ตำแหน่งที่พบบ่อยของโรคหลอดเลือดสมอง สมองแต่ละส่วนควบคุมอะไรบ้าง
สมองใหญ่ ก้านสมอง สมองเล็ก เสียหายตำแหน่งไหน อาการที่แสดงออกจะต่างกันอย่างไร
เสียแล้วอ่อนแรงซีกตรงข้าม
เสียแล้วอันตรายที่สุด
เสียแล้วเดินเซ ไม่อ่อนแรง
รีบพบแพทย์ทันที
โรคหลอดเลือดสมองเกิดขึ้นได้ทุกตำแหน่งของสมอง แต่ละตำแหน่งควบคุมการทำงานคนละแบบ อาการที่แสดงออกจึงต่างกันไปตามตำแหน่งที่เส้นเลือดตีบ แตก หรือตัน การรู้จักหน้าที่ของสมองแต่ละส่วนช่วยให้เข้าใจอาการของผู้ป่วยและวางแผนฟื้นฟูได้ตรงจุดมากขึ้น
เนื้อหาในบทความนี้
1. สมองใหญ่ (Cerebrum) 4 กลีบหลัก ควบคุมอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: สมองใหญ่แบ่งเป็นส่วนหน้า ข้าง ขมับ และท้ายทอย แต่ละส่วนควบคุมการเคลื่อนไหว การสัมผัส ความจำ และการมองเห็นตามลำดับ
สมองส่วนหน้า (Frontal lobe) สั่งการเคลื่อนไหวของร่างกายฝั่งตรงข้าม (สมองซ้ายสั่งร่างกายขวา) หากเสียหายจะมีอาการอ่อนแรงหรือใบหน้าเบี้ยวฝั่งตรงข้าม ถ้ารุนแรงเรียกอัมพาตครึ่งซีก ถ้าพอขยับได้เรียกอัมพฤกษ์ ส่วนนี้ยังมีศูนย์การพูด (Broca area) อยู่ด้านล่างซีกซ้าย หากเสียจะพูดไม่ได้หรือพูดเป็นประโยคไม่ได้ สมองส่วนข้าง (Parietal lobe) รับรู้การสัมผัส ร้อนเย็น จากร่างกายฝั่งตรงข้าม เสียแล้วจะชาซีกตรงข้าม สมองส่วนขมับ (Temporal lobe) เกี่ยวกับความจำและการแปลเสียงเป็นภาษา เสียแล้วอาจฟังไม่เข้าใจทั้งที่เป็นภาษาที่เคยรู้ สมองส่วนท้ายทอย (Occipital lobe) รับภาพจากดวงตา เสียแล้วจะมองไม่เห็นครึ่งซีกของลานสายตา
2. ก้านสมอง (Brain stem) — จุดที่เสียหายอันตรายที่สุด
คำตอบสั้น: ก้านสมองควบคุมเส้นประสาทสมอง 12 คู่และประสานการทรงตัว หากเสียหายอาจมีอาการอ่อนแรง ชา เห็นภาพซ้อน พูดไม่ชัด กลืนลำบาก จนถึงหมดสติ
ก้านสมอง (Brain stem) เป็นทางผ่านของสายใยประสาทระหว่างสมองกับไขสันหลัง ควบคุมการทำงานของเส้นประสาทสมองจำนวน 12 คู่ และประสานการทรงตัวร่วมกับสมองเล็ก หากมีความผิดปกติจะพบอาการอ่อนแรงของแขนขา ชา เห็นภาพซ้อน พูดไม่ชัด เดินเซ กินแล้วสำลัก เวียนศีรษะบ้านหมุน หากเป็นมากอาจหมดสติโดยไม่รู้ตัว ก้านสมองจึงเป็นตำแหน่งที่หากเกิดโรคหลอดเลือดสมองจะอันตรายและมีความเสี่ยงสูงที่สุดตำแหน่งหนึ่ง เพราะควบคุมการทำงานพื้นฐานของร่างกายหลายระบบพร้อมกัน
ฟื้นฟูหลังโรคหลอดเลือดสมอง ให้ทีมสหวิชาชีพ KIN ดูแล
ลาดพร้าว 71
091-803-3071
แบริ่ง
065-909-2599
สายด่วนกลาง: 02-096-4996
3. สมองเล็ก (Cerebellum) และปมประสาทฐาน (Basal Ganglia)
คำตอบสั้น: สมองเล็กควบคุมการทรงตัวและความสัมพันธ์ของการเคลื่อนไหว เสียแล้วจะเดินเซแต่ไม่มีอาการอ่อนแรง ส่วนปมประสาทฐานควบคุมการเคลื่อนไหวและกล้ามเนื้อ
สมองเล็ก (Cerebellum) อยู่ด้านหลังสุดของสมอง ทำหน้าที่ประสานการทำงานของสมองส่วนต่างๆ ให้สัมพันธ์กัน โดยเฉพาะด้านการเคลื่อนไหว หากสมองส่วนนี้เสียหายจะมีอาการเวียนศีรษะบ้านหมุน เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ พูดไม่ชัด แต่ที่แตกต่างจากตำแหน่งอื่นคือมักไม่มีอาการอ่อนแรงร่วมด้วย ส่วนปมประสาทฐาน (Basal Ganglia) เป็นกลุ่มนิวเคลียสที่อยู่ลึกในสมองใหญ่ ทำหน้าที่ควบคุมและปรับความราบรื่นของการเคลื่อนไหว หากมีเลือดออกบริเวณนี้ (Basal Ganglia Hemorrhage) มักพบร่วมกับความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ดี และทำให้เกิดอ่อนแรงครึ่งซีกได้เช่นกัน
4. สังเกตอาการอย่างไร เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
คำตอบสั้น: อาการที่เกิดขึ้นกะทันหัน เช่น อ่อนแรงซีกใดซีกหนึ่ง พูดไม่ชัด ปากเบี้ยว หรือเดินเซ ควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีไม่ว่าจะสงสัยว่าเป็นตำแหน่งใด
ไม่ว่าโรคหลอดเลือดสมองจะเกิดที่ตำแหน่งใด หลักการสังเกตที่สำคัญที่สุดคืออาการที่เกิดขึ้นกะทันหันทันใด ไม่ว่าจะเป็นอ่อนแรงซีกใดซีกหนึ่ง ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด เห็นภาพซ้อน เดินเซ หรือชาครึ่งซีก หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอดูอาการ เพราะการรักษาโรคหลอดเลือดสมองมีหน้าต่างเวลาจำกัดที่จะช่วยลดความพิการได้อย่างมีนัยสำคัญ
คำถามที่พบบ่อย
ก้านสมองทำหน้าที่อะไร
ก้านสมองควบคุมเส้นประสาทสมอง 12 คู่ ประสานการทรงตัวร่วมกับสมองเล็ก และควบคุมการทำงานพื้นฐาน เช่น การหายใจและการกลืน หากเสียหายจึงอันตรายมาก
ACA Infarction คืออะไร
คือภาวะสมองขาดเลือดในบริเวณที่เลี้ยงโดยหลอดเลือดสมองส่วนหน้า (Anterior Cerebral Artery) มักทำให้อ่อนแรงที่ขามากกว่าแขน และอาจมีการเปลี่ยนแปลงบุคลิกภาพร่วมด้วย
Basal Ganglia Hemorrhage คืออะไร
คือภาวะเลือดออกในปมประสาทฐาน มักสัมพันธ์กับความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ดี ทำให้เกิดอ่อนแรงครึ่งซีกได้เช่นเดียวกับสมองส่วนอื่น
สมองส่วนท้ายทอยทำหน้าที่อะไร
สมองส่วนท้ายทอย (Occipital lobe) ทำหน้าที่รับและแปลผลภาพที่ส่งมาจากดวงตา หากเสียหายจะทำให้มองไม่เห็นครึ่งซีกของลานสายตาฝั่งตรงข้ามกับสมองที่มีปัญหา
สมองเล็กเสียหาย ต่างจากสมองใหญ่เสียหายอย่างไร
สมองเล็กเสียหายจะเดินเซ ทรงตัวไม่ได้ แต่มักไม่มีอาการอ่อนแรง ต่างจากสมองใหญ่เสียหายที่มักมีอ่อนแรงครึ่งซีกร่วมด้วยชัดเจน
ตรวจสอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN | อัปเดตล่าสุด: 22 ส.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล