เบาหวานเสี่ยงสโตรกแค่ไหน
น้ำตาลสะสมเท่าไรถึงดี ลดเสี่ยงเส้นเลือดสมองตีบ
ก่อนวันเบาหวานโลก 14 พฤศจิกายน ชวนครอบครัวดูว่าเบาหวานเพิ่มความเสี่ยงสโตรกแค่ไหน และต้องคุมอะไรบ้าง
งานรวม 102 การศึกษา 698,782 คน
แนวทางเวชปฏิบัติเบาหวาน 2566
เป้าทั่วไปตามแนวทางเดียวกัน
ชวนตรวจและทบทวนการดูแล
ญาติหลายบ้านถามพยาบาลว่า คุณแม่เป็นเบาหวานมาหลายปี ไม่เคยมีอาการอะไร จะเสี่ยงสโตรกจริงหรือ คำตอบคือเสี่ยงจริง แต่ลดได้เมื่อคุมน้ำตาลให้ถึงเป้าที่แพทย์ตั้ง คู่กับความดัน ไขมัน และเลิกบุหรี่
บทความนี้เจาะเรื่องเบาหวานกับสโตรก เคล็ดลับการกินเพื่อคุมน้ำตาลอ่านที่ รู้ทัน 9 วิธีควบคุมน้ำตาล
เนื้อหาในบทความนี้
1. เบาหวานเสี่ยงสโตรกแค่ไหน งานวิจัยบอกอะไร
คำตอบสั้น: เบาหวานเสี่ยงสโตรกจริง งานวิจัยรวม 102 การศึกษาในวารสาร Lancet ปี 2553 พบว่าผู้เป็นเบาหวานเสี่ยงหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันราว 2.3 เท่า และเสี่ยงหลอดเลือดสมองแตกราว 1.6 เท่าของคนที่ไม่เป็น แม้คิดแยกผลของอายุ บุหรี่ ความดัน และน้ำหนักตัวออกแล้ว
| ชนิดของโรค | ความเสี่ยงเมื่อเป็นเบาหวาน เทียบกับไม่เป็น |
|---|---|
| หลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน (สมองขาดเลือด) | ราว 2.3 เท่า |
| หลอดเลือดสมองแตก (เลือดออกในสมอง) | ราว 1.6 เท่า |
ที่มา: Emerging Risk Factors Collaboration วารสาร Lancet พ.ศ. 2553 · ผู้เข้าร่วม 698,782 คน · เป็นความเสี่ยงสัมพัทธ์
ข้อจำกัด 2.3 เท่าไม่ได้แปลว่าทุกคนจะเป็นสโตรก เป็นงานเชิงสังเกต ไม่ได้แยกผลของการรักษา และไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN องค์การอนามัยโลกจัดเบาหวานเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ปรับแก้ได้
รู้ว่าเบาหวานเสี่ยงสโตรกแค่ไหน ช่วยให้ทั้งบ้านเห็นความสำคัญของการคุมโรค
2. ทำไมน้ำตาลสูงนาน ๆ ถึงทำร้ายหลอดเลือดสมอง
คำตอบสั้น: แนวทางเวชปฏิบัติเบาหวาน 2566 ระบุว่าผู้ป่วยเบาหวานเสี่ยงหลอดเลือดแดงแข็งและตีบตันสูงกว่าประชากรทั่วไป จนเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจและสมอง จึงต้องดูแลน้ำตาลกับปัจจัยเสี่ยงอื่นไปพร้อมกัน
ที่น่ากังวลคือเบาหวานมักไม่มีอาการเตือน และมักมาพร้อมความดันสูง ไขมันผิดปกติ การตรวจเลือดตามนัดจึงเป็นทางเดียวที่รู้ว่าคุมได้จริงไหม เรื่องความดันอ่านที่ ความดันโลหิตกับโรคหลอดเลือดสมอง
3. น้ำตาลสะสม (HbA1c) เท่าไรถึงดี แต่ละคนไม่เท่ากัน
คำตอบสั้น: แนวทางเวชปฏิบัติเบาหวาน 2566 แนะนำเป้าน้ำตาลสะสม (A1C) น้อยกว่า 7% สำหรับผู้ใหญ่ทั่วไปโดยไม่เกิดน้ำตาลต่ำ ส่วนผู้สูงอายุมีเป้าตามสุขภาพโดยรวม ตั้งแต่ 7.0–7.5% ไปจนถึงไม่ตั้งตัวเลขเลยในผู้ที่ต้องพึ่งพาผู้อื่น แพทย์เป็นผู้กำหนดเป้ารายคน
| กลุ่มผู้ป่วย | เป้าน้ำตาลสะสม (A1C) | น้ำตาลขณะอดอาหาร (มก./ดล.) |
|---|---|---|
| ผู้ใหญ่ทั่วไป ไม่มีโรคแทรก | น้อยกว่า 7.0% | 80–130 |
| น้ำตาลต่ำบ่อย หรือโรคแทรกรุนแรง | อาจเป็นน้อยกว่า 8.0% | — |
| ผู้สูงอายุ สุขภาพดี | 7.0–7.5% | 80–130 |
| ผู้สูงอายุ มีโรคร่วมหลายโรค | น้อยกว่า 8% | 90–150 |
| ผู้สูงอายุ ต้องพึ่งพาผู้อื่น | ไม่ตั้งตัวเลข เน้นไม่ให้น้ำตาลต่ำ | 100–180 |
ที่มา: แนวทางเวชปฏิบัติเบาหวาน 2566 บทที่ 3 ตารางที่ 1–2 · เป้าของแต่ละคนให้แพทย์กำหนด
ไม่ต้องกดน้ำตาลให้ต่ำเกินเป้า ผู้สูงอายุที่น้ำตาลต่ำบ่อยเสี่ยงหกล้มและหมดสติ ถ้าค่าที่วัดที่บ้านไม่ตรงเป้า ให้จดไว้แล้วปรึกษาแพทย์ ห้ามเพิ่ม ลด หรือหยุดยาเบาหวานเอง
4. คุมแค่น้ำตาลไม่พอ ต้องคุมความดัน ไขมัน และเลิกบุหรี่ด้วย
คำตอบสั้น: แนวทางเบาหวาน 2566 แนะนำให้ผู้ป่วยเบาหวานทุกรายคัดกรองปัจจัยเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจและหลอดเลือดสมองทุกปี และคุมความดันโดยทั่วไปให้ต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท เพราะความดันสูงเป็นตัวการใหญ่ของสโตรกตามข้อมูลขององค์การอนามัยโลก
| สิ่งที่ต้องดู | ทำอะไรได้ที่บ้าน |
|---|---|
| ความดันโลหิต | วัดที่บ้านเวลาเดิม จดให้แพทย์ดู |
| ไขมัน · บุหรี่ | กินยาตามแพทย์สั่ง · เลิกบุหรี่ทั้งบ้าน |
| ขยับร่างกาย | WHO แนะนำ 150 นาทีต่อสัปดาห์ขึ้นไป ปรับตามร่างกาย |
ที่มา: แนวทางเวชปฏิบัติเบาหวาน 2566 บทที่ 14 · WHO Stroke fact sheet
การเดินสม่ำเสมอช่วยทั้งเรื่องน้ำตาล ความดัน และหลอดเลือด
5. น้ำตาลต่ำ อาการคล้ายสโตรกได้ แยกอย่างไร
คำตอบสั้น: แนวทางเบาหวาน 2566 ระบุว่าน้ำตาลต่ำ (พลาสมากลูโคส 70 มก./ดล. หรือต่ำกว่า) ทำให้สับสน พูดช้า ซึม และแขนขาอ่อนแรงครึ่งซีกคล้ายสโตรกได้ ญาติไม่ต้องเดาเองว่าเป็นอะไร ถ้ามีอาการทางสมองให้โทร 1669 ทันที และแจ้งว่าผู้ป่วยเป็นเบาหวาน
ผู้ป่วยเบาหวานมีอาการทางสมองทันที ทำอย่างไร อาการเตือนของน้ำตาลต่ำคือใจสั่น เหงื่อออก มือสั่น หิว แต่บางคนไม่มีอาการเตือน ถ้ามีอาการทางสมอง โทร 1669 ก่อน แจ้งว่าเป็นเบาหวาน ใช้ยาอะไร และเวลาที่เห็นอาการ ถ้าซึมหรือกลืนไม่ได้ ห้ามป้อนน้ำหวานหรืออาหาร เพราะเสี่ยงสำลัก ถ้ายังรู้ตัวดีและกลืนได้ ให้กินหรือดื่มของหวานที่ดูดซึมเร็วตามที่แพทย์ประจำตัวสอนไว้ แล้ววัดน้ำตาลซ้ำ ถ้าน้ำตาลดีขึ้นแต่หน้าเบี้ยว อ่อนแรง หรือพูดผิดปกติยังไม่หาย ต้องไปโรงพยาบาลทันที
จำ BE FAST — พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669
• B เสียการทรงตัว เดินเซทันที
• E ตามัว เห็นภาพซ้อนทันที
• F หน้าเบี้ยว มุมปากตก
• A แขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียว
• S พูดไม่ชัด พูดไม่ออก
• T จดเวลาที่เห็นเป็นปกติครั้งสุดท้าย
อ่านละเอียดที่ BE FAST สัญญาณเตือนสโตรก
เห็นอาการทางสมองทันที โทร 1669 และแจ้งว่าผู้ป่วยเป็นเบาหวาน
“เบาหวานไม่เจ็บ ไม่ปวด หลายคนจึงชะล่าใจ ขอให้มองเป็นโรคของหลอดเลือดทั้งตัว คุมน้ำตาลให้ถึงเป้าที่หมอตั้ง แล้วทุกคนในบ้านจำ BE FAST ไว้ค่ะ”
6. เช็กลิสต์ครอบครัวก่อนวันเบาหวานโลก 14 พฤศจิกายน
คำตอบสั้น: วันเบาหวานโลกคือ 14 พฤศจิกายนของทุกปี สหพันธ์เบาหวานนานาชาติตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2534 โดยมีองค์การอนามัยโลกสนับสนุน ใช้เป็นหมุดหมายทบทวนการดูแลทั้งบ้าน
- รู้ค่าน้ำตาลสะสมล่าสุด และถามแพทย์ว่าเป้าของผู้ป่วยคือเท่าไร
- คัดกรองปัจจัยเสี่ยงหลอดเลือดทุกปี และนำยาทุกตัวไปให้แพทย์ดูในวันนัด
- คนในบ้านที่ไม่เคยตรวจ ถ้าตรวจน้ำตาลจากเลือดที่โรงพยาบาลหลังอดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง ได้ 126 มก./ดล. ขึ้นไป แนวทางไทยให้ตรวจซ้ำและพบแพทย์ (ค่าจากเครื่องเจาะปลายนิ้วครั้งเดียวใช้วินิจฉัยไม่ได้)
- ทุกคนจำ BE FAST และเบอร์ 1669
ที่ KIN ศาลายา ช่วยครอบครัวที่ดูแลผู้สูงอายุเป็นเบาหวานอย่างไร
KIN Rehabilitation ศาลายา ศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและดูแลผู้สูงอายุ ตั้งอยู่ตรงข้าม HomePro ศาลายา อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐม กำลังจะเปิด 15 ธันวาคม 2569 ครอบครัวฝั่งศาลายาและพุทธมณฑลจองสิทธิ์ล่วงหน้าได้แล้ว
- มีส่วนช่วยดูแลผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวาน และผู้ฟื้นฟูหลังสโตรก ให้ทำตามแผนของแพทย์เจ้าของไข้ได้สม่ำเสมอ ดูโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
- ทีม KIN Rehabilitation มีแพทย์ 5 ท่าน ครอบคลุม 5 สาขา ทำงานร่วมกับ 8 สาขาวิชาชีพ
- จองสิทธิ์ล่วงหน้าผ่าน LINE หรือโทรหาสาขาศาลายาจากกล่องด้านล่าง
- ระหว่างรอเปิด ปรึกษาหรือเยี่ยมชม KIN ราชพฤกษ์ สาขาที่ให้บริการอยู่และใกล้ฝั่งพุทธมณฑล
จองสิทธิ์ KIN ศาลายา | เปิด 15 ธ.ค. 2569
ปรึกษาการดูแลผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานและการฟื้นฟูหลังสโตรก · ระหว่างนี้ปรึกษาสาขาที่ให้บริการอยู่ได้ทุกสาขา
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
เบาหวานเสี่ยงสโตรกจริงไหม
จริงค่ะ งานวิจัยรวม 102 การศึกษาพบว่าผู้เป็นเบาหวานเสี่ยงหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันราว 2.3 เท่า และหลอดเลือดสมองแตกราว 1.6 เท่าของคนที่ไม่เป็น แต่ลดได้ด้วยการคุมน้ำตาล ความดัน ไขมัน และเลิกบุหรี่ค่ะ
น้ำตาลสะสม HbA1c เท่าไรถึงดี
แนวทางเวชปฏิบัติเบาหวาน 2566 ใช้เป้าทั่วไปน้อยกว่า 7% สำหรับผู้ใหญ่ ส่วนผู้สูงอายุอยู่ที่ 7.0–7.5% ถึงน้อยกว่า 8% ตามสุขภาพโดยรวม เป้าของแต่ละคนให้แพทย์กำหนดค่ะ
ผู้สูงอายุเป็นเบาหวาน ต้องคุมน้ำตาลให้ต่ำเหมือนคนหนุ่มสาวไหม
ไม่จำเป็นค่ะ ผู้สูงอายุที่มีโรคร่วมหลายโรคหรือต้องพึ่งพาผู้อื่น แนวทางไทยผ่อนเป้าลงเพื่อไม่ให้น้ำตาลต่ำ ห้ามปรับยาเองค่ะ
น้ำตาลต่ำมีอาการคล้ายสโตรกได้ไหม
ได้ค่ะ แนวทางเบาหวาน 2566 ระบุว่าน้ำตาลต่ำทำให้สับสน พูดช้า และแขนขาอ่อนแรงครึ่งซีกคล้ายสโตรก ญาติไม่ต้องแยกเอง ถ้ามีอาการทางสมองให้โทร 1669 และแจ้งว่าผู้ป่วยเป็นเบาหวานค่ะ
เป็นเบาหวานต้องคุมความดันเท่าไร
แนวทางเบาหวาน 2566 แนะนำโดยทั่วไปต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท เป้าของแต่ละคนให้แพทย์ประเมินค่ะ
วันเบาหวานโลกคือวันไหน
วันที่ 14 พฤศจิกายนของทุกปีค่ะ สหพันธ์เบาหวานนานาชาติตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2534 โดยมีองค์การอนามัยโลกสนับสนุนค่ะ
- Diabetes mellitus, fasting blood glucose concentration, and risk of vascular disease: a collaborative meta-analysis of 102 prospective studies — Emerging Risk Factors Collaboration วารสาร Lancet พ.ศ. 2553
- แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566 (ฉบับปรับปรุง ก.พ. 2567) — สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยฯ
- Stroke fact sheet — องค์การอนามัยโลก (WHO)
- World Diabetes Day — องค์การอนามัยโลก (WHO)
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย เป้าน้ำตาลและการปรับยาต้องให้แพทย์ตัดสิน ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN