eGFR คือค่าประมาณการกรองของไตที่คำนวณจากครีแอตินีนในเลือด ใช้แบ่งการทำงานของไตเป็นระยะ G1 ถึง G5 แต่ค่าต่ำครั้งเดียวยังสรุปว่าเป็นโรคไตเรื้อรังไม่ได้ ต้องผิดปกตินานเกิน 3 เดือนและดูโปรตีนในปัสสาวะร่วมด้วย และเพราะไตคือกลุ่มหลอดเลือดขนาดเล็ก ความดันกับเบาหวานจึงทำร้ายไตไปพร้อมกับหัวใจและสมอง
ค่าไตเสื่อม eGFR อ่านผลเลือดอย่างไร
และเกี่ยวกับหลอดเลือดอย่างไร
ผลตรวจสุขภาพหลายใบมีบรรทัดที่เขียนว่า eGFR พร้อมตัวเลขและคำว่าต่ำ หลายคนตกใจว่าไตวายแล้ว บางคนก็ปล่อยผ่านเพราะไม่มีอาการ บทความนี้อธิบายวิธีอ่านค่า ระยะของไตตามแนวทางสากล และเหตุผลที่แพทย์หลอดเลือดสนใจค่าไตของคนไข้ทุกคน
คำนวณจากครีแอตินีนในเลือด อายุ และเพศ หน่วย มล./นาที/1.73 ตร.ม.
ค่าต่ำครั้งเดียวยังสรุปไม่ได้ ต้องตรวจซ้ำ
อัลบูมินในปัสสาวะบอกความเสียหายของไตได้ แม้ eGFR ยังดี
ความดันสูงและเบาหวานเป็นสาเหตุหลักของไตเสื่อม
ในงานหลอดเลือด ผมดูค่าไตของคนไข้ทุกคน ด้วยเหตุผลสองข้อ ข้อแรก ไตคือกลุ่มหลอดเลือดขนาดเล็กจำนวนมาก ความเสียหายที่ไตจึงสะท้อนสภาพหลอดเลือดทั้งร่างกาย ข้อสอง ค่าไตกำหนดว่าการตรวจหรือการรักษาบางอย่างปลอดภัยแค่ไหน เช่น การตรวจที่ต้องฉีดสารทึบรังสี บทความนี้จึงอธิบายค่าไตในมุมที่เชื่อมกับหลอดเลือด
การวินิจฉัยและรักษาโรคไตเรื้อรังเป็นหน้าที่ของแพทย์ผู้ดูแลหรืออายุรแพทย์โรคไต บทความนี้ไม่ได้ใช้แทนการพบแพทย์
ความดันโลหิตและน้ำตาลในเลือดคือสองปัจจัยหลักที่ทำร้ายหลอดเลือดขนาดเล็กในไต
เนื้อหาในบทความนี้
1. ครีแอตินีนกับ eGFR คืออะไร
คำตอบสั้น: ครีแอตินีนเป็นของเสียจากกล้ามเนื้อที่ไตกรองทิ้ง ถ้าไตกรองได้น้อยลง ครีแอตินีนในเลือดจะสูงขึ้น eGFR คือค่าที่คำนวณจากครีแอตินีนร่วมกับอายุและเพศ เพื่อประมาณว่าไตกรองเลือดได้กี่มิลลิลิตรต่อนาที
ตัวเลข eGFR ยิ่งสูงยิ่งดี ครีแอตินีนยิ่งต่ำยิ่งดี สองค่านี้จึงเคลื่อนกลับทิศกัน แนวทาง KDIGO ปี 2567 ยังเน้นให้ใช้ค่า ซิสตาทิน ซี (cystatin C) ประกอบในบางคน เช่น คนที่มีกล้ามเนื้อมากหรือน้อยผิดปกติ เพราะครีแอตินีนขึ้นกับมวลกล้ามเนื้อ ผู้สูงอายุที่ผอมและกล้ามเนื้อน้อยอาจมีครีแอตินีนดูปกติทั้งที่ไตทำงานลดลง
ไตรับเลือดจากหลอดเลือดแดงไตที่แยกจากหลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้อง แล้วกรองผ่านหลอดเลือดขนาดเล็กจำนวนมาก
2. ค่า eGFR แบ่งระยะอย่างไร
คำตอบสั้น: KDIGO แบ่งการทำงานของไตตามค่า eGFR เป็น 6 กลุ่ม ตั้งแต่ G1 ถึง G5 โดยแยก G3 เป็น G3a และ G3b ร่วมกับแบ่งระดับอัลบูมินในปัสสาวะเป็น A1 ถึง A3 เพื่อประเมินความเสี่ยงรวม
| กลุ่ม | eGFR (มล./นาที/1.73 ตร.ม.) | ความหมาย |
|---|---|---|
| G1 | 90 ขึ้นไป | การกรองปกติหรือสูง · ถือเป็นโรคไตเรื้อรังเมื่อมีร่องรอยไตเสียหายร่วมด้วย เช่น โปรตีนในปัสสาวะ |
| G2 | 60 ถึง 89 | ลดลงเล็กน้อย · ถือเป็นโรคไตเรื้อรังเมื่อมีร่องรอยไตเสียหายร่วมด้วย |
| G3a | 45 ถึง 59 | ลดลงเล็กน้อยถึงปานกลาง |
| G3b | 30 ถึง 44 | ลดลงปานกลางถึงมาก |
| G4 | 15 ถึง 29 | ลดลงมาก |
| G5 | น้อยกว่า 15 | ไตวาย |
ค่าเหล่านี้ต้องผิดปกตินานเกิน 3 เดือนจึงจัดเป็นโรคไตเรื้อรัง · ผู้สูงอายุหลายคนมีค่าในช่วง G2 โดยไม่มีร่องรอยไตเสียหาย ซึ่งยังไม่ใช่โรคไตเรื้อรัง
| ระดับอัลบูมินในปัสสาวะ | ค่าอัลบูมินต่อครีแอตินีนในปัสสาวะ (มก./ก.) | ความหมาย |
|---|---|---|
| A1 | น้อยกว่า 30 | ปกติหรือเพิ่มเล็กน้อย |
| A2 | 30 ถึง 300 | เพิ่มขึ้นปานกลาง |
| A3 | มากกว่า 300 | เพิ่มขึ้นมาก |
ความเสี่ยงจะสูงขึ้นทั้งเมื่อ eGFR ลดลงและเมื่ออัลบูมินในปัสสาวะเพิ่มขึ้น แพทย์จึงดูสองค่าคู่กันเสมอ
3. ค่าต่ำครั้งเดียว ยังสรุปไม่ได้
คำตอบสั้น: eGFR เปลี่ยนได้ชั่วคราวจากหลายสาเหตุ เช่น ขาดน้ำ ป่วยเฉียบพลัน ยาบางชนิด หรือกินเนื้อสัตว์มากก่อนเจาะเลือด การวินิจฉัยโรคไตเรื้อรังจึงต้องผิดปกติต่อเนื่องนานเกิน 3 เดือน
สิ่งที่ทำให้ค่าไตคลาดเคลื่อนชั่วคราวได้
• ดื่มน้ำน้อย ท้องเสีย อาเจียน หรือเสียเหงื่อมาก
• ป่วยเฉียบพลัน มีไข้ หรือติดเชื้อช่วงที่เจาะเลือด
• ยาบางชนิด เช่น ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบ ยาขับปัสสาวะ และยาลดความดันบางกลุ่มในช่วงเริ่มยา
• กินเนื้อสัตว์ปริมาณมากหรือออกกำลังกายหนักก่อนเจาะเลือด
ถ้าผลต่ำกว่าเดิม แพทย์มักให้ตรวจซ้ำพร้อมตรวจปัสสาวะ ห้ามหยุดยาความดันหรือยาเบาหวานเองเพราะเห็นค่าไตเปลี่ยน
อาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที ปัสสาวะออกน้อยมากหรือไม่ออก บวมทั้งตัวอย่างรวดเร็ว หอบเหนื่อยนอนราบไม่ได้ ซึมสับสน หรือใจสั่นผิดปกติ อาจเป็นไตวายเฉียบพลันหรือเกลือแร่ผิดปกติ ต้องไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669
4. ไตเกี่ยวกับหลอดเลือดอย่างไร
คำตอบสั้น: ไตกรองเลือดผ่านหลอดเลือดฝอยจำนวนมาก ความดันสูงและน้ำตาลสูงทำลายหลอดเลือดเล็กเหล่านี้ช้า ๆ จึงเป็นสาเหตุหลักของไตเสื่อม และคนที่เป็นโรคไตเรื้อรังก็มีความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดสมองสูงขึ้นด้วย
| ความเชื่อมโยง | ผลที่ตามมา |
|---|---|
| ความดันโลหิตสูง | หลอดเลือดในไตแข็งและตีบ ไตกรองได้น้อยลง ขณะเดียวกันไตที่เสื่อมก็ทำให้ความดันคุมยากขึ้น |
| เบาหวาน | น้ำตาลสูงทำร้ายหลอดเลือดฝอยในไต มักเริ่มจากมีอัลบูมินรั่วในปัสสาวะก่อน eGFR จะลด |
| คราบไขมันในหลอดเลือด | กระบวนการเดียวกับที่ทำให้หลอดเลือดหัวใจและหลอดเลือดคอตีบ เกิดที่หลอดเลือดแดงไตได้ |
| โรคไตเรื้อรัง | เพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง จึงต้องดูแลหลอดเลือดทั้งระบบ |
การคุมความดัน น้ำตาล ไขมัน และเลิกบุหรี่ จึงดูแลไต หัวใจ และสมองไปพร้อมกัน
หลอดเลือดแดงไตตีบ พบได้ในผู้ที่มีคราบไขมันในหลอดเลือดหลายตำแหน่ง แพทย์มักสงสัยเมื่อความดันสูงขึ้นใหม่ในวัยสูงอายุ ความดันคุมไม่ได้แม้ใช้ยาหลายตัว หรือค่าไตลดลงชัดหลังเริ่มยาลดความดันบางกลุ่ม การตรวจทำได้หลายวิธี แพทย์จะเลือกตามความเหมาะสมของแต่ละคน
อ่านว่าทำไมหลอดเลือดทั้งร่างกายเสื่อมไปพร้อมกันได้ที่ หัวใจกับสมองเชื่อมกันด้วยเส้นเลือด และ ตรวจเลือดปกติ ไม่ได้แปลว่าหลอดเลือดปกติ
เรื่อง EECP กับไต EECP ใช้ปลอกลมดันเลือดไหลเวียนเป็นจังหวะตามการเต้นของหัวใจ ผู้ที่มีโรคไตใช้ EECP ได้ทุกครั้งเมื่อแพทย์ประเมินแล้วเห็นด้วย EECP มีส่วนช่วยในการฟื้นฟูร่างกายของผู้ป่วยโรคไต ไม่ใช้สารทึบรังสี ไม่มีแผล ไม่ต้องดมยา เราไม่ได้อ้างว่าช่วยเพิ่มค่า eGFR หรือชะลอไตเสื่อม และไม่ใช้แทนการดูแลของอายุรแพทย์โรคไต ข้อบ่งชี้ที่แนวทางสากลรับรองชัดเจนคือเจ็บแน่นหน้าอกเรื้อรังที่รักษาเต็มที่แล้ว อ่านที่ เจ็บแน่นหน้าอกเรื้อรัง มีทางเลือกอะไรบ้าง
5. เมื่อไรควรพบแพทย์โรคไต
คำตอบสั้น: ควรปรึกษาอายุรแพทย์โรคไตเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 30 อัลบูมินในปัสสาวะสูงมาก ค่าไตลดลงเร็วผิดปกติ หรือมีปัสสาวะเป็นเลือดร่วมกับโปรตีนรั่ว แพทย์ผู้ดูแลจะเป็นผู้พิจารณาส่งต่อตามความเหมาะสม
สิ่งที่ทำได้ตั้งแต่วันนี้
“คนไข้หลายคนเห็นคำว่าไตเสื่อมแล้วคิดว่าต้องฟอกไตในเร็ว ๆ นี้ ความจริงคนส่วนใหญ่ในระยะต้นไม่ได้ไปถึงจุดนั้น แต่ค่าไตที่ลดลงเป็นสัญญาณว่าหลอดเลือดทั้งร่างกายกำลังรับภาระ ผมจึงใช้มันเป็นเหตุผลให้คนไข้คุมความดันและน้ำตาลให้จริงจังขึ้น”
6. ผู้ที่ต้องฟอกไต ฟื้นฟูร่างกายได้ไหม
คำตอบสั้น: ได้ในผู้ที่อาการคงที่และแพทย์ประเมินแล้ว โรงพยาบาลฟื้นฟูของ KIN รับดูแลและฟื้นฟูร่างกายผู้ที่ต้องไปฟอกไตที่โรงพยาบาลภายนอก โดยประเมินอาการก่อนรับทุกราย ภายในศูนย์ไม่มีบริการฟอกไต
ผู้ป่วยโรคไตที่อาการคงที่ ฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อได้ตามแผนที่แพทย์และนักกายภาพบำบัดกำหนด
| เรื่อง | รายละเอียดที่ KIN |
|---|---|
| ฟอกไตในศูนย์ | ไม่มีบริการ ไม่มีเครื่องฟอกไตในศูนย์ |
| การไปฟอกไต | ผู้ป่วยไปฟอกที่โรงพยาบาลภายนอกตามรอบเดิม ประสานรถพยาบาลคู่สัญญาไป-กลับได้ ค่าใช้จ่ายตามระยะทาง |
| เงื่อนไขการรับ | อาการต้องคงที่ และแพทย์ประเมินก่อนรับทุกราย |
| การฟื้นฟู | กายภาพบำบัดตามกำลังและข้อจำกัดของผู้ป่วย ร่วมกับการดูแลโดยพยาบาล |
ติดต่อสอบถามและนัดประเมินก่อนรับ โทร 065-909-2599 (สุขุมวิท 107)
แพทย์ประเมินปัจจัยเสี่ยงหลอดเลือดร่วมกับค่าไตของผู้รับบริการ
ติดต่อสอบถาม | นัดประเมินฟรี
ปรึกษาการดูแลหลอดเลือด และการฟื้นฟูร่างกายผู้ที่ต้องไปฟอกไตภายนอก นัดประเมินก่อนรับทุกราย
KIN Medical Hub ลาดพร้าว 71
โรงพยาบาลกายภาพบำบัด KIN สุขุมวิท 107
KIN ศูนย์ฟื้นฟู พัทยา
KIN ศูนย์ฟื้นฟู ราชพฤกษ์
KIN รามคำแหง 24 จองสิทธิ์ก่อนเปิด 1 พ.ย. 2569
KIN ศาลายา จองสิทธิ์ก่อนเปิด 1 ธ.ค. 2569
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ค่า eGFR ปกติคือเท่าไร
ค่า 90 ขึ้นไปถือว่าการกรองปกติ ส่วน 60 ถึง 89 ลดลงเล็กน้อยซึ่งพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ ทั้งสองช่วงจะถือเป็นโรคไตเรื้อรังก็ต่อเมื่อมีร่องรอยไตเสียหายร่วมด้วย เช่น มีอัลบูมินในปัสสาวะ และผิดปกตินานเกิน 3 เดือน
eGFR ต่ำกว่า 60 แปลว่าเป็นโรคไตเรื้อรังแล้วใช่ไหม
ยังสรุปจากผลครั้งเดียวไม่ได้ ค่าอาจต่ำชั่วคราวจากขาดน้ำ ป่วยเฉียบพลัน หรือยาบางชนิด ต้องต่ำต่อเนื่องนานเกิน 3 เดือน แพทย์จึงมักให้ตรวจซ้ำพร้อมตรวจปัสสาวะก่อนวินิจฉัย
ไตเสื่อมระยะ 3 ต้องฟอกไตไหม
ส่วนใหญ่ยังไม่ต้อง ระยะ 3 แบ่งเป็น 3a (45 ถึง 59) และ 3b (30 ถึง 44) เป้าหมายคือคุมความดัน น้ำตาล และปัจจัยเสี่ยงเพื่อชะลอไม่ให้ค่าลดลงเร็ว การฟอกไตมักพิจารณาในระยะที่ไตวายและมีข้อบ่งชี้ ตามที่อายุรแพทย์โรคไตประเมิน
EECP ช่วยผู้ป่วยโรคไตได้ไหม
ผู้ที่มีโรคไตใช้ EECP ได้ทุกครั้งเมื่อแพทย์ประเมินแล้วเห็นด้วย EECP มีส่วนช่วยในการฟื้นฟูร่างกายของผู้ป่วยโรคไต ไม่ใช้สารทึบรังสี ไม่มีแผล ไม่ต้องดมยา เราไม่ได้อ้างว่าช่วยเพิ่มค่า eGFR หรือชะลอไตเสื่อม และแพทย์ต้องคัดกรองข้อห้ามก่อนทุกราย ข้อบ่งชี้ที่แนวทางสากลรับรองชัดเจนคือเจ็บแน่นหน้าอกเรื้อรังที่รักษาเต็มที่แล้ว
KIN รับผู้ป่วยที่ต้องฟอกไตไหม
รับดูแลและฟื้นฟูร่างกายผู้ที่ต้องไปฟอกไตที่โรงพยาบาลภายนอก อาการต้องคงที่และแพทย์ประเมินก่อนรับทุกราย ภายในศูนย์ไม่มีบริการฟอกไต ประสานรถพยาบาลคู่สัญญาไป-กลับได้โดยคิดค่าใช้จ่ายตามระยะทาง
เขียนและตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย น.อ.นพ. เถลิงเกียรติ แจ่มอุลิตรัตน์ ว.28431 แพทย์เฉพาะทางรังสีร่วมรักษา ผู้ผ่านการรับรอง RENEW™ NCP-5 Operator Training | เรียบเรียงโดยกองบรรณาธิการ KIN | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ก.ย. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้นตามแนวทางเวชปฏิบัติ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะราย การตรวจและการรักษาของแต่ละคนต้องให้แพทย์เป็นผู้พิจารณา หากมีอาการฉุกเฉินโทร 1669