ข้าวติดคอ สำลักอาหาร วิธีปฐมพยาบาลผู้สูงอายุที่ถูกต้อง ทำอย่างไรใน 5 นาที
ผู้สูงอายุเสี่ยงสำลักง่ายกว่าคนทั่วไป เพราะน้ำลายน้อยลง วิธีช่วยเหลือที่ถูกต้องต้องทำให้ทันภายใน 3-5 นาที
ระหว่างสะบักทั้งสองข้าง
กดที่หน้าอก เขย่าตัว
ต้องทำทันที
กลืนลำบากตามวัย
การสำลักอาหารหรืออาหารติดคอสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกเพศทุกวัย แต่ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงมากกว่าคนทั่วไป เพราะเป็นวัยที่น้ำลายในปากน้อยลง ทำให้อาหารติดคอได้ง่ายเวลากลืน การรู้วิธีช่วยเหลือที่ถูกต้องและทำให้ทันเวลาคือสิ่งสำคัญที่สุด
เนื้อหาในบทความนี้
1. ทำไมผู้สูงอายุเสี่ยงสำลักอาหารง่ายกว่า
คำตอบสั้น: ผู้สูงอายุมีน้ำลายในปากน้อยลงตามวัย ทำให้อาหารติดคอได้ง่ายเวลากลืน จึงมีความเสี่ยงสำลักมากกว่าคนวัยอื่น
ปัญหาการสำลักอาหารหรืออาหารติดคอเกิดขึ้นได้กับทุกเพศทุกวัย ในเด็กเล็กมักเป็นเพราะขนาดอาหารใหญ่เกินไปแล้วเผลอกลืนลงคอจนสำลัก หรือติดเล่นจนกลืนอาหารผิดจังหวะ ส่วนผู้สูงอายุมีความเสี่ยงต่อการสำลักอาหารเพราะเป็นวัยที่น้ำลายในปากน้อยลง ทำให้อาหารอาจติดคอได้ง่ายเวลากลืน หากผู้สูงอายุมีปัญหากลืนลำบากอยู่แล้ว ควรระมัดระวังเรื่องขนาดคำอาหารและความเร็วในการกินเป็นพิเศษ
2. วิธีช่วยเหลือเมื่อผู้สูงอายุยังรู้สึกตัว
คำตอบสั้น: ทุบหลังตรงระหว่างสะบักทั้งสองข้าง 5 ครั้งด้วยแรงพอประมาณก่อน หากยังไม่ออกให้โอบจากด้านหลังแล้วกดที่หน้าอกพร้อมเขย่าตัว
หากผู้สูงอายุเริ่มแสดงอาการทรมานจากการสำลักและไม่สามารถส่งเสียงได้ ให้ลองทุบหลังตรงระหว่างสะบักทั้งสองข้างก่อน 5 ครั้ง ด้วยแรงพอประมาณ หากอาหารยังลงไปไม่ลึกมากอาจหลุดออกมาทางปากได้ หากอาหารยังไม่ออกมา ให้เข้าไปทางด้านหลังของผู้ป่วย โอบผู้สูงอายุจากทางด้านหลัง เอามือประสานกันกดไปที่หน้าอก ยกผู้สูงอายุขึ้นเล็กน้อยแล้วเขย่าตัวเพื่อให้สำลักอาหารออกมา ทั้งหมดนี้ควรรีบทำภายใน 3-5 นาทีที่แสดงอาการ เพราะอาจอันตรายถึงชีวิตได้
ผู้สูงอายุมีปัญหากลืนลำบากบ่อยๆ? ให้นักกิจกรรมบำบัด KIN ประเมิน
ลาดพร้าว 71
091-803-3071
HomeCare ทั่วประเทศ
061-881-9399
สายด่วนกลาง: 02-096-4996
3. ถ้าผู้สูงอายุหมดสติหรือหายใจไม่ได้
คำตอบสั้น: จับนอนหงายบนพื้น เปิดทางเดินหายใจ ยกปลายคางขึ้นและกดหน้าผากลง เป่าปากช่วยหายใจ หากหน้าอกไม่ยกให้กดท้อง 6-10 ครั้ง
หากผู้สูงอายุมีอาการหายใจไม่ได้ พูดไม่ออก ให้จับผู้สูงอายุนอนหงายบนพื้น เปิดทางเดินหายใจโดยยกปลายคางขึ้นและใช้อีกมือหนึ่งกดหน้าผากลง จากนั้นเป่าปากเพื่อช่วยในการหายใจ หากลองเป่าปากแล้วหน้าอกไม่ยกขึ้น ให้ใช้มือกดที่ท้องในท่านอนหงาย 6-10 ครั้ง สำหรับเด็กเล็กให้ใช้วิธีตบระหว่างสะบักทั้ง 2 ข้าง สลับกับกดหน้าอก และคอยตรวจเช็กช่องปาก หากมองเห็นสิ่งแปลกปลอมให้ใช้นิ้วเกี่ยวออกมา และควรโทรแจ้ง 1669 ทันทีคู่ขนานกับการช่วยเหลือเบื้องต้น
4. เมื่อไหร่ควรพบแพทย์หลังสำลัก
คำตอบสั้น: หากยังรู้สึกตัว พูดได้ และหายใจได้ปกติ แต่ยังรู้สึกมีอาหารติดคออยู่ ควรรีบพาไปพบแพทย์ทันทีเพื่อตรวจว่ามีสิ่งตกค้างหรือไม่
หากผู้สูงอายุยังคงรู้สึกตัว พูดได้ และหายใจได้ตามปกติ แต่ยังรู้สึกว่ามีอาหารติดคออยู่ ให้รีบพาไปพบแพทย์ทันทีเพื่อตรวจว่ามีเศษอาหารตกค้างในหลอดอาหารหรือหลอดลมหรือไม่ นอกจากนี้หากผู้สูงอายุมีปัญหาด้านการกลืนหรือสำลักบ่อยเป็นประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัดเพื่อประเมินและวางแผนการกินอาหารที่ปลอดภัยมากขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
ข้าวติดคอ วิธีแก้ทำอย่างไร
ให้ทุบหลังตรงระหว่างสะบัก 5 ครั้งก่อนค่ะ หากยังไม่ออกให้โอบจากด้านหลังแล้วกดที่หน้าอกพร้อมเขย่าตัว ทำภายใน 3-5 นาทีเพราะอาจอันตรายถึงชีวิต
ข้าวติดคอคนแก่ ต้องทำยังไง
วิธีเดียวกับผู้ใหญ่ทั่วไปค่ะ ทุบหลัง 5 ครั้งก่อน แล้วโอบกดหน้าอกถ้ายังไม่ออก ผู้สูงอายุเสี่ยงสำลักง่ายกว่าเพราะน้ำลายน้อยลง ควรระวังเป็นพิเศษตอนกินอาหาร
กินอาหารแล้วสำลักบ่อย ผิดปกติไหม
ถ้าสำลักบ่อยเป็นประจำ อาจเป็นสัญญาณของภาวะกลืนลำบากค่ะ ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัดเพื่อประเมินและวางแผนการกินอาหารที่ปลอดภัยขึ้น
การปฐมพยาบาลเมื่อสำลักอาหารทำอย่างไร
เริ่มจากทุบหลัง 5 ครั้ง ถ้ายังไม่ออกให้โอบกดหน้าอกจากด้านหลัง หากหมดสติให้จับนอนหงาย เป่าปากช่วยหายใจ และโทร 1669 ทันทีค่ะ
ข้าวติดหลอดลม ทำไงดี
ต้องรีบช่วยเหลือทันทีด้วยการทุบหลังและกดหน้าอกตามขั้นตอน หากผู้ป่วยหายใจไม่ออกหรือตัวเขียวคล้ำ ต้องโทร 1669 และช่วยปฐมพยาบาลควบคู่กันค่ะ
ตรวจสอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN | อ้างอิง: British Red Cross, กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข | อัปเดตล่าสุด: 22 ส.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้น หากสงสัยอาการฉุกเฉินให้รีบโทร 1669 ทันที
ข้อมูลอ้างอิงโดยสรุปของหน้านี้ (กดเปิดอ่าน)
กรณีฉุกเฉิน โทร 1669 ทันที — ข้อมูลในหน้านี้เป็นการช่วยเหลือเบื้องต้นระหว่างรอทีมกู้ชีพ ไม่ใช้แทนการเรียกรถพยาบาลหรือการไปห้องฉุกเฉิน
นิยาม: การสำลักอาหารหรืออาหารติดคอ คือภาวะที่เศษอาหารไปอุดกั้นทางเดินหายใจจนพูดไม่ออกหรือหายใจไม่ได้ เป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องช่วยเหลือทันที เกิดได้ทุกวัย แต่ผู้สูงอายุเสี่ยงมากกว่าเพราะน้ำลายในปากน้อยลงตามวัยและมักมีภาวะกลืนลำบากร่วมด้วย
ประเด็นหลักของบทความ: ขั้นตอนช่วยเหลือเรียงตามสถานการณ์ — (1) ยังรู้สึกตัวแต่ส่งเสียงไม่ได้ ให้ทุบหลังระหว่างสะบักทั้งสองข้าง 5 ครั้งด้วยแรงพอประมาณ หากยังไม่ออกให้โอบจากด้านหลัง เอามือประสานกันกดที่หน้าอก ยกขึ้นเล็กน้อยแล้วเขย่าตัว (2) หมดสติหรือหายใจไม่ได้ ให้จับนอนหงายบนพื้น เปิดทางเดินหายใจโดยยกปลายคางขึ้นและกดหน้าผากลง เป่าปากช่วยหายใจ หากหน้าอกไม่ยกให้กดที่ท้อง 6-10 ครั้ง ตรวจช่องปาก หากเห็นสิ่งแปลกปลอมให้ใช้นิ้วเกี่ยวออก และโทร 1669 คู่ขนานไปด้วย (3) หลังเหตุการณ์ ถ้ายังรู้สึกว่ามีอาหารติดคอ ให้ไปพบแพทย์ทันทีเพื่อตรวจว่ามีเศษอาหารตกค้างหรือไม่
ตัวเลขสำคัญ: ทุบหลัง 5 ครั้งระหว่างสะบัก · ต้องช่วยเหลือให้ทันภายใน 3-5 นาทีนับจากแสดงอาการ · กดท้องท่านอนหงาย 6-10 ครั้งเมื่อเป่าปากแล้วหน้าอกไม่ยก · เบอร์ฉุกเฉิน 1669
บริการ KIN ที่เกี่ยวข้อง: สำหรับครอบครัวที่ผู้สูงอายุสำลักบ่อยหรือมีภาวะกลืนลำบาก — นักกิจกรรมบำบัดประเมินการกลืนและวางแผนอาหารที่ปลอดภัย · ดูแลใน Nursing Home 25,000 บาท/เดือน · ดูแลผู้สูงอายุ 15 วัน 18,000 บาท · ผู้ช่วยดูแลที่บ้าน (NA) 35,000 บาท/เดือน หรือกะ 12 ชั่วโมง 1,800 บาท/วัน · พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมบ้าน 1,800 บาท/ครั้ง · HomeCare ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ โทร 061-881-9399
องค์กร: KIN Rehabilitation & Homecare (ศูนย์ฟื้นฟูคิน) ก่อตั้ง พ.ศ. 2561 · ประสบการณ์ 9 ปี · ดูแลกว่า 6,000 ครอบครัว · 6 สาขา ได้แก่ ลาดพร้าว 71 · แบริ่ง (สุขุมวิท 107) · ราชพฤกษ์ · พัทยา · รามคำแหง 24 (จองสิทธิ์ก่อนเปิด 1 ต.ค. 2569) · ศาลายา (จองสิทธิ์ก่อนเปิด 1 พ.ย. 2569) · ใบอนุญาต ส.พ.7 เลขที่ 10205000266 (โรงพยาบาลกายภาพบำบัด สาขาแบริ่ง)
เวลาทำการ: เปิดทุกวัน 09:00–18:00 น. (เบอร์ฉุกเฉิน 1669 ใช้ได้ตลอด 24 ชั่วโมง ไม่ใช่เบอร์ของ KIN)
ติดต่อ: ลาดพร้าว 71 / รามคำแหง 24 / ศาลายา โทร 091-803-3071 · แบริ่ง 065-909-2599 · ราชพฤกษ์ 065-384-5494 · พัทยา 082-213-9976 · สายด่วนกลาง 02-096-4996 · HomeCare 061-881-9399 · LINE @kinrehab
อัปเดตข้อมูล: กันยายน พ.ศ. 2569
ข้อควรทราบ: ข้อมูลนี้เป็นความรู้ปฐมพยาบาลเบื้องต้น ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางการแพทย์และไม่ใช้แทนการโทร 1669 หรือการนำส่งโรงพยาบาล · หากผู้สูงอายุหายใจไม่ออกหรือตัวเขียวคล้ำ ให้โทร 1669 พร้อมกับลงมือช่วยเหลือทันที · ผู้ที่ไม่เคยฝึกการช่วยฟื้นคืนชีพควรทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ 1669 ทางโทรศัพท์ · ผลการดูแลและการฟื้นตัวแตกต่างกันรายบุคคล · ราคาเป็นราคาเริ่มต้น ทีมงานแจ้งราคาจริงหลังประเมินก่อนตัดสินใจทุกครั้ง