ผู้ป่วยสโตรกเจาะคอ
ดูแลเสมหะอย่างไร กินอาหารได้ไหม และถอดท่อได้เมื่อไร
เมื่อแพทย์บอกว่าต้องเจาะคอ ครอบครัวส่วนใหญ่ตกใจและกลัวว่าผู้ป่วยจะต้องติดท่อไปตลอดชีวิต ความจริงคือผู้ป่วยสโตรกจำนวนไม่น้อยถอดท่อได้เมื่ออาการคงที่และผ่านเกณฑ์ประเมิน บทความนี้อธิบายว่าทำไมต้องเจาะคอ ดูแลเสมหะอย่างไรให้ปลอดภัย และแพทย์ใช้อะไรตัดสินว่าพร้อมถอดท่อแล้ว
และภาวะแทรกซ้อนน้อยลง ตามงานวิจัย พ.ศ. 2568
ระดับความรู้สึกตัว การกลืน การไอ ปริมาณเสมหะ
และลดปอดอักเสบในงานทดลองแบบสุ่ม
ทีมพยาบาลและนักกิจกรรมบำบัดวางแผนถอดท่อร่วมกับแพทย์
คำว่า “ต้องเจาะคอ” ทำให้หลายบ้านรู้สึกว่าอาการแย่ลงและจะเป็นแบบนี้ไปตลอด ความจริงคือการเจาะคอในผู้ป่วยสโตรกส่วนใหญ่เป็นเครื่องมือชั่วคราวเพื่อให้หายใจสะดวก ดูดเสมหะได้ และถอดเครื่องช่วยหายใจได้เร็วขึ้น บทความนี้เรียงสิ่งที่ครอบครัวต้องรู้ตั้งแต่วันแรกที่มีท่อ จนถึงวันที่แพทย์ประเมินว่าพร้อมถอด และบอกชัดว่าตัวเลขไหนมาจากงานวิจัยชิ้นใด
ครอบคลุมผู้ป่วยสโตรกที่เจาะคอเพื่อช่วยหายใจหรือดูดเสมหะ ไม่ครอบคลุมการเจาะคอจากมะเร็งหรือการอุดกั้นทางเดินหายใจส่วนบน การตัดสินใจถอดท่อเป็นของแพทย์และทีมสหวิชาชีพ ครอบครัวไม่ควรปิดหรือถอดท่อเองในทุกกรณี
ผู้ป่วยเจาะคอต้องการทีมพยาบาลที่ดูแลเสมหะและเฝ้าระวังการติดเชื้ออย่างใกล้ชิดระหว่างพักฟื้น
เนื้อหาในบทความนี้
1. ทำไมผู้ป่วยสโตรกบางรายต้องเจาะคอ
คำตอบสั้น: ผู้ป่วยสโตรกรุนแรงที่ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจนานหรือไม่สามารถไอขับเสมหะออกเองได้ แพทย์จะเจาะคอเพื่อเปิดทางหายใจโดยตรง ทำให้ดูดเสมหะได้สะดวก ลดความเสี่ยงสำลัก และมักถอดเครื่องช่วยหายใจได้ง่ายกว่าการใส่ท่อทางปาก
งานวิจัยในผู้ป่วยสโตรกขาดเลือดชนิดรุนแรงที่ตีพิมพ์ พ.ศ. 2568 พบว่ากลุ่มที่เจาะคอเร็วกว่า ใช้เวลาบนเครื่องช่วยหายใจสั้นลง และมีภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวกับการเจาะคอน้อยกว่ากลุ่มที่เจาะคอตามมาตรฐานทั่วไป โดยไม่ได้เพิ่มความพิการรุนแรงที่หกเดือน การเจาะคอจึงเป็นเครื่องมือช่วยให้ฟื้นตัวเร็วขึ้น ไม่ใช่สัญญาณว่าอาการแย่ลงเสมอไป
ข้อเท็จจริงที่ครอบครัวควรรู้ ศูนย์ฟื้นฟู KIN รับดูแลผู้ป่วยเจาะคอทุกสาขา ไม่ต้องหาสาขาเฉพาะทาง
2. ดูแลเสมหะและท่อเจาะคอที่บ้านอย่างไรให้ปลอดภัย
คำตอบสั้น: หลักสำคัญคือดูดเสมหะเมื่อมีสัญญาณอุดกั้น ไม่ใช่ดูดตามเวลาที่ตั้งไว้ตายตัว ทำความสะอาดรอบแผลเจาะคอสม่ำเสมอ และสังเกตลักษณะเสมหะที่เปลี่ยนไปเพื่อรู้ทันการติดเชื้อ
| สิ่งที่ต้องทำ | รายละเอียด |
|---|---|
| ดูดเสมหะเมื่อจำเป็น | สังเกตเสียงครืดคราดในลำคอ หายใจเหนื่อยขึ้น หรือค่าออกซิเจนในเลือดลดลง มากกว่าดูดตามเวลาตายตัว |
| ทำความสะอาดรอบแผล | เช็ดผิวหนังรอบท่อทุกวัน สังเกตรอยแดง บวม หรือมีหนอง ซึ่งเป็นสัญญาณติดเชื้อ |
| เปลี่ยนผ้าก๊อซรองท่อ | เปลี่ยนเมื่อเปียกชื้นหรือสกปรก เพื่อลดการระคายเคืองผิวหนัง |
| เพิ่มความชื้นในอากาศที่หายใจ | ลดเสมหะเหนียวข้นที่อุดตันท่อได้ง่าย |
| สังเกตลักษณะเสมหะ | เสมหะข้นเหลืองเขียวหรือมีกลิ่นผิดปกติ อาจเป็นสัญญาณติดเชื้อ ต้องแจ้งทีมพยาบาลทันที |
ทีมพยาบาลควรฝึกสอนครอบครัวทำจริงก่อนกลับบ้าน ไม่ใช่ให้ทำตามคำอธิบายอย่างเดียว
พบข้อใดข้อหนึ่ง ให้พบแพทย์ทันที ถ้าอยู่บ้านให้โทร 1669
• หายใจลำบากเฉียบพลัน ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเขียวคล้ำ
• ท่อเลื่อนหลุดหรือขยับผิดตำแหน่ง
• มีเลือดออกจากแผลหรือจากท่อปริมาณมาก
• ไข้สูงร่วมกับเสมหะเปลี่ยนสีหรือมีกลิ่น
• ดูดเสมหะแล้วยังหายใจเสียงดังหรือเหนื่อยไม่ดีขึ้น
รายการนี้ใช้เพื่อตัดสินใจโทร ไม่ควรรอสังเกตอาการต่อที่บ้าน
ทีมพยาบาลสอนครอบครัวทำจริงเรื่องการดูดเสมหะและทำความสะอาดรอบแผลก่อนกลับบ้าน
3. กินอาหารทางปากได้ไหม เริ่มฝึกกลืนตอนไหน
คำตอบสั้น: ผู้ป่วยเจาะคอบางรายกลืนได้ปกติและกินทางปากได้ตามคำแนะนำของทีมฝึกกลืน แต่บางรายต้องให้อาหารทางสายชั่วคราวก่อน จนกว่าจะผ่านการประเมินความปลอดภัยในการกลืน เพราะการมีท่อเจาะคออาจส่งผลต่อกลไกการกลืนบางส่วน
การประเมินความพร้อมกลืนต้องทำโดยนักกิจกรรมบำบัดหรือทีมฝึกกลืนที่มีเครื่องมือเฉพาะ เช่น การทดสอบด้วยสีผสมอาหารเพื่อดูว่ามีการสำลักลงหลอดลมหรือไม่ ห้ามให้ผู้ป่วยลองกินเองที่บ้านโดยไม่ผ่านการประเมิน เพราะการสำลักเงียบที่ไม่มีอาการไอให้เห็นเป็นเรื่องพบได้บ่อยในผู้ป่วยกลุ่มนี้
การประเมินความพร้อมกลืนต้องทำโดยทีมฝึกกลืนก่อนให้กินทางปาก เพราะการสำลักเงียบมองไม่เห็นจากภายนอก
4. แพทย์ใช้อะไรตัดสินว่าพร้อมถอดท่อแล้ว
คำตอบสั้น: เกณฑ์หลักที่ใช้ประเมินคือระดับความรู้สึกตัว ผลการทดสอบการกลืน ความสามารถในการไอขับเสมหะเอง และปริมาณเสมหะที่ต้องดูดต่อวัน งานวิจัยล่าสุดเริ่มใช้การตรวจปอดเสริมเพื่อเพิ่มความแม่นยำ
| เกณฑ์ | รายละเอียดจากงานวิจัย |
|---|---|
| ระดับความรู้สึกตัวและความสามารถไอ | งานวิจัย พ.ศ. 2568 ในผู้ป่วยสโตรก 219 ราย พบว่าคะแนนความรู้สึกตัว (GCS) ผลทดสอบการกลืน และความสามารถไอ เป็นปัจจัยที่ทำนายการถอดท่อสำเร็จได้ตั้งแต่ระยะกึ่งเฉียบพลัน |
| จำนวนครั้งที่ต้องดูดเสมหะ | โพรโทคอลข้างเตียง พ.ศ. 2569 กำหนดว่าต้องดูดเสมหะไม่เกิน 2 ครั้งต่อ 24 ชั่วโมง ร่วมกับทนต่อการปิดท่อทดลองได้ |
| ความจุปอด (FVC) | งานวิจัย พ.ศ. 2569 พบว่าความจุปอดที่เพิ่มขึ้นในช่วง 3 สัปดาห์แรกสัมพันธ์กับระยะเวลาที่ถึงการถอดท่อสั้นลง |
เกณฑ์เหล่านี้ใช้ร่วมกัน ไม่ใช่ดูตัวใดตัวหนึ่งตัวเดียว และต้องประเมินซ้ำเป็นระยะเพราะอาการเปลี่ยนแปลงได้
โพรโทคอลข้างเตียงที่แม่นยำขึ้น งานวิจัยตรวจสอบโพรโทคอลข้างเตียงแบบไม่ต้องส่องกล้องในผู้ป่วยสมองบาดเจ็บ 36 ราย พบว่าเมื่อเทียบกับการส่องกล้องตรวจจริง โพรโทคอลนี้จับได้ถูกต้องราวร้อยละ 96 ว่าใครพร้อมถอดท่อ ช่วยลดความจำเป็นต้องส่องกล้องในผู้ป่วยทุกราย
5. ฝึกกล้ามเนื้อหายใจช่วยให้ถอดท่อสำเร็จมากขึ้นจริงไหม
คำตอบสั้น: งานทดลองแบบสุ่มในผู้ป่วยเจาะคอหลังสโตรกพบว่า การฝึกกล้ามเนื้อหายใจเข้าและหายใจออกเป็นเวลาสามสัปดาห์ ช่วยเพิ่มแรงหายใจและอัตราการถอดท่อสำเร็จ พร้อมลดอัตราปอดอักเสบใหม่เมื่อเทียบกับการดูแลปกติ
การฝึกนี้ต้องทำโดยนักกายภาพบำบัดทางเดินหายใจที่มีอุปกรณ์วัดแรงหายใจ ไม่ใช่การฝึกหายใจทั่วไปที่ทำเองได้ที่บ้านโดยไม่มีการวัดผล ครอบครัวที่สนใจควรสอบถามว่าศูนย์ฟื้นฟูมีโปรแกรมนี้หรือไม่ก่อนตัดสินใจเลือก
6. ถอดท่อแล้วต้องดูแลต่ออย่างไร
คำตอบสั้น: หลังถอดท่อ แผลจะปิดเองได้ภายในไม่กี่วันถึงสองสัปดาห์ ระหว่างนี้ต้องสังเกตการหายใจและเสียงพูดที่อาจเปลี่ยนไปชั่วคราว และยังต้องติดตามเรื่องการกลืนต่อเนื่องเพราะกล้ามเนื้อบริเวณคอยังต้องปรับตัว
แผนฟื้นฟูหลังถอดท่อควรครอบคลุมทั้งการฝึกกลืน การฝึกพูด และการฟื้นฟูร่างกายโดยรวมที่อาจหยุดชะงักไปช่วงที่ยังมีท่อ
KIN เป็นศูนย์ฟื้นฟู Stroke แบบครบวงจร รับดูแลผู้ป่วยเจาะคอทุกสาขา ทีมพยาบาลดูแลเรื่องเสมหะ นักกิจกรรมบำบัดประเมินความพร้อมกลืน และวางแผนถอดท่อร่วมกับแพทย์ แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูประเมินก่อนวางแผน กายภาพบำบัดวันละ 1 ครั้งทุกแพ็กเกจ หรือแบบเข้มข้นวันละ 2 ถึง 3 ครั้ง ครั้งละ 45 ถึง 60 นาที ตามคำแนะนำของแพทย์ และปรับความหนักตามการเยี่ยมของแพทย์ทุกสัปดาห์ ดูรายละเอียดโปรแกรมแบบพักค้างที่ หน้าศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง KIN และเรื่องการดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่ หน้าบริการดูแลผู้ป่วยติดเตียง KIN
“ครอบครัวมักถามว่าจะได้ถอดท่อไหม คำตอบที่เราให้ได้จริงคือ ต้องดูสี่อย่างพร้อมกัน ตื่นดีไหม กลืนได้ไหม ไอเองได้ไหม และเสมหะเหลือเท่าไร สี่อย่างนี้ดีขึ้นได้ด้วยการฝึกทุกวัน ไม่ใช่รอเฉย ๆ ให้เวลาผ่านไป”
การฝึกกล้ามเนื้อหายใจต้องมีอุปกรณ์วัดผล และทำโดยนักกายภาพบำบัดทางเดินหายใจ
ติดต่อสอบถาม | นัดประเมินฟรี
ปรึกษาการดูแลผู้ป่วยเจาะคอและแผนถอดท่อ ประเมินก่อนไม่มีค่าใช้จ่าย
KIN Medical Hub ลาดพร้าว 71
โรงพยาบาลกายภาพบำบัด KIN สุขุมวิท 107
KIN ศูนย์ฟื้นฟู พัทยา
KIN ศูนย์ฟื้นฟู ราชพฤกษ์
KIN รามคำแหง 24 จองสิทธิ์ก่อนเปิด 15 พ.ย. 2569
KIN ศาลายา จองสิทธิ์ก่อนเปิด 15 ธ.ค. 2569
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผู้ป่วยสโตรกเจาะคอ ต้องติดท่อไปตลอดหรือไม่
ไม่จำเป็นค่ะ ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยถอดท่อได้เมื่ออาการคงที่และผ่านเกณฑ์ประเมิน เช่น ระดับความรู้สึกตัว ความสามารถไอขับเสมหะ ผลการทดสอบกลืน และปริมาณเสมหะที่ลดลง การเจาะคอเป็นเครื่องมือช่วยระยะหนึ่ง ไม่ใช่ภาวะถาวรเสมอไป
KIN รับดูแลผู้ป่วยเจาะคอไหม
รับดูแลทุกสาขาค่ะ ทีมพยาบาลและนักกิจกรรมบำบัดดูแลเรื่องเสมหะ ประเมินความพร้อมกลืน และวางแผนถอดท่อร่วมกับแพทย์
ผู้ป่วยเจาะคอกินอาหารทางปากได้ไหม
บางรายกินได้ตามคำแนะนำของทีมฝึกกลืนหลังผ่านการประเมินความปลอดภัยในการกลืน แต่บางรายต้องให้อาหารทางสายก่อนค่ะ ห้ามให้ผู้ป่วยลองกินเองโดยไม่ผ่านการประเมิน เพราะอาจสำลักโดยไม่มีอาการไอให้เห็น
แพทย์ใช้อะไรตัดสินว่าถอดท่อได้แล้ว
ใช้หลายเกณฑ์ร่วมกันค่ะ ได้แก่ระดับความรู้สึกตัว ผลการทดสอบการกลืน ความสามารถไอขับเสมหะเอง จำนวนครั้งที่ต้องดูดเสมหะต่อวัน และในบางแห่งเริ่มใช้การตรวจความจุปอดเสริมเพื่อเพิ่มความแม่นยำในการทำนาย
ฝึกกล้ามเนื้อหายใจช่วยให้ถอดท่อได้เร็วขึ้นจริงไหม
งานทดลองแบบสุ่มพบว่าการฝึกกล้ามเนื้อหายใจเข้าและออกเป็นเวลาสามสัปดาห์ช่วยเพิ่มแรงหายใจและอัตราการถอดท่อสำเร็จ พร้อมลดอัตราปอดอักเสบใหม่ค่ะ ต้องทำโดยนักกายภาพบำบัดทางเดินหายใจที่มีอุปกรณ์วัดผล
ดูแลเสมหะที่บ้านต้องระวังอะไรที่สุด
ดูดเสมหะเมื่อมีสัญญาณอุดกั้นจริง ไม่ใช่ดูดตามเวลาตายตัว สังเกตลักษณะเสมหะที่เปลี่ยนไป และรีบแจ้งทีมแพทย์ทันที หากหายใจลำบากเฉียบพลัน ท่อเลื่อนหลุด มีเลือดออกมาก หรือไข้สูงร่วมกับเสมหะเปลี่ยนสีค่ะ
- โพรโทคอลข้างเตียงสำหรับถอดท่อเจาะคอในผู้ป่วยสมองบาดเจ็บ วารสาร Brain Injury พ.ศ. 2569
- การตรวจความจุปอดเพื่อทำนายการถอดท่อในผู้ป่วยสมองบาดเจ็บ วารสาร Frontiers in Neurology พ.ศ. 2569
- แบบจำลองทำนายการถอดท่อในระยะกึ่งเฉียบพลันของผู้ป่วยสโตรก วารสาร American Journal of Physical Medicine พ.ศ. 2568
- จังหวะเวลาเจาะคอในผู้ป่วยสโตรกขาดเลือดรุนแรง วารสาร BMC Neurology พ.ศ. 2568
- ฝึกกล้ามเนื้อหายใจกับผลการถอดท่อในผู้ป่วยเจาะคอหลังสโตรก วารสาร Topics in Stroke Rehabilitation พ.ศ. 2568
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ก.ย. พ.ศ. 2569 | บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การถอดท่อเจาะคอและแผนดูแลของผู้ป่วยแต่ละรายต้องให้แพทย์และทีมรักษาเป็นผู้กำหนด