ผงเพิ่มความหนืดสำหรับผู้ป่วยกลืนลำบาก
ใช้อย่างไร อ่านระดับความข้น IDDSI 0–4 ให้ถูก
ความข้นที่กะด้วยตาไม่เท่ากัน IDDSI มีวิธีวัดที่ทำได้ที่บ้าน
แล้วแต่วิธีตรวจ (งานรวม 2548)
เครื่องดื่ม 0–4 · อาหาร 3–7
ปล่อยไหล 10 วินาที
ญาติห้ามเปลี่ยนเอง
ผู้ป่วยหลังสโตรกหลายคนดื่มน้ำเปล่าแล้วสำลัก ความข้นที่ไม่ตรงระดับที่ทีมประเมิน ทั้งน้อยไปและมากไป ล้วนไม่ใช่สิ่งที่ผู้ป่วยควรได้
บทความนี้ไม่แนะนำยี่ห้อหรือสูตรตายตัว ให้ใช้ตามคำแนะนำของทีมที่ประเมินผู้ป่วยและฉลากผลิตภัณฑ์
เนื้อหาในบทความนี้
1. ผงเพิ่มความหนืด คืออะไร ผู้ป่วยกลืนลำบากแบบไหนต้องใช้
คำตอบสั้น: ผงเพิ่มความหนืดคือผงที่ผสมในน้ำหรือเครื่องดื่มให้ข้นขึ้นและไหลช้าลง ใช้กับผู้ป่วยกลืนลำบากที่ดื่มน้ำเปล่าแล้วเสี่ยงสำลัก ควรใช้เมื่อทีมแพทย์หรือผู้ประเมินการกลืนสั่งและกำหนดระดับความข้นให้แล้วเท่านั้น
งานรวมของ Martino และคณะ (วารสาร Stroke พ.ศ. 2548) พบว่าผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมีภาวะกลืนลำบาก 37–45% เมื่อคัดกรองอย่างคร่าว ๆ และสูงถึง 64–78% เมื่อตรวจด้วยเครื่องมือ ผู้ที่กลืนลำบากเสี่ยงปอดอักเสบมากกว่าราว 3 เท่า ข้อจำกัดคือวิธีตรวจของแต่ละงานต่างกันมาก ไม่ใช่ข้อมูลของ KIN
น้ำข้นเป็นเครื่องมือหนึ่ง ไม่ใช่ทั้งหมด งานทบทวนของ McCurtin และคณะ (พ.ศ. 2563) พบว่าแนวทางเวชปฏิบัติโรคหลอดเลือดสมอง 13 ฉบับแนะนำน้ำข้นตรงกัน แม้หลักฐานที่รองรับยังจำกัด งานทบทวนของ Beck และคณะ (Clinical Nutrition พ.ศ. 2561) พบงานทดลองแค่ 2 งาน ไม่พบว่าน้ำข้นลดปอดอักเสบ การเสียชีวิต หรือภาวะขาดน้ำต่างจากเดิมชัดเจน และผู้ป่วยไม่ชอบน้ำข้นมากมากกว่า จึงควรฝึกกลืนและประเมินซ้ำควบคู่ อ่าน การฟื้นฟูผู้ป่วยที่มีปัญหาด้านการกลืนอาหาร
นั่งตัวตรง ดื่มช้า ๆ ทีละน้อย ตามระดับที่ทีมกำหนด
2. ระดับความข้น IDDSI 0–7 คืออะไร ผงเพิ่มความหนืดเกี่ยวกับระดับไหน
คำตอบสั้น: IDDSI คือมาตรฐานสากลที่แบ่งเนื้ออาหารและเครื่องดื่มเป็น 8 ระดับ 0–7 เครื่องดื่มอยู่ระดับ 0–4 อาหารอยู่ระดับ 3–7 ผงเพิ่มความหนืดใช้ทำเครื่องดื่มให้ได้ระดับ 1–4 ตามที่ผู้ประเมินกำหนด
| ระดับเครื่องดื่ม | ลักษณะ | ทดสอบด้วยกระบอกฉีดยา 10 มล. (10 วินาที) |
|---|---|---|
| 0 Thin เหลวปกติ | เหมือนน้ำเปล่า นม ชา | เหลือน้อยกว่า 1 มล. |
| 1 Slightly Thick ข้นเล็กน้อย | ข้นกว่าน้ำเล็กน้อย ดูดผ่านหลอดได้ | เหลือ 1–4 มล. |
| 2 Mildly Thick ข้นน้อย | ไหลช้าลง ดูดหลอดต้องออกแรงบ้าง | เหลือ 4–8 มล. |
| 3 Moderately Thick ข้นปานกลาง | ดื่มจากแก้วหรือใช้ช้อนได้ | เหลือมากกว่า 8 มล. แต่ยังไหลออก (ไม่ไหลเลย = ทดสอบระดับ 4) |
| 4 Extremely Thick ข้นมาก | ทานด้วยช้อน คงรูปบนช้อน ไม่เหนียว | ไม่ไหล ใช้การทดสอบด้วยส้อมและช้อนแทน |
ที่มา: IDDSI (iddsi.org) · ระดับอาหาร 5 สับละเอียดชุ่ม · 6 นุ่มชิ้นพอดีคำ · 7 ปกติ
ผู้ประเมินเป็นผู้กำหนดระดับ ตารางนี้ใช้ตรวจว่าแก้วที่ผสมได้ระดับตามสั่ง
3. ผสมผงเพิ่มความหนืดอย่างไร ไม่ให้เป็นก้อนและได้ความข้นเท่าเดิมทุกแก้ว
คำตอบสั้น: ทำตามฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ทีมแนะนำ ตวงด้วยช้อนที่ให้มา คนให้เข้ากันจนไม่มีก้อนหรือฟอง แล้วรอให้ข้นเต็มที่ตามเวลาที่ฉลากบอก ก่อนดื่มให้ทดสอบความข้นที่อุณหภูมิที่จะเสิร์ฟจริง
- ทำตามฉลากทุกครั้ง ผงต่างชนิดใช้ปริมาณต่างกัน ห้ามกะด้วยตา
- คนจนไม่มีก้อน ก้อนอาจติดคอ เจอก้อนให้ผสมใหม่
- รอให้ข้นเต็มที่ ก่อนให้ดื่มและก่อนทดสอบ ตามเวลาที่ฉลากกำหนด
- เครื่องดื่มต่างชนิดข้นต่างกัน ใช้ผงเท่ากันอาจไม่ได้ระดับเดียวกัน ทดสอบใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนเครื่องดื่ม
- อุณหภูมิมีผล ทดสอบที่อุณหภูมิเสิร์ฟจริง · เครื่องดื่มมีฟองอาจเหลวลงเมื่อฟองแตก
คนให้เข้ากันจนไม่มีก้อน แล้วรอให้ข้นเต็มที่ก่อนทดสอบ
4. ทดสอบความข้นที่บ้านด้วยกระบอกฉีดยา 10 มล. (IDDSI Flow Test) ทำอย่างไร
คำตอบสั้น: ใช้กระบอกฉีดยาขนาด 10 มล. แบบหัวเรียบ (slip tip) เติมเครื่องดื่มที่ผสมแล้ว 10 มล. ปล่อยให้ไหลออก 10 วินาที แล้วดูว่าเหลือในกระบอกเท่าไร เทียบกับช่วงของระดับที่ทีมสั่ง ระดับ 4 ไม่ใช้วิธีนี้ ให้ใช้การทดสอบด้วยส้อมและช้อน
- เลือกกระบอกให้ถูก ระยะขีด 0 ถึง 10 มล. ต้องยาว 61.5 มม. แบบ 12 มล. ใช้ไม่ได้
- กระบอกสะอาดและแห้ง ทดสอบ 2 ครั้ง ไหลแล้วหยุดกะทันหันให้สงสัยว่ามีก้อน
- ระดับ 4 กองอยู่บนส้อม ไหลผ่านซี่ได้เล็กน้อย เอียงช้อนแล้วหลุดเป็นคำเดียว ไม่เหนียว
- ผลไม่ตรงระดับ ผสมแก้วใหม่ตามฉลาก อย่าเติมแบบกะด้วยตา ไม่ตรงซ้ำให้ถามทีม และขอให้ผู้ประเมินสาธิตก่อน
5. ดื่มน้ำข้นแล้วยังสำลัก สัญญาณอันตรายที่ญาติต้องรู้
คำตอบสั้น: ถ้าผู้ป่วยไอหรือสำลักขณะหรือหลังดื่ม เสียงพูดเปลี่ยนเหมือนมีน้ำในคอ มีไข้ หรือหายใจหอบ ให้หยุดป้อนและแจ้งทีมดูแล ถ้าสำลักจนหายใจไม่ออก พูดไม่มีเสียง ให้โทร 1669 ทันที
โทร 1669 ทันที
• สำลักแล้วหายใจไม่ออก พูดหรือไอไม่มีเสียง หน้าหรือปากเริ่มเขียว
• ซึมลง ปลุกไม่ตื่น หรือหายใจลำบากมาก
วิธีช่วยเบื้องต้นเมื่ออาหารติดคอ อ่าน 8 วิธีช่วยเหลือผู้สูงอายุสำลักอาหาร
- แจ้งทีมภายในวัน สำลักบ่อยขึ้น เสียงเปียกหลังกลืน ดื่มได้น้อยลง
- พบแพทย์ มีไข้ ไอมีเสมหะ หายใจเร็ว ซึ่งอาจเป็นปอดอักเสบจากการสำลัก อ่านที่ เสมหะและปอดอักเสบจากการสำลัก
- สำลักเงียบ บางคนสำลักโดยไม่ไอ (ASHA) มีไข้ หายใจเร็ว น้ำหนักลด ให้แจ้งทีมแม้ไม่เห็นสำลัก
- ดื่มน้ำพอไหม แนวทางประสาทวิทยาเยอรมัน (2564) ให้เฝ้าระวังขาดน้ำแม้ใช้น้ำข้น ให้คนหนึ่งจดปริมาณที่ดื่ม สังเกตปัสสาวะน้อยหรือสีเข้ม ปากแห้ง (NHS)
- ท่าทางและช่องปาก นั่งตัวตรง ป้อนทีละน้อย ไม่ป้อนตอนง่วงหรือนอนราบ ดูแลความสะอาดช่องปากตามที่ทีมสอน
ฝึกกลืนกับผู้เชี่ยวชาญควบคู่กับการปรับความข้นของน้ำ
“น้ำข้นที่ดีคือข้นเท่าที่ทีมสั่งทุกแก้ว ไม่ใช่ข้นไว้ก่อนค่ะ”
6. ต้องใช้ผงเพิ่มความหนืดไปตลอดไหม เมื่อไรควรประเมินการกลืนใหม่
คำตอบสั้น: ไม่จำเป็นเสมอไป การกลืนอาจดีขึ้นหรือแย่ลงได้ตามการฟื้นตัวและโรคร่วม ควรให้ทีมประเมินซ้ำตามนัด หรือเร็วขึ้นเมื่ออาการเปลี่ยน ญาติไม่ควรลดหรือเพิ่มระดับความข้นเอง
- ประเมินใหม่เมื่อ สำลักบ่อยขึ้น มีปอดอักเสบ น้ำหนักลด หรือกลืนได้ดีขึ้นมาก
- ผู้ป่วยไม่ยอมดื่มน้ำข้น บอกทีม อย่าแอบให้น้ำเปล่า
- ยา ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่ากินกับน้ำข้นได้ไหม ห้ามบดยาเอง
KIN รามคำแหง 24 ช่วยผู้ป่วยกลืนลำบากและครอบครัวได้อย่างไร
KIN Rehabilitation รามคำแหง 24 เป็นศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและดูแลผู้สูงอายุแบบพักค้าง กำลังจะเปิด 15 พ.ย. 2569 ทางเลือกของครอบครัวย่านรามคำแหงและบางกะปิ
- จองสิทธิ์ล่วงหน้าได้แล้ว ทาง LINE และเบอร์ของสาขารามคำแหง 24 ด้านล่าง
- ระหว่างรอเปิด ปรึกษาและเยี่ยมชม KIN ลาดพร้าว 71 (ซอยนาคนิวาส 18) ได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
- มีส่วนช่วยเรื่องการกลืน โปรแกรมฟื้นฟูโรคหลอดเลือดสมอง มีกิจกรรมบำบัดและฝึกพูดและกลืนตามแผนเฉพาะบุคคล
- แพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ แพทย์กำกับเยี่ยมทุกสัปดาห์
จองสิทธิ์ KIN รามคำแหง 24 | เปิด 15 พ.ย. 2569
ผู้ป่วยกลืนลำบากที่ต้องใช้น้ำข้น ระหว่างรอเปิดปรึกษาและเยี่ยมชม KIN ลาดพร้าว 71 ได้ฟรี
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผงเพิ่มความหนืดใช้กับผู้ป่วยกลืนลำบากแบบไหน
ใช้กับผู้ป่วยที่ดื่มน้ำเปล่าแล้วเสี่ยงสำลัก เช่น ผู้ป่วยหลังโรคหลอดเลือดสมองบางราย ควรใช้เมื่อทีมที่ประเมินการกลืนสั่งและกำหนดระดับความข้นให้แล้วเท่านั้นค่ะ
IDDSI ระดับ 1 2 3 4 ต่างกันอย่างไร
เป็นความข้นของเครื่องดื่มจากน้อยไปมากค่ะ ทดสอบด้วยกระบอกฉีดยา 10 มล. ปล่อยไหล 10 วินาที ระดับ 1 เหลือ 1–4 มล. ระดับ 2 เหลือ 4–8 มล. ระดับ 3 เหลือมากกว่า 8 มล. แต่ยังไหลออก ถ้าไม่ไหลเลยให้ทดสอบระดับ 4 ด้วยส้อมและช้อนค่ะ
ผสมผงเพิ่มความหนืดกี่ช้อนต่อน้ำหนึ่งแก้ว
ไม่มีสูตรเดียวที่ใช้ได้กับทุกผลิตภัณฑ์ค่ะ ให้ทำตามฉลากของผงที่ทีมแนะนำและระดับที่ทีมสั่ง แล้วทดสอบความข้นด้วยกระบอกฉีดยาก่อนให้ดื่มค่ะ
ผงเพิ่มความหนืดผสมนม น้ำผลไม้ หรืออาหารเสริมได้ไหม
หลายผลิตภัณฑ์ผสมได้ แต่เครื่องดื่มต่างชนิดข้นไม่เท่ากันแม้ใช้ผงเท่ากันค่ะ ให้ดูฉลากและทดสอบใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนเครื่องดื่ม ที่อุณหภูมิที่จะเสิร์ฟจริงค่ะ
ดื่มน้ำข้นแล้วยังสำลัก ทำอย่างไร
หยุดป้อนและแจ้งทีมดูแลให้ประเมินใหม่ค่ะ ถ้ามีไข้ ไอมีเสมหะ หายใจเร็ว ควรพบแพทย์ ถ้าสำลักจนหายใจไม่ออก โทร 1669 ทันทีค่ะ
KIN รามคำแหง 24 เปิดเมื่อไร ระหว่างนี้ปรึกษาที่ไหนได้
กำลังจะเปิด 15 พ.ย. 2569 จองสิทธิ์ล่วงหน้าได้แล้วค่ะ ระหว่างนี้ปรึกษาและเยี่ยมชม KIN ลาดพร้าว 71 ได้ทุกวันค่ะ
- The IDDSI Framework — International Dysphagia Diet Standardisation Initiative
- Testing Methods for use with the IDDSI Framework (IDDSI 2.0, ก.ค. 2562)
- Development of International Terminology and Definitions…: The IDDSI Framework — Cichero JA และคณะ Dysphagia พ.ศ. 2560
- Dysphagia after stroke: incidence, diagnosis, and pulmonary complications — Martino R และคณะ วารสาร Stroke พ.ศ. 2548
- Do stroke clinical practice guideline recommendations for… thickened liquids… support evidence based decision making? — McCurtin A และคณะ J Eval Clin Pract พ.ศ. 2563
- Systematic review… on texture modified foods and thickened liquids… with oropharyngeal dysphagia — Beck AM และคณะ Clin Nutr พ.ศ. 2561
- Diagnosis and treatment of neurogenic dysphagia – S1 guideline of the German Society of Neurology พ.ศ. 2564
- Adult Dysphagia — ASHA
- Dehydration — NHS
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ไม่แนะนำยี่ห้อผลิตภัณฑ์ใด ระดับความข้นต้องกำหนดโดยทีมที่ประเมินผู้ป่วย ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วยที่ใช้บริการ KIN