1. กระดูกลั่นเกิดจากอะไร ทำไมบางคนกระดูกลั่นบ่อยกว่าคนอื่น

น้ำไขข้อ (synovial fluid) ที่หล่อลื่นอยู่ในข้อต่อทุกจุดมีก๊าซละลายอยู่ เช่น คาร์บอนไดออกไซด์ ไนโตรเจน และออกซิเจน เมื่อข้อต่อถูกดึงยืดออกจนช่องว่างในข้อขยายตัว ความดันในข้อลดลงอย่างฉับพลัน ทำให้ก๊าซที่ละลายอยู่รวมตัวกันเป็นฟองแล้วแตกตัวออกมาเป็นเสียง "ป๊อก" หรือ "แกรบ" ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า cavitation ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของเสียงกระดูกลั่นที่พบได้บ่อยที่สุด และต้องใช้เวลาประมาณ 20 นาทีกว่าก๊าซจะละลายกลับเข้าไปในน้ำไขข้อ จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมข้อเดิมจึงลั่นซ้ำไม่ได้ทันที นอกจากนี้เสียงลั่นยังเกิดจากเอ็นหรือพังผืดที่เลื่อนผ่านปุ่มกระดูกแล้วดีดกลับเข้าตำแหน่งเดิม พบบ่อยที่ข้อสะโพก ข้อเข่า ข้อเท้า และหัวไหล่ ส่วนในวัยรุ่นที่กำลังเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว กระดูกยาวขึ้นเร็วกว่าเอ็น กล้ามเนื้อ และพังผืดรอบข้อจะปรับตัวตามทัน ทำให้เกิดแรงตึงและเสียงลั่นเวลาขยับข้อได้บ่อยกว่าผู้ใหญ่ ซึ่งมักหายไปเองเมื่อร่างกายเจริญเติบโตเต็มที่และเนื้อเยื่อรอบข้อปรับสมดุลกันได้ หากลั่นเฉย ๆ โดยไม่มีอาการปวดร่วมด้วย ไม่ถือเป็นความผิดปกติของกระดูกและข้อแต่อย่างใด

2. กระดูกดังก๊อบแก๊บแบบไหนอันตราย ควรพบแพทย์เมื่อไหร่

เสียงลั่นที่เกิดขึ้นเฉย ๆ โดยไม่มีอาการปวด บวม ข้อติด หรือเคลื่อนไหวลำบากร่วมด้วย ถือเป็นเรื่องปกติทางสรีรวิทยาที่ไม่ต้องกังวล แต่หากเสียงลั่นมีลักษณะเป็นเสียงบดหรือเสียดสีแบบหยาบ (crepitus) ร่วมกับอาการปวดเวลางอหรือเหยียดข้อ บวมหลังใช้งาน หรือรู้สึกข้อไม่มั่นคง อาจเป็นสัญญาณของกระดูกอ่อนผิวข้อเริ่มสึก หมอนรองข้อเข่าฉีกขาด หรือภาวะข้อเสื่อมระยะเริ่มต้น โดยเฉพาะในผู้ที่มีประวัติบาดเจ็บที่ข้อมาก่อน น้ำหนักตัวมาก หรือใช้งานข้อซ้ำ ๆ ต่อเนื่อง เช่น นักกีฬาหรือผู้ที่ยืนนั่งในท่าเดิมนาน ๆ กรณีเหล่านี้ควรพบแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูหรือนักกายภาพบำบัดเพื่อตรวจประเมินการเคลื่อนไหวของข้อ ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อ และวางแผนฟื้นฟูที่เหมาะสม ทีมสหวิชาชีพของ KIN ทั้งแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูและนักกายภาพบำบัดสามารถออกแบบโปรแกรมออกกำลังกายเฉพาะบุคคลเพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อและลดแรงกดที่ผิวข้อ และในบางรายที่มีภาวะข้อเสื่อมร่วมด้วยอาจใช้ธาราบำบัดหรือลู่วิ่งใต้น้ำ (Aquatic Treadmill) ที่ศูนย์แบริ่ง ช่วยให้เคลื่อนไหวข้อได้เต็มช่วงโดยไม่เพิ่มแรงกระแทกต่อข้อที่มีปัญหา