ความดันตัวบนสูง ตัวล่างปกติ ในผู้สูงอายุ
อันตรายไหม ต้องรักษาหรือเปล่า
เข้าใจตัวเลขบนเครื่องวัด เกณฑ์ที่แพทย์ไทยใช้ และสิ่งที่ครอบครัวช่วยได้
มม.ปรอท วัดที่สถานพยาบาล
ค่าเฉลี่ยรอบเช้าและรอบค่ำ
ผู้สูงอายุ 4,736 คน
มีอาการเตือนร่วม โทร 1669
ญาติหลายบ้านถามพยาบาลว่า คุณพ่อวัดได้ 160/75 ตัวล่างปกติดี แบบนี้ไม่เป็นไรใช่ไหม คำตอบคือต้องดูตัวบนด้วย ตัวบนที่สูงคนเดียวก็เป็นโรคความดันสูงชนิดหนึ่ง และเป็นปัจจัยเสี่ยงของสโตรก
ข้อมูลทั่วไป การวินิจฉัยและเป้าหมายความดันของแต่ละคน แพทย์ผู้ดูแลเป็นผู้กำหนด
เนื้อหาในบทความนี้
1. ความดันตัวบนสูง ตัวล่างปกติ คืออะไร
คำตอบสั้น: คือภาวะที่ความดันตัวบน (ซิสโตลิก) ตั้งแต่ 140 มม.ปรอทขึ้นไป แต่ตัวล่าง (ไดแอสโตลิก) ต่ำกว่า 90 มม.ปรอท แนวทางไทยปี 2567 จัดเป็นโรคความดันโลหิตสูงชนิดหนึ่ง เรียกว่า isolated systolic hypertension หรือ ISH
ตัวบนคือแรงดันขณะหัวใจบีบตัว ตัวล่างคือแรงดันขณะหัวใจคลายตัว โรคความดันสูงไม่จำเป็นต้องสูงทั้งสองตัว ตัวใดตัวหนึ่งเกินเกณฑ์ก็นับแล้ว
| ระดับ | ตัวบน (มม.ปรอท) | ตัวล่าง (มม.ปรอท) |
|---|---|---|
| เหมาะสม | ต่ำกว่า 120 | และ ต่ำกว่า 80 |
| ปกติ | 120–129 | และ/หรือ ต่ำกว่า 80 |
| เริ่มเสี่ยง | 130–139 | และ/หรือ 80–89 |
| ความดันตัวบนสูงอย่างเดียว (ISH) | ตั้งแต่ 140 | และ ต่ำกว่า 90 |
"และ/หรือ" คือตัวใดตัวหนึ่งเข้าระดับก็นับ เช่น 150/70 คือ ISH ไม่ใช่ระดับปกติ · ที่มา: แนวทางความดันไทย พ.ศ. 2567 ตารางที่ 5 · ต้องวัดซ้ำหลายครั้ง
วัดให้ถูกวิธีก่อน แล้วค่อยตัดสินใจเรื่องการรักษา
2. ทำไมผู้สูงอายุมักมีความดันตัวบนสูงแต่ตัวล่างปกติ
คำตอบสั้น: เมื่ออายุมากขึ้น หลอดเลือดแดงใหญ่จะแข็งและยืดหยุ่นน้อยลง ตัวบนจึงสูงขึ้น ขณะที่ตัวล่างคงที่หรือลดลง แนวทางไทยระบุว่า ISH มักพบในผู้ที่อายุเกิน 50 ปี ผู้หญิง และผู้ที่น้ำหนักเกิน
งานวิจัย Syst-Eur ในยุโรปรายงานไว้ในบทนำว่า ISH พบในราวร้อยละ 15 ของคนอายุ 60 ปีขึ้นไป พบบ่อยไม่ได้แปลว่าปล่อยได้ เพราะหลอดเลือดที่รับแรงดันสูงนาน ๆ เสี่ยงต่อสมอง หัวใจ และไตมากขึ้น
3. ความดันตัวบนสูงในผู้สูงอายุ อันตรายไหม งานวิจัยว่าอย่างไร
คำตอบสั้น: อันตรายถ้าปล่อยไว้ การทดลองขนาดใหญ่ในผู้สูงอายุที่มี ISH พบว่าการรักษาด้วยยาลดโรคหลอดเลือดสมองได้ชัดเจน SHEP พบสโตรกลดลง 36% และ Syst-Eur ลดลง 42% เทียบกับยาหลอก
| ประเด็น | SHEP (สหรัฐฯ พ.ศ. 2534) | Syst-Eur (ยุโรป พ.ศ. 2540) |
|---|---|---|
| ผู้เข้าร่วม | 4,736 คน อายุ 60 ปีขึ้นไป อายุเฉลี่ย 72 ปี | 4,695 คน อายุเกิน 60 ปี |
| ความดันตอนเริ่ม | ตัวบน 160–219 ตัวล่างต่ำกว่า 90 | ตัวบน 160–219 ตัวล่างต่ำกว่า 95 |
| ผลต่อโรคหลอดเลือดสมอง | ลดลง 36% ติดตามเฉลี่ย 4.5 ปี | ลดลง 42% ติดตามราว 2 ปี |
ตัวเลขเป็นผลเฉลี่ยของกลุ่มในงานวิจัย ไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN
แนวทางไทยปี 2567 อ้างการวิเคราะห์รวมว่า การรักษา ISH ลดโรคหัวใจและหลอดเลือดได้ร้อยละ 26 ลดการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือดร้อยละ 18 และลดการเสียชีวิตรวมร้อยละ 13 ข้อจำกัดคือการทดลองหลักทำมานานแล้ว และเริ่มที่ตัวบน 160 ขึ้นไป ผู้ที่ตัวบนอยู่ช่วง 140–159 แพทย์จะพิจารณาร่วมกับโรคประจำตัว ความแข็งแรง และความเสี่ยงอื่นเป็นรายคน
ความดันเกี่ยวกับสโตรกอย่างไร อ่านต่อที่ ความดันโลหิตไม่สูง เป็นโรคหลอดเลือดสมองได้ไหม
4. วัดความดันที่บ้านอย่างไรให้ได้ค่าจริง
คำตอบสั้น: วัดวันละ 2 รอบ คือภายใน 1 ชั่วโมงหลังตื่นนอนและก่อนนอน รอบละอย่างน้อย 2 ครั้งห่างกัน 1 นาที จดทุกค่า ค่าเฉลี่ยที่บ้านตั้งแต่ 135/85 มม.ปรอทขึ้นไปถือว่าสูง
- รอบเช้า ภายใน 1 ชั่วโมงหลังตื่น หลังเข้าห้องน้ำ ก่อนกินยาและอาหารเช้า · รอบค่ำ ก่อนนอน
- วัดซ้ำ รอบละอย่างน้อย 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที นั่งพิงพนัก เท้าวางราบ แขนวางบนโต๊ะ
- จดทุกค่า ไม่ตัดค่าที่ไม่ชอบทิ้ง นำบันทึกไปให้แพทย์ดูวันนัด
- เลือกเครื่อง ที่ผ่านการตรวจสอบมาตรฐาน และผ้าพันแขนขนาดพอดีต้นแขน
แนวทางไทยแนะนำให้ใช้การวัดที่บ้านช่วยวินิจฉัย ISH เพราะตัวบนของผู้สูงอายุแกว่งได้มาก แต่ไม่แนะนำให้ปรับยาเองจากตัวเลขที่บ้าน อากาศเย็นความดันมักขึ้น อ่าน หน้าหนาวทำไมความดันขึ้น
วัดเช้าและค่ำ รอบละ 2 ครั้ง จดไว้ให้แพทย์
5. ความดันตัวบนสูงในผู้สูงอายุ รักษาอย่างไร เป้าหมายเท่าไร
คำตอบสั้น: รักษาด้วยการปรับพฤติกรรมร่วมกับยาตามที่แพทย์สั่ง แนวทางไทยตั้งเป้าหมายเบื้องต้นให้ตัวบนที่สถานพยาบาลอยู่ราว 140–150 มม.ปรอท และลดต่อได้ถ้าทนได้ดีและตัวล่างไม่ต่ำเกินไป
แนวทางไทยแนะนำให้แพทย์เริ่มยาในขนาดต่ำและค่อย ๆ ปรับ ผู้ที่อายุ 80 ปีขึ้นไป แนวทางแนะนำให้เริ่มยาเมื่อตัวบนที่สถานพยาบาลตั้งแต่ 160 มม.ปรอท และพิจารณาบางรายที่ 140–159 และควรตรวจหาภาวะความดันตกเมื่อลุกยืน ซึ่งทำให้หน้ามืดและหกล้มได้ แนวทางไม่แนะนำให้ลดจนตัวบนต่ำกว่า 120 หรือตัวล่างต่ำกว่า 70 เพราะตัวล่างที่ต่ำเกินไปอาจทำให้อวัยวะสำคัญขาดเลือด แพทย์จึงลดตัวบนอย่างระมัดระวัง
สิ่งที่ครอบครัวช่วยได้
- กินยาตรงเวลาตามแพทย์สั่ง ไม่ขาดยาเอง
- ลดอาหารเค็มและอาหารแปรรูป ขยับร่างกายสม่ำเสมอตามที่ทีมแนะนำ
- ลุกจากเตียงหรือเก้าอี้ช้า ๆ เพราะยาลดความดันบางชนิดทำให้หน้ามืดตอนลุกยืน
- จดความดันที่บ้านไปให้แพทย์ทุกนัด เพื่อปรับแผนตามค่าจริง
ห้ามหยุดหรือปรับยาความดันเอง ถ้าวัดได้ต่ำผิดปกติ หน้ามืดบ่อย หรือมีผลข้างเคียง ให้จดอาการและเวลาแล้วติดต่อแพทย์ผู้สั่งยา
การขยับร่างกายสม่ำเสมอเป็นส่วนหนึ่งของการคุมความดัน
6. เมื่อไรต้องพบแพทย์ และเมื่อไรต้องโทร 1669
คำตอบสั้น: ค่าเฉลี่ยที่บ้านตั้งแต่ 135/85 ซ้ำหลายวัน ให้นัดพบแพทย์ ถ้าตัวบนตั้งแต่ 180 หรือตัวล่างตั้งแต่ 110 แพทย์ต้องประเมินว่าเป็นภาวะวิกฤตหรือไม่ และถ้ามีอาการเตือนสโตรก เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบาก ให้โทร 1669 ทันที
พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669 ทันที
• หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว พูดไม่ชัด หรือมองเห็นผิดปกติขึ้นทันที
• ปวดศีรษะรุนแรงทันทีร่วมกับสับสน ชัก หรือซึมลง
• เจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบาก หรือใจสั่นร่วมกับจะเป็นลม
• ตัวบนตั้งแต่ 180 หรือตัวล่างตั้งแต่ 110 ร่วมกับอาการผิดปกติข้างต้น
ความดันสูงมากแต่ไม่มีอาการ ให้นั่งพักแล้ววัดซ้ำ และติดต่อแพทย์ผู้ดูแลโดยเร็ว อย่ากินยาเพิ่มเอง
“ตัวล่างปกติไม่ได้แปลว่าปลอดภัย วัดที่บ้านให้ถูกวิธีสัก 1 สัปดาห์ แล้วพาตัวเลขไปคุยกับแพทย์ค่ะ”
ดูแลผู้สูงอายุที่มีความดันสูงที่โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107
โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 ในซอยแบริ่ง 10 ใกล้ BTS แบริ่ง จดทะเบียนเป็นโรงพยาบาลกายภาพบำบัด มีแพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ ซึ่งรวมอายุรศาสตร์ผู้สูงอายุและรังสีร่วมรักษาหลอดเลือด มีส่วนช่วยครอบครัวที่ดูแลผู้สูงอายุซึ่งมีความดันสูงร่วมกับปัญหาอื่น
- ศูนย์หลอดเลือด KIN × CHARNN ตรวจหลอดเลือดคอ ใช้ประกอบการวางแผนป้องกันสโตรกกับแพทย์
- ประเมินการทรงตัวและฝึกเดินกันหกล้ม โดยนักกายภาพบำบัด
- Day Care เน้นฟื้นฟู สำหรับผู้สูงอายุที่ต้องการทำกิจกรรมฟื้นฟูระหว่างวัน
- ฟื้นฟูหลังสโตรกแบบไปกลับ ดูโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง และรายชื่อทีมแพทย์และสหวิชาชีพ
ติดต่อ โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาการดูแลผู้สูงอายุที่มีความดันสูงและการป้องกันสโตรก · เยี่ยมชมได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ความดันตัวบนสูง ตัวล่างปกติ อันตรายไหม
อันตรายถ้าปล่อยไว้ค่ะ เป็นโรคความดันสูงชนิดหนึ่ง การทดลองในผู้สูงอายุพบว่ารักษาแล้วโรคหลอดเลือดสมองลดลงราว 36–42% ค่ะ
ความดัน 150/70 ในผู้สูงอายุ ถือว่าสูงไหม
ถ้าวัดที่สถานพยาบาลซ้ำแล้วยังได้ระดับนี้ เข้าเกณฑ์ ISH คือตัวบนตั้งแต่ 140 แต่ตัวล่างต่ำกว่า 90 แพทย์จะดูค่าที่บ้านและโรคร่วมก่อนตัดสินใจรักษาค่ะ
ผู้สูงอายุความดันตัวบนสูงขึ้นตามอายุเป็นเรื่องปกติหรือเปล่า
พบบ่อยเพราะหลอดเลือดแข็งขึ้นตามวัย แต่ไม่ถือว่าปกติค่ะ ความดันที่สูงต่อเนื่องเพิ่มความเสี่ยงสโตรกและโรคหัวใจค่ะ
วัดความดันที่บ้าน ค่าเท่าไรถือว่าสูง
แนวทางไทยปี 2567 ถือว่าค่าเฉลี่ยจากการวัดที่บ้านตั้งแต่ 135/85 มม.ปรอทขึ้นไปคือสูง ให้วัดเช้าและก่อนนอน รอบละ 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที แล้วจดทุกค่าค่ะ
ตัวบนสูงแต่ตัวล่างต่ำ เช่น 160/60 ควรหยุดยาเองไหม
ไม่ควรหยุดหรือปรับยาเองค่ะ แพทย์จะลดตัวบนอย่างระมัดระวังไม่ให้ตัวล่างต่ำเกินไป ให้จดค่าความดันและอาการ เช่น หน้ามืดตอนลุก แล้วปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยาค่ะ
ความดันเท่าไรต้องไปโรงพยาบาลทันที
ถ้าตัวบนตั้งแต่ 180 หรือตัวล่างตั้งแต่ 110 ร่วมกับแขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด ปวดหัวรุนแรง เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบาก ให้โทร 1669 ทันทีค่ะ ถ้าสูงแต่ไม่มีอาการ ให้นั่งพัก วัดซ้ำ และติดต่อแพทย์โดยเร็วค่ะ
- แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2567 — สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย
- Prevention of stroke by antihypertensive drug treatment in older persons with isolated systolic hypertension (SHEP) — SHEP Cooperative Research Group วารสาร JAMA พ.ศ. 2534
- Randomised double-blind comparison of placebo and active treatment for older patients with isolated systolic hypertension (Syst-Eur) — Staessen JA และคณะ วารสาร Lancet พ.ศ. 2540
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การเลือกยาและเป้าหมายความดันแพทย์ผู้ดูแลเป็นผู้กำหนด