1. Stroke คืออะไร ภาษาไทยแปลว่าอะไร และมีกี่ชนิด

โรค stroke คือ อะไรในทางการแพทย์อธิบายได้ว่าเป็นความผิดปกติของหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมอง แบ่งกลไกการเกิดโรคออกเป็นสองแบบหลัก แบบแรกคือชนิดขาดเลือด เกิดจากหลอดเลือดสมองตีบแคบลงจากไขมันสะสมที่ผนังหลอดเลือด หรือมีลิ่มเลือดจากส่วนอื่นของร่างกายลอยมาอุดตันหลอดเลือดสมอง ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองส่วนนั้นไม่ได้ แบบที่สองคือชนิดเลือดออกในสมอง เกิดจากหลอดเลือดสมองแตกหรือฉีกขาด ส่วนใหญ่มีสาเหตุจากความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ดีเป็นเวลานาน หรือมีหลอดเลือดโป่งพองผิดปกติ เลือดที่ออกมาจะไปกดเบียดเนื้อสมองโดยรอบและทำลายเซลล์สมองเพิ่มเติม ปัจจัยเสี่ยงที่พบร่วมในผู้ป่วย stroke ทั้งสองชนิด ได้แก่ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ การสูบบุหรี่ และอายุที่มากขึ้น การรู้ว่า stroke คืออะไรและมีกี่ชนิดจึงช่วยให้เข้าใจว่าทำไมแพทย์ต้องตรวจวินิจฉัยชนิดของโรคให้แน่ชัดก่อนเริ่มการรักษา เพราะแนวทางรักษาของสองชนิดนี้แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง กรณีชนิดขาดเลือด แพทย์อาจพิจารณาให้ยาละลายลิ่มเลือดหรือใช้สายสวนดึงลิ่มเลือดออกภายในกรอบเวลาที่กำหนดไว้อย่างเคร่งครัด ขณะที่กรณีชนิดเลือดออกในสมอง แพทย์ต้องเน้นควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปลอดภัยและอาจต้องผ่าตัดระบายเลือดที่คั่งค้างในบางราย นอกจากนี้ยังมีภาวะที่เรียกว่าสมองขาดเลือดชั่วคราวหรือ TIA (Transient Ischemic Attack) ซึ่งมีอาการคล้าย stroke มากแต่หายได้เองภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง ผู้ที่เคยมีอาการ TIA มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิด stroke จริงตามมาในอนาคตอันใกล้ จึงไม่ควรละเลยแม้อาการจะหายไปแล้วก็ตาม และควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ

2. อาการเตือน Stroke สังเกตอย่างไร ทำไมต้องจำหลัก FAST

หลัก FAST เป็นวิธีสังเกตอาการ stroke ที่คนทั่วไปจดจำและนำไปใช้ได้จริง โดย F คือ Face ให้สังเกตว่าใบหน้าเบี้ยวหรือชาไปข้างใดข้างหนึ่งหรือไม่ ลองให้ยิ้มดูว่ามุมปากทั้งสองข้างเท่ากันหรือเปล่า A คือ Arm ให้ยกแขนทั้งสองข้างขึ้นพร้อมกันแล้วดูว่ามีข้างใดตกลงมาหรืออ่อนแรงกว่าอีกข้างหรือไม่ S คือ Speech ให้ลองพูดประโยคง่ายๆ ดูว่าพูดชัดหรือมีอาการพูดลิ้นแข็ง พูดไม่ออก หรือพูดแล้วฟังไม่รู้เรื่อง และ T คือ Time หมายถึงเวลาเป็นสิ่งสำคัญที่สุด หากพบอาการข้อใดข้อหนึ่งข้างต้น ต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที เพราะการรักษาในช่วงเวลาทองภายในไม่กี่ชั่วโมงแรกมีผลอย่างมากต่อการฟื้นตัวของสมอง นอกจากอาการตามหลัก FAST แล้ว ผู้ป่วย stroke บางรายอาจมีอาการเวียนศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ ตามัวหรือมองเห็นภาพซ้อนขึ้นมาทันที หรือปวดศีรษะรุนแรงแบบไม่เคยเป็นมาก่อนร่วมด้วย ซึ่งควรได้รับการประเมินโดยแพทย์อย่างเร่งด่วนเช่นเดียวกัน แม้อาการจะดูไม่เข้าหลัก FAST ชัดเจนก็ตาม เมื่อผู้ป่วยผ่านช่วงรักษาเฉียบพลันในโรงพยาบาลแล้ว ขั้นตอนต่อไปที่สำคัญไม่แพ้กันคือการฟื้นฟูร่างกายอย่างต่อเนื่องและเริ่มต้นให้เร็วที่สุด KIN เป็นศูนย์ฟื้นฟู Stroke แบบครบวงจร มีทีมแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัดดูแลร่วมกันเป็นทีมสหวิชาชีพ พร้อมอุปกรณ์ฟื้นฟูเฉพาะทาง เช่น ลู่วิ่งใต้น้ำและธาราบำบัดที่ช่วยฝึกการเดินโดยลดแรงกระแทกต่อข้อ เพื่อให้ผู้ป่วย stroke มีโอกาสกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ใกล้เคียงปกติมากที่สุด การเริ่มฟื้นฟูตั้งแต่ระยะแรกและต่อเนื่องยังช่วยลดภาวะแทรกซ้อน เช่น ข้อติดแข็งและกล้ามเนื้อลีบ ซึ่งพบได้บ่อยหากปล่อยผู้ป่วยไว้เฉยๆ โดยไม่ได้รับการฟื้นฟูอย่างเหมาะสม