กล้ามเนื้ออ่อนแรง สาเหตุคืออะไร ฟื้นฟูด้วยกายภาพบำบัดได้อย่างไร
อธิบายสาเหตุของกล้ามเนื้ออ่อนแรงตั้งแต่โรคหลอดเลือดสมอง (stroke) เส้นประสาทและไขสันหลัง ไปจนถึงการไม่ได้ใช้งานกล้ามเนื้อเป็นเวลานาน พร้อมแนวทางฟื้นฟูด้วยกายภาพบำบัดโดยทีมสหวิชาชีพที่ KIN
กล้ามเนื้ออ่อนแรง คือภาวะที่กล้ามเนื้อส่วนใดส่วนหนึ่งหรือหลายส่วนของร่างกายมีแรงน้อยกว่าปกติ จนทำกิจกรรมที่เคยทำได้ตามปกติลำบากขึ้น เช่น ยกแขนไม่ขึ้น เดินแล้วขาไม่มีแรง หรือกำมือได้ไม่แน่น สาเหตุมีได้หลายแบบ ตั้งแต่โรคหลอดเลือดสมอง (stroke) ที่ทำลายเซลล์สมองส่วนควบคุมการเคลื่อนไหวจนเกิดกล้ามเนื้ออ่อนแรงครึ่งซีก โรคหรือการบาดเจ็บของเส้นประสาทและไขสันหลัง ไปจนถึงการไม่ได้ใช้งานกล้ามเนื้อเป็นเวลานานจากการนอนติดเตียงหรือพักฟื้นหลังผ่าตัด แนวทางฟื้นฟูหลักที่ใช้ได้ผลในเกือบทุกสาเหตุคือกายภาพบำบัดที่ออกแบบเฉพาะบุคคล ร่วมกับการประเมินจากแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงก่อนเริ่มโปรแกรมฟื้นฟู
1. กล้ามเนื้ออ่อนแรงเกิดจากอะไรได้บ้าง ต่างจากกล้ามเนื้อฝ่อหรือไม่
คำตอบสั้น: กล้ามเนื้ออ่อนแรงเกิดได้จากหลายสาเหตุ ที่พบบ่อยคือโรคหลอดเลือดสมอง (stroke) ซึ่งทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงครึ่งซีก โรคหรือการบาดเจ็บของเส้นประสาทและไขสันหลัง การไม่ได้ใช้งานกล้ามเนื้อเป็นเวลานานจากการนอนติดเตียงหรือหลังผ่าตัด และภาวะกล้ามเนื้อถดถอยตามวัยในผู้สูงอายุ กล้ามเนื้ออ่อนแรงกับกล้ามเนื้อฝ่อไม่ใช่สิ่งเดียวกัน อ่อนแรงหมายถึงแรงที่ลดลง ส่วนฝ่อหมายถึงขนาดกล้ามเนื้อที่เล็กลงซึ่งมักตามมาภายหลังหากอ่อนแรงเป็นเวลานานโดยไม่ได้ฝึก
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในผู้สูงอายุคือโรคหลอดเลือดสมอง (stroke) ซึ่งเกิดจากหลอดเลือดสมองตีบ อุดตัน หรือแตก ทำให้เซลล์สมองส่วนที่ควบคุมการเคลื่อนไหวเสียหาย ส่งผลให้กล้ามเนื้อแขนขาซีกใดซีกหนึ่งอ่อนแรงแบบเฉียบพลัน มักเกิดร่วมกับอาการปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หรือชาครึ่งซีก อีกกลุ่มหนึ่งคือโรคหรือการบาดเจ็บของเส้นประสาทและไขสันหลัง เช่น หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท โรคเส้นประสาทส่วนปลายจากเบาหวาน หรือการบาดเจ็บไขสันหลังจากอุบัติเหตุ ซึ่งทำให้สัญญาณประสาทที่สั่งงานกล้ามเนื้อบางส่วนขาดหายหรืออ่อนลง นอกจากนี้การไม่ได้ใช้งานกล้ามเนื้อเป็นเวลานาน เช่น ผู้ป่วยที่นอนติดเตียง พักฟื้นหลังผ่าตัดใหญ่ หรือใส่เฝือกเป็นเวลานาน ก็ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงลงได้แม้ระบบประสาทจะปกติดี เพราะกล้ามเนื้อที่ไม่ถูกใช้งานจะเสื่อมสภาพและฝ่อลงตามลำดับ และในผู้สูงอายุทั่วไปที่ไม่มีโรคใดเป็นพิเศษ ก็อาจเกิดภาวะกล้ามเนื้อถดถอยตามวัย (sarcopenia) ซึ่งเป็นการลดลงของมวลกล้ามเนื้อและความแข็งแรงตามธรรมชาติเมื่ออายุมากขึ้น การแยกสาเหตุให้ถูกต้องจึงสำคัญมาก เพราะแนวทางฟื้นฟูของแต่ละสาเหตุแตกต่างกัน และควรให้แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูตรวจประเมินก่อนเริ่มโปรแกรมเสมอ
2. กายภาพบำบัดช่วยฟื้นฟูกล้ามเนื้ออ่อนแรงอย่างไร โดยเฉพาะหลังโรคหลอดเลือดสมอง
คำตอบสั้น: กายภาพบำบัดฟื้นฟูกล้ามเนื้ออ่อนแรงด้วยการประเมินหาสาเหตุและระดับความรุนแรงก่อน แล้วออกแบบโปรแกรมฝึกความแข็งแรงเฉพาะบุคคล ร่วมกับเทคโนโลยีกระตุ้นกล้ามเนื้อและระบบประสาท เช่น PMS และ TMS สำหรับผู้ป่วย stroke รวมถึงธาราบำบัดหรือลู่วิ่งใต้น้ำที่ช่วยลดแรงกดข้อต่อระหว่างฝึกเดิน ที่ KIN มีทีมสหวิชาชีพ ทั้งแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัด ดูแลร่วมกันตลอดการฟื้นฟู
การฟื้นฟูกล้ามเนื้ออ่อนแรงเริ่มต้นจากการประเมินโดยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูและนักกายภาพบำบัด เพื่อหาสาเหตุ ระดับความรุนแรง และขอบเขตการเคลื่อนไหวที่ยังทำได้ ก่อนออกแบบโปรแกรมฝึกความแข็งแรง (strengthening exercise) ที่เหมาะกับแต่ละคน สำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มีกล้ามเนื้ออ่อนแรงครึ่งซีก การฝึกในช่วงแรกมักเน้นกระตุ้นการเคลื่อนไหวซ้ำๆ เพื่อสร้างเส้นทางประสาทใหม่ ร่วมกับเทคโนโลยี PMS (Peripheral Magnetic Stimulation) ที่ช่วยกระตุ้นกล้ามเนื้อและเส้นประสาทส่วนปลายให้ตอบสนองดีขึ้น และ TMS (Transcranial Magnetic Stimulation) ที่ช่วยกระตุ้นการทำงานของสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหวในผู้ป่วยบางราย เมื่อกล้ามเนื้อเริ่มมีแรงมากขึ้น นักกายภาพบำบัดจะฝึกให้ลุกยืนและเดินโดยอาศัยธาราบำบัดลงสระหรือลู่วิ่งใต้น้ำ (Aquatic Treadmill) ซึ่งแรงลอยตัวของน้ำช่วยลดแรงกดที่ข้อต่อ ทำให้ฝึกเดินได้ง่ายและปลอดภัยกว่าบนพื้นแข็งในช่วงแรก ก่อนค่อยๆ กลับไปฝึกบนพื้นจริง สำหรับผู้ที่กล้ามเนื้ออ่อนแรงจากการไม่ได้ใช้งานเป็นเวลานาน เช่น หลังผ่าตัดหรือป่วยนอนติดเตียง โปรแกรมจะเน้นเพิ่มความแข็งแรงแบบค่อยเป็นค่อยไปควบคู่กับการป้องกันภาวะแทรกซ้อน เช่น ข้อติดหรือแผลกดทับ ตลอดกระบวนการทีมสหวิชาชีพของ KIN ทั้งแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัด จะทำงานร่วมกันเพื่อวางแผนฟื้นฟูให้สอดคล้องกับเป้าหมายการใช้ชีวิตประจำวันของผู้ป่วยแต่ละคน
นัดประเมินกล้ามเนื้ออ่อนแรงกับทีมกายภาพบำบัด KIN
ปรึกษาทีมแพทย์ KIN ฟรี: 091-803-3071
คำถามที่พบบ่อย
กล้ามเนื้ออ่อนแรง คือ อะไร
กล้ามเนื้ออ่อนแรง คือภาวะที่กล้ามเนื้อส่วนใดส่วนหนึ่งหรือหลายส่วนมีแรงน้อยกว่าปกติ ทำให้ทำกิจกรรมที่เคยทำได้ตามปกติลำบากขึ้น เช่น ยกแขนไม่ขึ้นหรือเดินแล้วขาไม่มีแรง สาเหตุพบบ่อยคือโรคหลอดเลือดสมอง โรคหรือการบาดเจ็บของเส้นประสาท และการไม่ได้ใช้งานกล้ามเนื้อเป็นเวลานาน
กล้ามเนื้ออ่อนแรงครึ่งซีกหลังโรคหลอดเลือดสมอง ฟื้นตัวได้มากแค่ไหน
ระดับการฟื้นตัวแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละคน ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค ระยะเวลาที่เริ่มฟื้นฟู และความสม่ำเสมอในการฝึก โดยทั่วไปการเริ่มกายภาพบำบัดตั้งแต่ระยะแรกและฝึกต่อเนื่องมักช่วยให้กล้ามเนื้อกลับมามีแรงและใช้งานได้ดีขึ้น ควรให้แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูประเมินและติดตามผลเป็นระยะ
กล้ามเนื้ออ่อนแรงจากการนอนติดเตียงนานฟื้นฟูอย่างไร
นักกายภาพบำบัดจะประเมินระดับความแข็งแรงที่เหลืออยู่ก่อน แล้วค่อยๆ เพิ่มการฝึกความแข็งแรงแบบเป็นขั้นตอน ควบคู่กับการป้องกันภาวะแทรกซ้อน เช่น ข้อติดหรือแผลกดทับ โดยปรับความหนักของโปรแกรมให้เหมาะกับสภาพร่างกายในแต่ละช่วง ไม่ควรเร่งฝึกด้วยตนเองโดยไม่มีผู้ประเมิน
กล้ามเนื้ออ่อนแรงแบบไหนควรพบแพทย์ทันที
หากกล้ามเนื้ออ่อนแรงเกิดขึ้นแบบเฉียบพลัน โดยเฉพาะครึ่งซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย ร่วมกับอาการปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ชา หรือปวดร้าว ควรรีบพบแพทย์ทันทีเพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคหลอดเลือดสมอง ส่วนกล้ามเนื้ออ่อนแรงที่ค่อยๆ เป็นมากขึ้นก็ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุเช่นกัน ไม่ควรปล่อยไว้หรือฝึกเองทั้งหมด
อัปเดตล่าสุด: 23 ส.ค. พ.ศ. 2569 | ทีมแพทย์ KIN | บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล