ฟื้นฟู Stroke ใช้เวลากี่เดือน?
ระยะเวลาฟื้นฟูโรคหลอดเลือดสมองแต่ละระยะ
คำถามแรกของครอบครัวคือต้องใช้เวลานานแค่ไหน บทความนี้ตอบด้วยกรอบเวลาที่นักวิจัยทั่วโลกใช้ร่วมกันและงานวิจัยล่าสุด
ส่วนใหญ่ยังอยู่โรงพยาบาล
ช่วงที่มักเปลี่ยนแปลงชัดที่สุด
ยังพัฒนาได้ แต่ต้องฝึกมากขึ้น
ขึ้นกับความรุนแรงและการฝึก
ฝึกเดินที่ราวจับภายใต้การดูแลของนักกายภาพบำบัด
เนื้อหาในบทความนี้
1. ฟื้นฟู Stroke ใช้เวลากี่เดือน — คำตอบสั้นสำหรับครอบครัว
คำตอบสั้น: ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ช่วง 3–6 เดือนแรกมักเห็นความเปลี่ยนแปลงชัดที่สุด จึงควรได้รับการประเมินและเริ่มแผนฟื้นฟูเมื่ออาการคงที่ หลังจากนั้นยังพัฒนาได้ แต่โดยเฉลี่ยต้องฝึกมากขึ้นและไม่มีสูตรรับประกันผล
บทความทบทวนในวารสาร Stroke พ.ศ. 2569 สรุปว่าปริมาณการฝึกยังสำคัญ แต่ยังไม่มีตัวเลขที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน และถ้าเริ่มฝึกในระยะเรื้อรัง ต้องฝึกมากกว่ามากจึงได้ผลใกล้เคียงการฝึกในช่วงแรก คำถามที่ควรถามจึงเป็น “ตอนนี้อยู่ระยะไหน และระยะนี้ต้องฝึกอะไร”
อย่ารอให้แข็งแรงก่อนค่อยฝึก นอนพักนานทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง ข้อติด และเสี่ยงแผลกดทับ เมื่อแพทย์ประเมินว่าอาการคงที่ควรเริ่มฟื้นฟูต่อเนื่อง อ่าน Stroke ต้องเริ่มกายภาพภายในกี่วัน
Golden Period ไม่ใช่เส้นตาย หมายถึงช่วง 3–6 เดือนแรกที่ควรเร่งฝึก ไม่ได้แปลว่าเลยแล้วหมดโอกาส และต่างจาก Golden Time ซึ่งคือชั่วโมงแรก ๆ ที่ต้องรีบถึงโรงพยาบาล (ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เดินเซทันที ตามัว ปวดศีรษะรุนแรง จดเวลาเริ่มอาการแล้วโทร 1669) อ่าน Golden Period ฟื้นฟูสโตรก
2. ระยะของสโตรก (Stroke) 3 ระยะ — ระยะเวลาและสิ่งที่ต้องทำแต่ละระยะ
คำตอบสั้น: กรอบเวลาของคณะทำงานวิจัยนานาชาติ (SRRR) แบ่ง 5 ช่วง: 0–24 ชั่วโมง · 1–7 วัน · 7 วันถึง 3 เดือน · 3–6 เดือน · เกิน 6 เดือน บทความนี้ย่อเป็น 3 ระยะให้จำง่าย คือ เฉียบพลัน (7 วันแรก) ฟื้นฟู (7 วันถึง 6 เดือน) และต่อเนื่อง (เกิน 6 เดือน)
นิยามนี้มาจากคณะทำงาน Stroke Recovery and Rehabilitation Roundtable (วารสาร International Journal of Stroke พ.ศ. 2560) ใช้เพื่อให้งานวิจัยพูดภาษาเดียวกัน ไม่ได้ทำนายว่าแต่ละคนจะฟื้นเท่าไร และงานวิจัยที่อ้างในหน้านี้ไม่ได้ประเมินบริการของ KIN
| ระยะ (โดยประมาณ) | สิ่งที่ทีมเน้น | สิ่งที่ครอบครัวทำ |
|---|---|---|
| 1. เฉียบพลัน 7 วันแรก ส่วนใหญ่อยู่โรงพยาบาล | ทำให้อาการคงที่ หาต้นเหตุ จัดท่า ป้องกันแผลกดทับ ข้อติด ปอดอักเสบจากสำลัก เริ่มขยับเมื่อพร้อม | ห้ามป้อนน้ำ อาหาร หรือยาทางปากก่อนผ่านการประเมินการกลืน ถามแผนหลังออกจากโรงพยาบาล |
| 2. ฟื้นฟู ช่วงต้น สัปดาห์ที่ 2 – เดือนที่ 3 | ช่วงที่มักเห็นความก้าวหน้าชัดที่สุด ฝึกลุกนั่ง ยืน เดิน ใช้มือ พูด กลืน ซ้ำหลายรอบต่อวัน | เลือกที่ฝึกให้เร็ว ดูพัฒนาการทีละสัปดาห์ |
| 2. ฟื้นฟู ช่วงปลาย เดือนที่ 3–6 | ยังดีขึ้นได้แต่บางด้านช้าลง ฝึกกิจวัตรจริง แต่งตัว กินข้าว เข้าห้องน้ำ เดินในบ้าน | เตรียมบ้าน ฝึกผู้ดูแล วางแผนกลับบ้าน |
| 3. ต่อเนื่อง (เรื้อรัง) เกิน 6 เดือน | รักษาความสามารถที่ได้มา ฝึกทักษะที่ยังขาด ป้องกันการเป็นซ้ำ | ฝึกต่อเนื่อง ไม่หยุด เพราะหยุดแล้วถดถอยได้ |
ระยะที่ 2 ทั้งหมด (ราว 6 เดือนแรก) คือช่วงที่ไทยเรียกว่า Golden Period · ผู้ป่วยแต่ละคนฟื้นเร็วช้าต่างกัน
เริ่มเร็ว แต่ไม่ใช่ยิ่งเร็วยิ่งหนักยิ่งดี งานศึกษาย้อนหลังในโรงพยาบาลเดียว (Frontiers in Public Health พ.ศ. 2569) พบว่าการเริ่มขยับเร็วอย่างมีเกณฑ์ความปลอดภัยและแบ่งฝึกหลายครั้งต่อวัน สัมพันธ์กับปอดอักเสบและลิ่มเลือดที่น้อยลง แต่การทดลองแบบสุ่ม AVERT (The Lancet พ.ศ. 2558) พบว่ากลุ่มที่ลุกฝึกถี่และหนักตั้งแต่ 24 ชั่วโมงแรก ฟื้นดีที่ 3 เดือนน้อยกว่ากลุ่มดูแลตามปกติ (46% เทียบ 50%) จึงเริ่มเมื่อแพทย์ประเมินว่าพร้อม ส่วนข้อมูลผู้ป่วย 6,259 รายในญี่ปุ่น (JAMDA พ.ศ. 2569) พบว่าฝึกเฉลี่ยวันละ 2 ชั่วโมงขึ้นไปในเดือนแรก สัมพันธ์กับการกลับมาช่วยเหลือตัวเองได้มากขึ้น อ่านต่อที่ ผู้ป่วยสโตรกควรทำกายภาพวันละกี่ชั่วโมง
เป็นมาเกิน 6 เดือนหรือเป็นปีแล้ว ยังฝึกได้ งานวิจัยจากสกอตแลนด์ พ.ศ. 2569 ในผู้ป่วยที่เป็นมาเฉลี่ยเกือบ 3 ปีครึ่ง (ฝึกครบ 59 จาก 67 ราย) ฝึกแบบกลุ่มที่ผสมเทคโนโลยีหลายชนิด ครั้งละ 2 ชั่วโมง เฉลี่ย 2.3 ครั้งต่อสัปดาห์ 8 สัปดาห์ การเดินและการลุกนั่งดีขึ้นถึงระดับที่รู้สึกได้ แรงบีบมือดีขึ้นใกล้ระดับนั้น แต่เป็นการศึกษานำร่องที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ อ่าน เป็นมานานแล้วฟื้นได้ไหม · เคสหนักฟื้นได้ไหม · ติดเตียงกลับมาเดินได้ไหม · Stroke รักษาหายไหม
3. ปัจจัยที่ทำให้ฟื้นเร็วหรือช้า — ข้อไหนครอบครัวควบคุมได้
คำตอบสั้น: ความรุนแรง ตำแหน่ง ชนิดของสโตรก และอายุ ควบคุมไม่ได้ ส่วนเวลาที่เริ่มฝึก ความสม่ำเสมอ การคุมโรคร่วม และแรงสนับสนุนจากครอบครัว ทำได้ตั้งแต่วันนี้
- ควบคุมไม่ได้: ความรุนแรงและตำแหน่งของรอยโรค ชนิดของสโตรก (ตีบหรือแตก อ่าน เส้นเลือดในสมองแตก รักษาหายไหม) อายุ และความสามารถก่อนป่วย (ข้อมูลจากญี่ปุ่นพบว่าประโยชน์ของการฝึกต่างกันตามอายุ เพศ และความสามารถตอนเริ่ม แต่ผู้สูงอายุก็ฝึกได้)
- ควบคุมได้: เริ่มเมื่อแพทย์ประเมินว่าพร้อม ฝึกทุกวันอย่างมีเป้าหมาย คุมความดัน เบาหวาน ไขมัน กินยาตามสั่งไม่หยุดเอง งดบุหรี่ ดูแลภาวะซึมเศร้า และให้ครอบครัวช่วยให้ฝึกต่อเนื่อง โดยผู้ดูแลเองก็ต้องได้พัก
.webp "นักกายภาพบำบัดอธิบายแผนฟื้นฟูให้ผู้ป่วยสูงอายุและลูกสาวฟัง ศูนย์ฟื้นฟูคิน KIN")
อธิบายแผนและเป้าหมายให้ครอบครัวเข้าใจตรงกัน
4. ฟื้นฟูที่ศูนย์หรือที่บ้าน — เลือกตามระยะและอาการ
คำตอบสั้น: ถ้าอาการยังไม่คงที่ แพทย์ต้องพิจารณาก่อนว่ายังต้องอยู่โรงพยาบาลหรือไม่ หลังอาการคงที่ ผู้ที่ต้องมีพยาบาลดูแล 24 ชั่วโมง มีสายให้อาหาร เจาะคอ หรือแผลกดทับ มักเหมาะกับศูนย์ที่มีทีมครบ ส่วนผู้ที่มีคนดูแลและบ้านปลอดภัย ฝึกต่อที่บ้านกับนักกายภาพบำบัดที่เดินทางไปถึงบ้านได้
ห้องพักรวมสำหรับผู้ป่วยที่ฟื้นฟูแบบพักค้าง
ฝึกที่บ้าน: กายภาพบำบัดที่บ้าน (095-767-6307) · กลับบ้านทุกเย็นแต่ฝึกทุกวัน: Day Care ไปเช้า-กลับเย็น · ผู้ดูแลเหนื่อยล้า: นักบริบาลดูแลที่บ้าน
5. สัญญาณว่าการฟื้นฟูได้ผล และเมื่อไรควรขอทบทวนแผน
คำตอบสั้น: ดูความเปลี่ยนแปลงทีละสัปดาห์เทียบกับสัปดาห์ก่อน ไม่ใช่เทียบกับตอนก่อนป่วย ถ้าหลายสัปดาห์ไม่เห็นความเปลี่ยนแปลง ให้ขอทีมแพทย์ทบทวนแผน อย่าเพิ่งหยุดฝึก
- การเคลื่อนไหว กำและแบมือได้เองดีขึ้น หยิบและปล่อยของได้ ยืนทรงตัวได้นานขึ้น เดินได้ไกลขึ้น
- กิจวัตร กินข้าว แต่งตัว เข้าห้องน้ำ ได้เองมากขึ้น
- สื่อสารและกลืน พูดชัดขึ้น สำลักน้อยลง
- อารมณ์ อยากฝึก นอนหลับดีขึ้น มีส่วนร่วมกับครอบครัว
- ที่มองไม่เห็น ความจำ การตัดสินใจ การมองเห็น ความเสี่ยงหกล้ม ให้ทีมประเมินก่อนกลับไปขับรถหรือทำงาน
ควรขอให้ทีมแพทย์ทบทวนแผน เมื่อ
• หลายสัปดาห์ไม่เห็นความเปลี่ยนแปลงในด้านที่เป็นเป้าหมาย
• เวียนศีรษะมาก แน่นหน้าอก หรือหอบเหนื่อยระหว่างฝึก ให้หยุดแล้วแจ้งทีมทันที
• มือกำแน่นคลายไม่ออก เกร็งมากขึ้น ปวดไหล่ หรือข้อติดจนฝึกไม่ได้
• ไอหรือสำลักขณะกินอาหาร มีเสียงครืดคราดในคอ หรือมีไข้ (เสี่ยงปอดอักเสบ)
• ซึม ร้องไห้ง่าย ปฏิเสธการฝึก นอนไม่หลับ (อาจเป็นภาวะซึมเศร้าหลังสโตรก รักษาได้)
อาการใหม่ขึ้นทันที เช่น ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เดินเซ ตามัว ปวดศีรษะรุนแรง โทร 1669 ทันที อาจเป็นสโตรกซ้ำ
6. แผนฟื้นฟูสโตรกที่ KIN และการหาต้นเหตุเพื่อกันเป็นซ้ำ
คำตอบสั้น: จากทีมแพทย์ที่ครอบคลุม 5 สาขา แพทย์ 3 สายหลัก คือ เวชศาสตร์ฟื้นฟู โรคหลอดเลือดสมอง และอายุรกรรมผู้สูงอายุ เยี่ยมผู้ป่วยทุกสัปดาห์ วางแผนเฉพาะบุคคลร่วมกับสหวิชาชีพ 8 สาขา และดูเรื่องต้นเหตุของสโตรกไปพร้อมกัน
จากวันแรกจนกลับบ้าน
รายชื่อทีมแพทย์ ดูที่นี่ · ผู้ดูแล 1 คนต่อผู้เข้ารับบริการ 3–5 คน เครื่องมือเสริม เช่น TMS และธาราบำบัด มีตามสาขา แพทย์พิจารณาตามอาการ คิดค่าบริการแยก ดู เทคโนโลยีฟื้นฟูแต่ละสาขา · ราคาและแพ็กเกจดูที่ โปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยสโตรก
ลู่วิ่งใต้น้ำ KIN ลาดพร้าว 71
หาต้นเหตุเพื่อกันเป็นซ้ำ: โรคของสมอง หัวใจ และไต มีปัจจัยเสี่ยงทางหลอดเลือดร่วมกัน แพทย์จึงคุมความดัน เบาหวาน ไขมัน ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) เบื้องต้น บางรายติดตามจังหวะหัวใจนานขึ้น และพิจารณาอัลตราซาวด์หลอดเลือดแดงที่คอตามข้อบ่งชี้ ที่สุขุมวิท 107 ดูแลโดย น.อ.นพ.เถลิงเกียรติ แจ่มอุลิตรัตน์ (นัดล่วงหน้า) ดู ศูนย์หลอดเลือด KIN Charnn และ EECP
“ครอบครัวมักถามว่าอีกกี่เดือนจะเดินได้ ซึ่งตอบเป็นตัวเลขเดียวไม่ได้ สิ่งที่ทีมบอกได้คือตอนนี้อยู่ระยะไหน เป้าหมายสัปดาห์หน้าคืออะไร และฝึกให้สม่ำเสมอที่สุดตั้งแต่ช่วงแรก”
ติดต่อสอบถาม | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาและเยี่ยมชมศูนย์ได้ทุกวัน 09:00–18:00 น. ไม่มีค่าใช้จ่าย · แพทย์ตรวจครั้งแรก 1,000 บาท
KIN Medical Hub ลาดพร้าว 71
โรงพยาบาลกายภาพบำบัด KIN สุขุมวิท 107
KIN ศูนย์ฟื้นฟู พัทยา
KIN ศูนย์ฟื้นฟู ราชพฤกษ์
KIN รามคำแหง 24 จองสิทธิ์ก่อนเปิด 15 พ.ย. 2569
KIN ศาลายา จองสิทธิ์ก่อนเปิด 15 ธ.ค. 2569
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ฟื้นฟู Stroke ใช้เวลากี่เดือน?
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ช่วง 3–6 เดือนแรกมักเห็นความเปลี่ยนแปลงชัดที่สุด หลังจากนั้นยังพัฒนาได้แต่โดยเฉลี่ยต้องฝึกมากขึ้น ทีมแพทย์จึงประเมินรายบุคคลก่อนวางแผนค่ะ
สโตรกมีกี่ระยะ แต่ละระยะนานเท่าไร?
กรอบเวลาของ SRRR (พ.ศ. 2560) แบ่ง 5 ช่วง คือ 0–24 ชั่วโมง 1–7 วัน 7 วันถึง 3 เดือน 3–6 เดือน และเกิน 6 เดือน ย่อให้จำง่ายเป็น 3 ระยะ คือ เฉียบพลัน ฟื้นฟู และต่อเนื่องค่ะ
เป็นสโตรกมาเกิน 6 เดือนหรือเป็นปีแล้ว ยังฟื้นได้ไหม?
ยังพัฒนาได้ค่ะ งานวิจัยจากสกอตแลนด์ พ.ศ. 2569 ในผู้ป่วยที่เป็นมาเฉลี่ยเกือบ 3 ปีครึ่ง พบว่าการเดินและการลุกนั่งดีขึ้นหลังฝึก 8 สัปดาห์ แต่เป็นการศึกษานำร่องที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ
ควรทำกายภาพบำบัดวันละกี่ครั้ง?
ไม่มีตัวเลขเดียวสำหรับทุกคน ทีมกำหนดตามความพร้อมและเป้าหมาย ที่ KIN กายภาพบำบัดวันละ 1 ครั้ง ครั้งละ 1 ชั่วโมง เป็นมาตรฐาน ถ้าแพทย์แนะนำให้ฝึกเข้มข้นขึ้นเพิ่มเป็นวันละ 2–3 ครั้งได้ กิจกรรมบำบัดและฝึกพูดกลืนเป็นไปตามแผนเฉพาะบุคคลค่ะ
ทดลองฟื้นฟูก่อนตัดสินใจได้ไหม?
ได้ค่ะ ทดลองฟื้นฟู 1 สัปดาห์ 19,999 บาท รวมห้องพัก อาหาร ทำความสะอาด อาบน้ำ ทีมพยาบาลดูแล 24 ชั่วโมง และกายภาพบำบัดวันละ 1 ครั้ง ครั้งละ 1 ชั่วโมง ไม่รวม TMS และ HBOT
- Agreed definitions and a shared vision for new standards in stroke recovery research: The Stroke Recovery and Rehabilitation Roundtable taskforce — International Journal of Stroke 2560 · เป็นนิยาม ไม่ได้วัดผล
- Update on Rehabilitation After Stroke: Global Changes and the Continued Importance of Therapy Intensity, Dose, and Timing — Stroke 2569 · บทความทบทวน
- Heterogeneity in the Effectiveness of Rehabilitation Dose on Activities of Daily Living in Post-Acute Stroke — JAMDA 2569 · ข้อมูลเชิงสังเกตในญี่ปุ่น
- Effects of evidence-based early mobilization on prognostic outcomes in older patients with acute ischemic stroke — Frontiers in Public Health 2569 · ศึกษาย้อนหลัง
- Efficacy and safety of very early mobilisation within 24 h of stroke onset (AVERT) — The Lancet 2558 · ทำในหอผู้ป่วยระยะเฉียบพลัน
- Intensive, Multi-Technology Rehabilitation Programme for Chronic Stroke Survivors — Physiotherapy Research International 2569 · นำร่องกลุ่มเดียว
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: 26 ก.ย. พ.ศ. 2569 | ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ตัวเลขงานวิจัยเป็นผลของผู้ป่วยในงานวิจัย ไม่ใช่ผลลัพธ์ของผู้ป่วย KIN