่า (NHS) ไม่ใช่เวลาที่รอได้ ยาเป็นการตัดสินใจของแพทย์ ปวดรุนแรง มีผื่นหรือตุ่มที่หู ไรผม หรือในปาก เวียนศีรษะ หูอื้อ การได้ยินลดลง อาจเป็น Ramsay Hunt syndrome จากเชื้องูสวัด ต้องรักษาเร็วเช่นกัน (NHS Wales)
3. ท่าบริหารใบหน้า อัมพาตใบหน้า 8 ท่า ทำเองหน้ากระจก
คำตอบสั้น: เริ่มเมื่อใบหน้าข้างที่อ่อนแรงเริ่มขยับได้เองแล้ว และนักกายภาพประเมินว่าพร้อม ทำช้า ๆ ขยับเล็กน้อย หยุดเมื่อล้าเล็กน้อย ไม่ทำข้างดีให้เกินอีกข้าง
ระยะแรกที่ใบหน้ายังไม่ขยับเลย ยังไม่ต้องฝึกท่าขยับ Facial Palsy UK ระบุว่าช่วงที่หน้ายังอ่อนปวกเปียก การฝึกขยับไม่ช่วยให้หายเร็วและอาจทำให้แย่ลง ให้ดูแลตาและนวดหน้าเบา ๆ เลี่ยง เคี้ยวหมากฝรั่ง ฝืนขยับหน้า บีบตาแน่น และฝังเข็มกระตุ้นไฟฟ้า · ถ้าเริ่มฟื้นภายใน 3 สัปดาห์มักฟื้นได้ดี ถ้าใกล้ 6 สัปดาห์ยังไม่ขยับเลย ถือว่าฟื้นช้า ควรพบแพทย์
หลักจาก NHS (Calderdale & Huddersfield): นั่งหน้ากระจก ใช้นิ้วช่วยพาข้างที่อ่อนแรง ไม่ฝืน ทุกท่าทำซ้ำจนเริ่มล้าเล็กน้อยแล้วหยุด
ท่าที่ 1 ยักคิ้ว ย่นหน้าผาก
- ท่าเริ่ม นั่งหลังตรงหน้ากระจก ใบหน้าผ่อนคลาย มองตาตัวเอง
- วิธีทำ ยกคิ้วสองข้างขึ้นช้า ๆ จนหน้าผากย่นเล็กน้อย ข้างที่อ่อนแรงใช้ปลายนิ้วช่วยดันคิ้วขึ้นเบา ๆ แล้วปล่อยลงช้า ๆ
- ถูกเมื่อ หน้าผากสองข้างย่นใกล้เคียงกัน · ผิดบ่อย: ยกคิ้วข้างดีสูงเกิน
ท่าที่ 2 ขมวดคิ้วเบา ๆ
- วิธีทำ ดึงหัวคิ้วเข้าหากันและลงเล็กน้อย เหมือนกำลังคิด แล้วคลายออก
- ระวัง ไม่เกร็งตาหรือปากตามไปด้วย ถ้ามีให้ลดแรงลง
ท่าที่ 3 หลับตาเบา ๆ
- วิธีทำ ค่อย ๆ หลับตาสองข้างเบา ๆ เหมือนกำลังจะหลับ ไม่บีบตาแน่น ข้างที่ปิดไม่สนิทใช้นิ้วลูบหนังตาบนลงช้า ๆ แล้วลืมตา
- ระวัง ห้ามกดลูกตา · ตาแดง เจ็บตา ตามัว หยุดและพบแพทย์
ท่าหลับตาเบา ๆ ไม่บีบตาแน่น
ท่าที่ 4 ย่นจมูก บานจมูก
- วิธีทำ ย่นจมูกขึ้นเล็กน้อยเหมือนได้กลิ่นไม่ชอบ แล้วคลาย จากนั้นบานปีกจมูกออกช้า ๆ แล้วคลาย
- ผิดบ่อย ปิดตาตามไปด้วย
ท่าที่ 5 ยิ้มปิดปาก
- วิธีทำ ยกมุมปากสองข้างขึ้นเล็กน้อยโดยไม่อ้าปาก ข้างที่ตกใช้นิ้วช่วยดันมุมปากขึ้นและออกเบา ๆ แล้วคลาย
- ถูกเมื่อ มุมปากสองข้างสูงใกล้กัน · ผิดบ่อย: ยิ้มกว้างจนข้างดีดึงปากเบี้ยว
ท่าที่ 6 ยิ้มอ้าปากให้เห็นฟันบน
- วิธีทำ ยกริมฝีปากบนขึ้นช้า ๆ ให้เห็นฟันบน แล้วยิ้มอ้าปากเล็กน้อย คลายกลับ
- ระวัง ถ้าตาข้างเดียวกันหรี่ลงเองทุกครั้งที่ยิ้ม ให้ลดแรงและแจ้งนักกายภาพ
ท่าห่อปาก ให้ปากอยู่กลางหน้า
ท่าที่ 7 ห่อปาก จู๋ปาก
- วิธีทำ ห่อริมฝีปากยื่นออกมาเหมือนจะเป่าเทียน ให้ปากอยู่กลางหน้า ข้างที่อ่อนแรงใช้นิ้วช่วยดันมุมปากเข้าหากลาง แล้วคลาย
- ผิดบ่อย ปากเบี้ยวไปทางข้างดี
ท่าที่ 8 พองแก้ม
- วิธีทำ อมลมให้แก้มพองเล็กน้อย ถ้าลมรั่วข้างที่อ่อนแรง ใช้นิ้วกดริมฝีปากข้างนั้นไว้เบา ๆ แล้วปล่อยลม
- ระวัง ไม่เป่าแรง ไม่กลั้นหายใจ
| ท่า | ช่วยส่วนไหน | ครั้ง / เวลา |
|---|---|---|
| 1–2 ยักคิ้ว · ขมวดคิ้ว | หน้าผาก คิ้ว | จนล้าเล็กน้อย |
| 3–4 หลับตา · ย่นจมูก | รอบตา จมูก | จนล้าเล็กน้อย |
| 5–6 ยิ้มปิดปาก · ยิ้มเห็นฟัน | มุมปาก ริมฝีปากบน | จนล้าเล็กน้อย |
| 7–8 ห่อปาก · พองแก้ม | รอบปาก แก้ม | จนล้าเล็กน้อย |
ท่า 1, 3, 5–7 และหลักการทำ จาก Calderdale & Huddersfield NHS · ท่า 2, 4, 8 ท่าเสริมของนักกายภาพ KIN · ความถี่ต่อวันให้นักกายภาพกำหนดตามอาการ
4. กายภาพบำบัดอัมพาตใบหน้า อะไรช่วยจริง อะไรยังไม่มีหลักฐาน
คำตอบสั้น: งานทบทวนล่าสุดปี 2565 หนุนว่าการฝึกใบหน้ามีประโยชน์ทั้งช่วงฟื้นตัวและรายที่เป็นมานาน แต่โปรแกรมยังต่างกันมาก ส่วนการกระตุ้นไฟฟ้าหลักฐานยังไม่แน่นอนและผลขัดกัน ไม่ควรทำเองเป็นกิจวัตร
- ท่าบริหารใบหน้า: Cochrane ปี 2554 พบหลักฐานคุณภาพต่ำว่าช่วยการทำงานของใบหน้า งานทบทวนปี 2565 (19 งาน 854 คน) หนุนผลนี้ แต่รูปแบบงานต่างกันจนรวมตัวเลขไม่ได้ ท่าจึงต้องเลือกตามระยะ
- กระตุ้นไฟฟ้า: งานหนึ่งไม่ดีกว่าการรักษาหลอก อีกงานพบฟื้นแย่กว่า ภาพรวมยังสรุปไม่ได้
- นวดเบา ๆ ประคบอุ่น: นวดช่วยให้กล้ามเนื้อยืดหยุ่น (Facial Palsy UK) ประคบอุ่นเพื่อความสบาย ยังไม่มีหลักฐานว่าช่วยให้หายเร็ว · ดู ประคบร้อนหรือประคบเย็น
- ฝังเข็ม: งานวิจัยสั้นและเสี่ยงอคติสูง AAO-HNSF ปี 2556 จึงไม่ให้คำแนะนำ (หลักฐานไม่พอ)
- ระวัง: ภาวะแทรกซ้อนระยะหลังคือยิ้มแล้วตาหรี่ตาม (AAO-HNSF) จึงเน้นขยับเล็กน้อยให้สมมาตร
“บริหารใบหน้าให้คิดว่าเบาและช้า ส่องกระจกให้สองข้างเท่ากัน ไม่ใช่ออกแรงเยอะ ๆ ค่ะ”
5. ดูแลตาที่ปิดไม่สนิท ระหว่างรออัมพาตใบหน้าฟื้น
คำตอบสั้น: หยอดน้ำตาเทียมช่วงกลางวัน ป้ายขี้ผึ้งป้ายตาก่อนนอน และถ้าหลับตาไม่สนิทให้ปิดเปลือกตาด้วยเทปทางการแพทย์ตอนนอน ตามที่แพทย์แนะนำ เพราะตาที่แห้งเสี่ยงอักเสบ
- น้ำตาเทียม หล่อเลี้ยงตาระหว่างวัน และขี้ผึ้งป้ายตาเวลานอน (กรมการแพทย์ · NHS)
- เทปทางการแพทย์ปิดเปลือกตาตอนนอน เมื่อหลับตาไม่สนิท ให้แพทย์หรือพยาบาลสอนวิธีปิดครั้งแรก (NHS)
- ตาแดง เจ็บตา ตามัว กลับไปพบแพทย์ (AAO-HNSF)
หยอดน้ำตาเทียมระหว่างวัน ป้ายขี้ผึ้งป้ายตาก่อนนอน
6. อัมพาตใบหน้าหายเองได้ไหม ฟื้นตัวนานแค่ไหน
คำตอบสั้น: ส่วนใหญ่ค่อย ๆ ฟื้น NHS ระบุว่าอาการควรดีขึ้นภายใน 6 เดือน บางคนนานกว่า ไม่ดีขึ้นใน 3 สัปดาห์ให้กลับไปพบแพทย์ ฟื้นไม่ครบใน 3 เดือนควรพบผู้เชี่ยวชาญ
กลับไปพบแพทย์ เมื่อ
• อาการไม่ดีขึ้นหลัง 3 สัปดาห์ (NHS)
• มีอาการทางระบบประสาทใหม่หรือแย่ลง หรือมีปัญหาที่ตา เช่น ตาแดง เจ็บตา ตามัว (AAO-HNSF)
• ใบหน้ายังฟื้นไม่ครบเมื่อครบ 3 เดือน ควรพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเส้นประสาทใบหน้า (AAO-HNSF)
หน้าเบี้ยวทันทีร่วมกับแขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัด ไม่ว่าเมื่อไหร่ โทร 1669
ที่ KIN ลาดพร้าว 71 ช่วยผู้ที่เป็นอัมพาตใบหน้าอย่างไร
หลังแพทย์วินิจฉัยแล้ว นักกายภาพบำบัดช่วยสอนท่าบริหารใบหน้าให้ถูกระดับ ปรับท่าตามการฟื้นตัว แบบไปกลับใช้บริการที่ KIN สหคลินิกเวชกรรมกายภาพบำบัด ซอยนาคนิวาส 20 (การ์ดลาดพร้าว 71 ด้านล่างคือศูนย์ฟื้นฟูซอย 18 ซึ่งเดินถึงกัน)
- นักกายภาพบำบัดประเมิน และวางโปรแกรมเฉพาะคน ผลลัพธ์แต่ละคนแตกต่างกัน ดูคลินิกกายภาพบำบัด ลาดพร้าว 71 และบริการกายภาพบำบัด KIN
- นัดที่คลินิกนาคนิวาส 20 โทร 084-993-6988 · ออกใบเสร็จสำหรับยื่นเบิกประกันกลุ่มได้ ตามเงื่อนไขกรมธรรม์
- ไม่สะดวกเดินทาง มีนักกายภาพบำบัดไปที่บ้าน โทร 095-767-6307
ปรึกษานักกายภาพบำบัด KIN | ลาดพร้าว 71
อัมพาตใบหน้า ให้นักกายภาพช่วยสอนท่าบริหารที่เหมาะกับระดับอาการ
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
อัมพาตใบหน้า Bell's palsy ทำกายภาพช่วยได้ไหม
งานทบทวนพบว่าการฝึกใบหน้ามีประโยชน์ทั้งช่วงฟื้นตัวและรายที่เป็นมานาน แต่ต้องเริ่มเมื่อหน้าเริ่มขยับได้แล้วค่ะ
บริหารใบหน้าอัมพาตใบหน้า ควรเริ่มเมื่อไหร่
ช่วงที่หน้ายังไม่ขยับเลย ให้ดูแลตาและนวดเบา ๆ ก่อน ยังไม่ต้องฝึกขยับ เมื่อเริ่มขยับได้เองจึงฝึกเบา ๆ ตามที่นักกายภาพประเมินค่ะ
อัมพาตใบหน้าหายเองได้ไหม ใช้เวลานานเท่าไหร่
ส่วนใหญ่ค่อย ๆ ฟื้น NHS ระบุว่าควรดีขึ้นภายใน 6 เดือน บางคนนานกว่า ไม่ดีขึ้นใน 3 สัปดาห์ให้กลับไปพบแพทย์ค่ะ
หน้าเบี้ยวปากตกทันที เป็นอัมพาตใบหน้าหรือโรคหลอดเลือดสมอง
แยกเองไม่ได้ ถ้ามีแขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เดินเซ หรือตามัวร่วมด้วย โทร 1669 ทันที ถ้าไม่มีก็ควรพบแพทย์ภายในวันเดียวกัน อย่ารอค่ะ
อัมพาตใบหน้าหลับตาไม่สนิท ต้องดูแลอย่างไร
หยอดน้ำตาเทียมกลางวัน ป้ายขี้ผึ้งและปิดเปลือกตาด้วยเทปตอนนอนตามที่แพทย์สอนค่ะ
กระตุ้นไฟฟ้าหรือฝังเข็ม ช่วยอัมพาตใบหน้าไหม
หลักฐานกระตุ้นไฟฟ้ายังไม่แน่นอนและผลขัดกัน ไม่ควรทำเอง งานวิจัยฝังเข็มยังมีคุณภาพต่ำ แนวปฏิบัติสหรัฐฯ จึงยังไม่ให้คำแนะนำค่ะ
- Bell's palsy — NHS
- Bell's palsy หน้าเบี้ยวครึ่งซีก — กรมการแพทย์ สถาบันประสาทวิทยา (กรมประชาสัมพันธ์ 29 ม.ค. 2567)
- Physical therapy for Bell's palsy — Teixeira LJ และคณะ Cochrane Database Syst Rev พ.ศ. 2554
- Clinical Practice Guideline: Bell's Palsy — Baugh RF และคณะ (AAO-HNSF) Otolaryngol Head Neck Surg พ.ศ. 2556
- Facial exercise therapy for Bell's palsy: updated review — Khan AJ และคณะ Clin Rehabil พ.ศ. 2565
- Initial advice and guidance — Facial Palsy UK
- Facial palsy (Ramsay Hunt syndrome) — NHS 111 Wales
- Facial Palsy Active Exercises — Calderdale & Huddersfield NHS Foundation Trust
- Facial Palsy Facilitation Exercises — Calderdale & Huddersfield NHS Foundation Trust
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย หน้าเบี้ยวที่เพิ่งเกิดต้องพบแพทย์ก่อนเสมอ ร่วมกับแขนขาอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดโทร 1669