เวชศาสตร์ฟื้นฟู • รองช้ำ (Plantar Fasciitis)

รองช้ำ (Plantar Fasciitis)
ปวดส้นเท้าตั้งแต่ตื่น รู้ให้ทัน รักษาได้

“รองช้ำ” คือการระคาย–อักเสบของพังผืดใต้ฝ่าเท้าเมื่อถูกดึงซ้ำ ๆ ทำให้เจ็บจี๊ดบริเวณส้นเท้า โดยเฉพาะก้าวแรกหลังตื่นหรือหลังนั่งนาน ปรับพฤติกรรมร่วมกับกายภาพบำบัดอย่างถูกวิธี มักดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

รองช้ำคืออะไร

พังผืดใต้ฝ่าเท้า (plantar fascia) เป็นแถบเส้นเอ็นที่พยุงอุ้งเท้าและรับแรงทุกก้าว เมื่อถูกดึงซ้ำ ๆ นาน ๆ จะเกิดจุลอักเสบตรงจุดเกาะใกล้ส้นเท้า ทำให้เจ็บเฉียบพลันเมื่อเริ่มลงน้ำหนัก โดยเฉพาะก้าวแรกตอนเช้าหรือหลังนั่งนาน

อาการที่พบบ่อย

ปวดส้นเท้าด้านใน/ใต้ฝ่าเท้า เจ็บมากในก้าวแรกตอนเช้าหรือหลังนั่งนาน
เจ็บเพิ่มเมื่อยืน/เดินนาน เดินบนพื้นแข็ง
คลำกดส้นเท้าแล้วสะดุ้งเจ็บ ตึงน่องร่วมด้วย

การวินิจฉัย

ซักประวัติการใช้งานและอาการ
ตรวจตำแหน่งกดเจ็บ ความยืดหยุ่นเอ็นร้อยหวาย–พังผืด ท่าเดิน–การลงน้ำหนัก
ประเมินรองเท้าและรูปเท้า

อาจพิจารณา X-ray/อัลตราซาวนด์เมื่อสงสัยโรคอื่น เช่น กระดูกล้า เอ็นร้อยหวายอักเสบ หรือภาวะกดทับเส้นประสาทบริเวณข้อเท้า

การรักษาแบบไม่ผ่าตัด

กายภาพบำบัดเฉพาะจุด: ยืดและคลายพังผืด–เอ็นร้อยหวาย ลดแรงดึงส้น
แบบฝึกเฉพาะบุคคล: เสริมแรงน่อง กล้ามเนื้อเท้า–สะโพก เพื่อพยุงอุ้งเท้า
เทคนิคเสริม: Shock Wave (ESWT) ในเคสเรื้อรัง, เลเซอร์เฉพาะจุด, เทปพยุง (ตามข้อบ่งชี้)

ปรับพฤติกรรม

ลดกิจกรรมแรงกระแทกช่วงแรก แล้วเพิ่มทีละน้อย (ไม่เกิน ~10% ต่อสัปดาห์)
จัดตารางพัก–สลับกิจกรรม ให้พังผืดมีเวลาฟื้นตัว

ได้ผลอะไรบ้าง (เมื่อรักษาอย่างต่อเนื่อง)

อาการปวดลดลงชัด ภายในราว 2–6 สัปดาห์ในหลายราย
ก้าวแรกตอนเช้าเจ็บน้อยลง เดิน–ยืนได้นานขึ้น

ความยืดหยุ่นน่อง–พังผืดดีขึ้น ลดโอกาสเจ็บซ้ำ
ควบคุมการลงน้ำหนักได้มั่นคงขึ้น กลับไปทำงาน/ออกกำลังกายได้ปลอดภัย

ผลลัพธ์ขึ้นกับอายุ พฤติกรรมการใช้งาน น้ำหนักตัว และโรคร่วม

โรคที่คล้ายกัน

เอ็นร้อยหวายอักเสบ — เจ็บด้านหลังส้นเท้า
กระดูกส้นเท้าล้า/ร้าวจากใช้งาน — เจ็บเฉพาะจุดมากขึ้นเวลาเคาะ/ลงส้น
ภาวะกดทับเส้นประสาทบริเวณข้อเท้า (tarsal tunnel) — เจ็บแสบ/ชาร่วม

ขอคำปรึกษา/นัดประเมินอาการรองช้ำ

คุยกับผู้เชี่ยวชาญ โทรหาเรา

ปวดรองช้ำ ทำกายภาพบำบัดได้ไหม