1. โรคพาร์กินสันคือโรคอะไร เกิดจากสาเหตุอะไรบ้าง

โรคพาร์กินสันจัดเป็นโรคความเสื่อมของระบบประสาท (Neurodegenerative Disease) ที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ และเป็นโรคทางระบบประสาทที่ทำให้เกิดความผิดปกติด้านการเคลื่อนไหวที่พบมากเป็นอันดับต้น ๆ รองจากโรคหลอดเลือดสมอง โรคนี้เกิดจากการสูญเสียเซลล์ประสาทที่ผลิตสารโดพามีนในสมองส่วนก้านสมองที่เรียกว่า Substantia Nigra อย่างต่อเนื่อง โดยพบว่ามีการสะสมของโปรตีนผิดปกติที่เรียกว่า Alpha-synuclein จับตัวกันเป็นก้อนภายในเซลล์ประสาท เรียกว่า Lewy Bodies ซึ่งเชื่อว่าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการที่ทำให้เซลล์ประสาทค่อย ๆ ตายลง เมื่อโดพามีนลดลงสมองจะไม่สามารถสั่งการควบคุมการเคลื่อนไหวได้ราบรื่นเหมือนเดิม ในผู้ป่วยส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 90 ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของการเสื่อมนี้ จึงเรียกว่าชนิดไม่ทราบสาเหตุ (Idiopathic Parkinson's Disease) โดยปัจจัยเสี่ยงที่พบร่วมบ่อยคืออายุที่มากขึ้น ซึ่งถือเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ชัดเจนที่สุดและมักพบในผู้ที่อายุมากกว่า 60 ปีขึ้นไป รองลงมาคือพันธุกรรมหรือประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคนี้ซึ่งพบในผู้ป่วยส่วนน้อยราวร้อยละ 10-15 และการได้รับสารพิษหรือยาฆ่าแมลงบางชนิดสัมผัสต่อเนื่องเป็นเวลานาน นอกจากนี้ในผู้ป่วยส่วนน้อยอาจเกิดจากสาเหตุอื่นที่ระบุได้ชัดเจน เช่น ผลข้างเคียงจากยาบางกลุ่มโดยเฉพาะยาทางจิตเวชบางชนิด โรคหลอดเลือดสมอง หรือการได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะซ้ำ ๆ ซึ่งจัดเป็นกลุ่มอาการพาร์กินสันจากสาเหตุอื่น (Secondary Parkinsonism) ไม่ใช่โรคพาร์กินสันแท้ แต่มีอาการคล้ายกันจนต้องอาศัยแพทย์เฉพาะทางระบบประสาทตรวจวินิจฉัยแยกโรคให้ชัดเจนก่อนวางแผนดูแลรักษาและฟื้นฟูที่เหมาะสม เพราะแนวทางดูแลของแต่ละสาเหตุอาจแตกต่างกัน

2. อาการโรคพาร์กินสันที่พบบ่อย และแนวทางฟื้นฟูด้วยกายภาพบำบัด

อาการของโรคพาร์กินสันแบ่งเป็นสองกลุ่มหลัก กลุ่มแรกคืออาการด้านการเคลื่อนไหว ได้แก่ อาการสั่นขณะอยู่นิ่ง (Resting Tremor) ซึ่งมักเริ่มที่มือข้างใดข้างหนึ่งก่อน การเคลื่อนไหวช้าลงกว่าปกติ (Bradykinesia) กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง (Rigidity) และการทรงตัวไม่มั่นคงจนเสี่ยงหกล้ม (Postural Instability) รวมถึงลักษณะการเดินซอยเท้าถี่ ก้าวสั้นลง หลังค่อม และแขนไม่แกว่งข้างใดข้างหนึ่งขณะเดิน บางรายอาจสังเกตว่าใบหน้าดูนิ่งเฉยกว่าเดิม (Masked Face) หรือลายมือเขียนตัวเล็กลงเรื่อย ๆ (Micrographia) กลุ่มที่สองคืออาการที่ไม่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวโดยตรง เช่น ท้องผูก การรับกลิ่นลดลง นอนหลับผิดปกติ เสียงพูดค่อยลง และอารมณ์ซึมเศร้าหรือวิตกกังวล ซึ่งบางครั้งปรากฏนำมาก่อนอาการสั่นหลายปี โรคนี้มีลักษณะดำเนินไปอย่างช้า ๆ ต่อเนื่องตลอดชีวิต ความรุนแรงของอาการจะเพิ่มขึ้นตามระยะเวลา แม้ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่การใช้ยาควบคู่กับการฟื้นฟูร่างกายอย่างสม่ำเสมอช่วยชะลอความเสื่อมของการเคลื่อนไหวและคงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยไว้ได้นาน เนื่องจากอาการหลักกระทบการทรงตัวและการเคลื่อนไหวโดยตรง การฟื้นฟูร่างกายจึงมีบทบาทสำคัญควบคู่กับการดูแลทางยา ที่ KIN ทีมสหวิชาชีพซึ่งประกอบด้วยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัด จะร่วมกันประเมินและออกแบบโปรแกรมฟื้นฟูเฉพาะรายบุคคล นักกายภาพบำบัดจะฝึกการทรงตัว ฝึกเดิน ฝึกการทรงท่า และยืดเหยียดกล้ามเนื้อที่แข็งเกร็งเพื่อคงช่วงการเคลื่อนไหวของข้อต่อไว้ ร่วมกับธาราบำบัดในสระน้ำอุ่นที่แรงลอยตัวของน้ำช่วยพยุงร่างกายและลดความเสี่ยงหกล้มระหว่างฝึกเดินและฝึกทรงตัวได้อย่างมั่นใจมากขึ้น ส่วนนักกิจกรรมบำบัดจะฝึกการใช้มือในกิจวัตรประจำวัน เช่น การแต่งตัว การรับประทานอาหาร และการทำกิจกรรมที่ต้องใช้ความละเอียดของนิ้วมือ เพื่อให้ผู้ป่วยพาร์กินสันยังคงดูแลตัวเองได้มากที่สุดตามศักยภาพที่มีอยู่และลดภาระของผู้ดูแลในระยะยาว ทั้งนี้หากมีอาการสั่นหรือเคลื่อนไหวผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและวางแผนฟื้นฟูร่วมกันตั้งแต่ระยะแรก ไม่ควรฝึกด้วยตนเองตามลำพังโดยไม่มีผู้เชี่ยวชาญประเมินก่อน โดยเฉพาะในรายที่ทรงตัวไม่มั่นคงหรือเคยหกล้มมาก่อน