ฉี่บ่อยตอนกลางคืนในผู้สูงอายุ เกิดจากอะไร
เมื่อไรต้องพบแพทย์ และกันล้มตอนลุกเข้าห้องน้ำ
ทางเดินจากเตียงถึงห้องน้ำคือจุดที่ควรจัดก่อน
ระหว่างช่วงนอนหลับ
อายุ 70–80 ปี ตื่นอย่างน้อย 2 ครั้ง/คืน
งานสังเกต 5 งาน (2563)
ผู้สูงอายุหลายคนลุกเข้าห้องน้ำคืนละหลายรอบ ฉี่บ่อยตอนกลางคืนอาจเป็นสัญญาณของโรค และทุกรอบที่ลุกในความมืดคือโอกาสล้ม ควรหาสาเหตุกับแพทย์และจัดบ้านไปพร้อมกัน
บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัยและไม่แนะนำยา
เนื้อหาในบทความนี้
1. ฉี่บ่อยตอนกลางคืน คืออะไร ตื่นกี่ครั้งถึงควรใส่ใจ
คำตอบสั้น: ฉี่บ่อยตอนกลางคืน (nocturia) คือการตื่นจากช่วงนอนหลักเพื่อปัสสาวะ ครั้งแรกต้องเกิดหลังหลับแล้วตื่นขึ้นมา ส่วนครั้งถัดไปนับเมื่อยังตั้งใจกลับไปนอนต่อ หากตื่น 2 ครั้งขึ้นไปเป็นประจำหรือรบกวนการนอน ควรหาสาเหตุร่วมกับแพทย์
งานทบทวนของ Oelke และคณะ (Int J Clin Pract พ.ศ. 2560) ระบุว่าการตื่นมาปัสสาวะอย่างน้อย 2 ครั้งต่อคืน พบประมาณ 29–59% ในผู้ชาย และ 28–62% ในผู้หญิง อายุ 70–80 ปี และสัมพันธ์กับการนอนไม่พอ หกล้ม และกระดูกหัก เป็นข้อมูลหลายประเทศ ไม่ใช่ของคนไทย
นั่งขอบเตียงสักครู่ก่อนลุก
2. ฉี่บ่อยตอนกลางคืน เกิดจากอะไรในผู้สูงอายุ
คำตอบสั้น: มี 3 กลุ่ม คือปัสสาวะช่วงกลางคืนมาก ปัสสาวะปริมาณมากตลอด 24 ชั่วโมง (global polyuria) และกระเพาะปัสสาวะเก็บได้น้อย
| กลุ่มสาเหตุ | ตัวอย่าง |
|---|---|
| ปัสสาวะช่วงกลางคืนมาก | ดื่มน้ำ ชา กาแฟ แอลกอฮอล์ช่วงเย็น · ขาบวมจากโรคหัวใจหรือหลอดเลือดดำ · นอนกรนหยุดหายใจ · ยาขับปัสสาวะ |
| ปัสสาวะปริมาณมากตลอด 24 ชั่วโมง (global polyuria) | เบาหวานที่คุมไม่ได้ · แคลเซียมในเลือดสูง · ดื่มน้ำมากเกินไป |
| กระเพาะปัสสาวะเก็บได้น้อย | กระเพาะปัสสาวะไวเกิน · ต่อมลูกหมากโต · ทางเดินปัสสาวะอักเสบ · ปัสสาวะไม่สุด |
ที่มา: Oelke และคณะ (2560) · MedlinePlus
3. ฉี่บ่อยตอนกลางคืน เมื่อไรต้องพบแพทย์
คำตอบสั้น: ควรพบแพทย์เมื่อเป็นต่อเนื่องหลายวันจนรบกวนการนอน หรือมีแสบขัด เลือดปน ไข้ หรือขาบวม หากล้มและสงสัยว่าบาดเจ็บศีรษะ หลัง คอ หรือสะโพก หรือลุกเองไม่ได้ ให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที
ไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669
• ล้มแล้วสงสัยว่าบาดเจ็บศีรษะ หลัง คอ หรือสะโพก หรือลุกเองไม่ได้ (NHS)
• ปัสสาวะไม่ออกหรือปวดท้องรุนแรง ให้พบแพทย์ทันที (NIDDK)
ล้มแล้วลุกไม่ได้ อ่าน 5 นาทีแรกหลังผู้สูงอายุล้ม
- พบแพทย์โดยเร็ว แสบขัด เลือดปน หรือมีไข้
- นัดพบแพทย์ เป็นหลายวันติด กระหายน้ำมาก ขาบวม นอนกรนหยุดหายใจ ปัสสาวะไม่พุ่ง
- เตรียมบันทึก 3 วัน เวลาและปริมาณที่ดื่ม รวมถึงเวลาและปริมาณปัสสาวะ อย่างน้อย 3 วัน และนำยาทุกตัวไปให้แพทย์ดู ห้ามหยุด เลื่อนเวลา หรือปรับยาเอง
4. ทำไมผู้สูงอายุที่ฉี่บ่อยตอนกลางคืนจึงล้มง่าย
คำตอบสั้น: เพราะต้องลุกตอนยังงัวเงีย ในที่มืด และมักรีบ บางคนความดันตกตอนลุกยืนจนหน้ามืด งานรวมพบว่าผู้ที่ฉี่บ่อยตอนกลางคืนมีโอกาสหกล้มมากกว่าราว 1.2 เท่า
Pesonen และคณะ (J Urol พ.ศ. 2563) วิเคราะห์เรื่องหกล้มจากงานติดตาม 5 งาน พบความเสี่ยงราว 1.2 เท่า ข้อจำกัด: เป็นงานสังเกตทั้งหมด ยังสรุปไม่ได้ว่าฉี่บ่อยเป็นสาเหตุโดยตรง เพราะโรคที่ทำให้ฉี่บ่อยก็ทำให้ล้มได้เอง
- ลุกเร็ว ความดันตกจนหน้ามืด อ่าน หน้ามืดตอนลุกยืนในผู้สูงอายุ
- มืดและรีบ มองไม่เห็นพรม สายไฟ ธรณีประตู ยิ่งถ้ากลั้นปัสสาวะไม่อยู่ก็ยิ่งรีบ
บันทึก 3 วันช่วยให้แพทย์แยกสาเหตุ
5. ป้องกันล้มตอนลุกเข้าห้องน้ำกลางคืน ครอบครัวจัดอะไรได้บ้าง
คำตอบสั้น: เปิดไฟทางเดินจากเตียงถึงห้องน้ำ ลุกช้า ๆ ติดราวจับข้างโถส้วม และใช้แผ่นยางหรือแถบกันลื่นที่ติดแน่นในอ่างหรือพื้นที่อาบน้ำ ถ้าเดินไม่มั่นคง ให้ใช้กระโถนหรือเก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียงแทนการเดินไกล
| จุดในบ้าน | จัดอย่างไร |
|---|---|
| ตอนลุก | นั่งขอบเตียงสักครู่ ยืนจับสิ่งที่มั่นคง นิ่งก่อนก้าว |
| ข้างเตียง | โคมไฟเอื้อมถึงง่าย · กริ่งหรือโทรศัพท์ใกล้มือ · รองเท้าที่ไม่หลุดและกันลื่น |
| ทางเดิน | ไฟกลางคืนจากเตียงถึงห้องน้ำ · เก็บพรม สายไฟ และของบนพื้น |
| ห้องน้ำ | ราวจับข้างโถส้วม · แผ่นยางกันลื่นหรือแถบกันลื่นที่ติดแน่นในอ่างหรือพื้นที่อาบน้ำ |
| ผู้ที่เดินไม่มั่นคง | กระโถน กระบอกปัสสาวะ หรือเก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียง ตามที่ทีมดูแลประเมิน |
ที่มา: CDC Check for Safety · NHS Falls prevention
ลดรอบที่ต้องลุก Oelke และคณะแนะนำลดการดื่มช่วง 2 ชั่วโมงก่อนนอน โดยเฉพาะชา กาแฟ แอลกอฮอล์ และปัสสาวะก่อนนอน แต่อย่าลดน้ำทั้งวันเอง ผู้สูงอายุขาดน้ำง่าย สังเกตปัสสาวะสีเหลืองเข้ม ปากแห้ง เวียนศีรษะ (NHS) · งานทบทวน Cochrane (Clemson 2566) พบว่าโปรแกรมประเมินและลดอันตรายในบ้านแบบปรับให้เหมาะกับแต่ละคน ลดอัตราการล้มประมาณ 38% ในผู้สูงอายุที่ถูกคัดว่าเสี่ยงสูง (9 งาน 1,513 คน; RaR 0.62, 95% CI 0.56–0.70) แต่ไม่พบการลดลงชัดเจนในประชากรที่ไม่ได้คัดตามความเสี่ยง
เก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียงลดระยะทางเดิน
6. ถ้าผู้สูงอายุล้มตอนลุกเข้าห้องน้ำกลางคืน ผู้ดูแลควรทำอะไร
คำตอบสั้น: อย่ารีบดึงขึ้น ถ้าศีรษะกระแทก ปวดสะโพกมาก หรือขยับไม่ได้ โทร 1669 และหลังล้มควรประเมินความเสี่ยงหกล้ม
- กลุ่มเสี่ยงสูง ตามแนวทางป้องกันการหกล้มระดับโลก พ.ศ. 2565 ผู้ที่ล้มแล้วบาดเจ็บจนต้องรับการรักษา ล้มอย่างน้อย 2 ครั้งใน 12 เดือน หรือนอนอยู่กับพื้นและลุกเองไม่ได้อย่างน้อย 1 ชั่วโมง จัดเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงตามคำแนะนำผู้เชี่ยวชาญ (GRADE E) และควรได้รับการประเมินหลายปัจจัย
- ประเมินการทรงตัว ประเมินความเสี่ยงหกล้มโดยนักกายภาพ ที่โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 และลาดพร้าว 71
“หาสาเหตุกับแพทย์ แต่คืนนี้เริ่มได้เลยด้วยการเปิดไฟทางเดินค่ะ”
KIN HomeCare ช่วยครอบครัวได้อย่างไร
KIN HomeCare ให้บริการดูแลถึงบ้าน ครอบครัวเลือกเฉพาะส่วนที่จำเป็นได้
- นักบริบาลดูแลที่บ้าน มีกะกลางคืน 20:00–08:00 น. ช่วยพาเข้าห้องน้ำ พาเดิน และเฝ้าระวังการล้ม ส่งได้ทั่วประเทศ
- พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมบ้าน ประเมินอาการและวางแผนการดูแลร่วมกับครอบครัว
- กายภาพบำบัดที่บ้าน ฝึกลุกยืน ทรงตัว และเดินในบ้านจริง (กรุงเทพฯ และปริมณฑล)
- เช่าอุปกรณ์การแพทย์ เช่น เก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียง เตียงผู้ป่วยไฟฟ้า ส่ง ติดตั้ง และสาธิตการใช้ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล
ปรึกษา KIN HomeCare | ผู้สูงอายุลุกเข้าห้องน้ำกลางคืน
นักบริบาลกะกลางคืน พยาบาลเยี่ยมบ้าน เช่าอุปกรณ์
KIN HomeCare
บริการดูแลถึงบ้านทั่วประเทศ · กายภาพบำบัดที่บ้านเฉพาะกรุงเทพฯ และปริมณฑล
ดูแลที่บ้าน · พยาบาล · เช่าอุปกรณ์ 061-881-9399
กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307
ศูนย์ฟื้นฟูและดูแลผู้สูงอายุของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ฉี่บ่อยตอนกลางคืนกี่ครั้งถึงผิดปกติ
นับเมื่อหลับแล้วตื่นขึ้นมาปัสสาวะอย่างน้อย 1 ครั้งค่ะ ครั้งถัดไปนับเมื่อยังตั้งใจกลับไปนอนต่อ หากตื่น 2 ครั้งขึ้นไปเป็นประจำหรือรบกวนการนอน ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุค่ะ
ผู้สูงอายุฉี่บ่อยตอนกลางคืน เกิดจากอะไร
พบบ่อยคือดื่มชา กาแฟช่วงเย็น ขาบวม นอนกรนหยุดหายใจ เบาหวาน และต่อมลูกหมากโตค่ะ ต้องให้แพทย์ประเมินค่ะ
ฉี่บ่อยตอนกลางคืน ควรงดดื่มน้ำก่อนนอนไหม
ลดการดื่มช่วง 2 ชั่วโมงก่อนนอนได้ค่ะ แต่ไม่ควรลดน้ำทั้งวันเอง เพราะผู้สูงอายุขาดน้ำง่ายค่ะ
ฉี่บ่อยตอนกลางคืน ต้องตรวจอะไรบ้าง
แพทย์มักซักประวัติ ทบทวนยา ให้จดบันทึกการดื่มและปัสสาวะ 3 วัน ตรวจปัสสาวะ ตรวจเลือดดูน้ำตาลและการทำงานของไต และอาจวัดปัสสาวะที่ค้างในกระเพาะค่ะ
ใช้กระโถนหรือเก้าอี้นั่งถ่ายข้างเตียงดีไหม
เหมาะกับผู้ที่เดินไม่มั่นคงหรือเคยล้มค่ะ วางให้มั่นคงชิดเตียง และให้ทีมดูแลประเมินก่อนค่ะ
ฉี่บ่อยตอนกลางคืน เมื่อไรต้องรีบพบแพทย์
เมื่อแสบขัด เลือดปน หรือมีไข้ค่ะ หากปัสสาวะไม่ออกหรือปวดท้องรุนแรง ให้พบแพทย์ทันที และหากล้มแล้วสงสัยว่าบาดเจ็บศีรษะ หลัง คอ หรือสะโพก หรือลุกเองไม่ได้ ให้โทร 1669 ค่ะ
- Nocturia terminology — International Continence Society
- Symptoms & Causes of Urinary Retention — NIDDK
- Dehydration — NHS
- A practical approach to the management of nocturia — Oelke M และคณะ 2560
- The Impact of Nocturia on Falls and Fractures — Pesonen JS และคณะ J Urol 2563
- Urination – excessive at night — MedlinePlus
- Check for Safety — CDC STEADI
- Falls – Prevention — NHS
- Environmental interventions for preventing falls… — Clemson L และคณะ Cochrane 2566
- World guidelines for falls prevention… — Montero-Odasso M และคณะ Age Ageing 2565
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.ชัญญา วุฒิไกรกุล ว.51106 แพทย์อายุรศาสตร์ผู้สูงอายุ | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ไม่แนะนำยาใด ๆ ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วยที่ใช้บริการ KIN