รอบเอว อ้วนลงพุง เสี่ยงสโตรกแค่ไหน
วัดรอบเอวอย่างไร เท่าไรถึงเกินเกณฑ์
สายวัดเส้นเดียวที่บ้าน บอกได้ว่าควรตรวจความดัน น้ำตาล และไขมันเพิ่มหรือยัง
สมุดสุขภาพ กรมควบคุมโรค
ยืนตรง ไม่แขม่วท้อง
ร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอีก 2 ใน 4
INTERSTROKE เทียบกลุ่มต่ำสุด
ญาติมักบอกว่า คุณพ่อน้ำหนักไม่ได้มาก แต่พุงยื่น จะเกี่ยวกับสโตรกไหม ไขมันที่สะสมรอบท้องสัมพันธ์กับความดัน น้ำตาล และไขมันในเลือด ซึ่งล้วนเป็นปัจจัยเสี่ยงสโตรก
เรื่องอ้วน เบาหวาน ความดันในผู้สูงอายุแบบภาพรวมอ่านที่ โรคสามเกลอ อ้วน เบาหวาน ความดัน
เนื้อหาในบทความนี้
1. รอบเอว อ้วนลงพุง เสี่ยงสโตรกจริงไหม
คำตอบสั้น: รอบเอว อ้วนลงพุง สัมพันธ์กับสโตรก งาน INTERSTROKE ในวารสาร Lancet ปี 2559 เก็บข้อมูลจาก 32 ประเทศ พบว่ากลุ่มที่สัดส่วนรอบเอวต่อสะโพกสูงสุดมีโอกาสเป็นสโตรกราว 1.4 เท่าของกลุ่มต่ำสุด
| ปัจจัยใน INTERSTROKE | โอกาสเป็นสโตรก |
|---|---|
| ความดันสูง (เคยเป็น หรือ ≥140/90) | ราว 3.0 เท่า |
| สัดส่วนรอบเอวต่อสะโพก กลุ่มสูงสุดเทียบต่ำสุด | ราว 1.4 เท่า |
| สูบบุหรี่ | ราว 1.7 เท่า |
ที่มา: O'Donnell และคณะ Lancet 2559 · ผู้เข้าร่วม 26,919 คน · สัดส่วนสโตรกที่สัมพันธ์กับรอบเอวต่อสะโพกที่สูง (PAR) ราว 19%
ข้อจำกัด เป็นงานแบบเทียบผู้ป่วยกับคนปกติ บอกความสัมพันธ์ ไม่ได้พิสูจน์ว่าพุงเป็นสาเหตุโดยตรง งานนี้ใช้สัดส่วนรอบเอวต่อสะโพก ไม่ใช่รอบเอวอย่างเดียว และรอบเอวลำพังทำนายสโตรกของใครคนหนึ่งไม่ได้ ใช้เป็นสัญญาณให้ตรวจปัจจัยอื่นต่อ
สายวัดเส้นเดียวช่วยบอกว่าควรตรวจปัจจัยเสี่ยงอื่นเพิ่มหรือยัง
2. วิธีวัดรอบเอวให้ถูก วัดตรงไหน
คำตอบสั้น: สมุดสุขภาพของกองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค ให้วัดรอบเอวโดยพันสายวัดผ่านระดับสะดือ ในทางปฏิบัติให้ยืนตรง หายใจตามปกติ ไม่แขม่วท้อง และให้สายแนบลำตัวโดยไม่รัด
ถอดเสื้อตัวหนาออก ให้สายวัดขนานกับพื้นทั้งรอบ อ่านค่าหลังหายใจออกตามปกติ และวัดเวลาเดิม เช่น ตอนเช้าก่อนอาหาร เดือนละครั้ง แล้วจดไว้ดูแนวโน้ม
3. รอบเอวเท่าไรถึงเกิน ผู้ชายผู้หญิงใช้เกณฑ์ไหน
คำตอบสั้น: เกณฑ์ที่ใช้ง่ายคือรอบเอวไม่ควรเกินส่วนสูงเป็นเซนติเมตรหารด้วย 2 ตามสมุดสุขภาพของกรมควบคุมโรค ส่วนเกณฑ์อ้วนลงพุงที่ศูนย์อนามัยกรมอนามัยใช้ คือผู้ชายเกิน 90 ซม. ผู้หญิงเกิน 80 ซม.
| ส่วนสูง | รอบเอวไม่ควรเกิน |
|---|---|
| 150 ซม. | 75 ซม. (ราว 29.5 นิ้ว) |
| 160 ซม. | 80 ซม. (ราว 31.5 นิ้ว) |
| 170 ซม. | 85 ซม. (ราว 33.5 นิ้ว) |
คำนวณจากหลัก "ส่วนสูง ÷ 2" ของสมุดสุขภาพ กรมควบคุมโรค · 1 นิ้ว = 2.54 ซม.
4. อ้วนลงพุงพาไปสู่สโตรกได้อย่างไร
คำตอบสั้น: ตามเกณฑ์แบบ IDF ที่ศูนย์อนามัยใช้ ภาวะอ้วนลงพุงคือรอบเอวเกินร่วมกับความผิดปกติอีกอย่างน้อย 2 ใน 4 ข้อ ได้แก่ ความดันสูง น้ำตาลสูง ไตรกลีเซอไรด์สูง และไขมันดี (HDL) ต่ำ ซึ่งความดันและน้ำตาลอยู่ในรายการปัจจัยเสี่ยงสโตรกที่ปรับแก้ได้ขององค์การอนามัยโลก
| เกณฑ์อ้วนลงพุง (รอบเอวเกิน + อย่างน้อย 2 ข้อ) | ค่าที่ใช้ |
|---|---|
| ความดันโลหิต | 130/85 มม.ปรอทขึ้นไป (ตัวบนหรือตัวล่าง) |
| น้ำตาลขณะอดอาหาร | 100 มก./ดล. ขึ้นไป |
| ไตรกลีเซอไรด์ | 150 มก./ดล. ขึ้นไป |
| ไขมันดี HDL | ชายต่ำกว่า 40 · หญิงต่ำกว่า 50 มก./ดล. |
ที่มา: ศูนย์อนามัยที่ 3 กรมอนามัย · เกณฑ์สากลบางชุดใช้ 3 ใน 5 ข้อโดยไม่บังคับรอบเอว · ผู้ที่กินยาคุมค่าเหล่านี้อยู่ ค่าอาจดูปกติ ให้แพทย์ประเมิน
ถ้ารอบเอวเกิน สิ่งที่ควรทำต่อคือตรวจความดัน น้ำตาล และไขมัน ไม่ใช่กังวลแค่ตัวเลขรอบเอว เพราะความดันสูงเป็นปัจจัยที่มีสัดส่วนสัมพันธ์กับสโตรกสูงกว่าปัจจัยอื่นในงาน INTERSTROKE อ่านต่อที่ ความดันโลหิตกับโรคหลอดเลือดสมอง
จานที่มีผักครึ่งหนึ่งและโปรตีนไขมันต่ำ ช่วยคุมทั้งพุงและความดัน
5. ดูดัชนีมวลกาย (BMI) คู่กับรอบเอว
คำตอบสั้น: BMI บอกน้ำหนักเทียบส่วนสูง แต่ไม่บอกว่าไขมันอยู่ตรงไหน คนที่ BMI ปกติแต่พุงยื่นก็อาจมีไขมันหน้าท้องมาก จึงควรดูทั้งสองค่า กรมควบคุมโรคใช้ BMI 18.5–22.9 เป็นเกณฑ์ปกติของผู้ใหญ่
ตามสมุดสุขภาพ BMI ต่ำกว่า 18.5 คือน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · 18.5–22.9 อยู่ในเกณฑ์ · 23.0–24.9 น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วนระดับ 1 · 25.0–29.9 โรคอ้วนระดับ 2 · 30 ขึ้นไป โรคอ้วนระดับ 3 (คำนวณจากน้ำหนักเป็นกิโลกรัม หารด้วยส่วนสูงเป็นเมตรยกกำลังสอง)
ผู้สูงอายุน้ำหนักลดเองโดยไม่ตั้งใจ ไม่ใช่ข่าวดีเสมอ ถ้าพุงยุบหรือน้ำหนักลดทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจ อาจเป็นสัญญาณของโรคที่ต้องหาสาเหตุ ให้รีบปรึกษาแพทย์ อ่านเพิ่มที่ ปัจจัยที่ทำให้น้ำหนักลดในผู้สูงอายุ
6. ลดพุงอย่างปลอดภัย เริ่มอย่างไร
คำตอบสั้น: แนวทางความดันไทย พ.ศ. 2567 ระบุว่าการลดน้ำหนักเป็นพื้นฐานสำคัญในการลดความดันของคนที่อ้วน แนะนำออกกำลังกายแบบแอโรบิกอย่างน้อยสัปดาห์ละ 5 วัน รวมราว 150 นาทีต่อสัปดาห์ และไม่หยุดติดกันเกิน 2 วัน
- ตั้งเป้าเล็ก เช่น รอบเอวลดลงทีละ 1–2 ซม. แล้ววัดซ้ำเดือนละครั้ง
- เดินเร็วหรือปั่นจักรยาน สะสมให้ถึง 150 นาทีต่อสัปดาห์ ปรับตามร่างกาย
- ลดหวาน มัน เค็ม เพิ่มผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี ตามแนวอาหาร DASH ในแนวทางไทย
- ไม่ใช้ยาหรืออาหารเสริมลดน้ำหนักเอง ถ้าจำเป็นให้แพทย์ประเมิน
ผู้ที่เคยเป็นสโตรก เริ่มออกกำลังกายเมื่ออาการคงที่และแพทย์หรือนักกายภาพประเมินแล้ว ปรับท่าและความหนักตามคำแนะนำ ระหว่างทำถ้าหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เจ็บหน้าอก หรือหอบมาก ให้หยุดและโทร 1669 อ่านข้อควรระวังที่ ข้อควรระวังการออกกำลังกายของผู้ป่วยหลอดเลือดสมอง
เริ่มขยับทีละน้อยอย่างสม่ำเสมอ ดีกว่าหักโหมแล้วหยุด
“รอบเอวเป็นตัวเลขที่ทุกบ้านวัดเองได้ ถ้าเกินเกณฑ์ไม่ต้องตกใจ ให้ใช้เป็นสัญญาณพาไปตรวจความดัน น้ำตาล ไขมัน แล้วค่อย ๆ ลดพุงไปพร้อมกันทั้งบ้านค่ะ”
ที่ KIN ศาลายา ช่วยครอบครัวเรื่องความเสี่ยงสโตรกอย่างไร
KIN Rehabilitation ศาลายา ศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและดูแลผู้สูงอายุ ตรงข้าม HomePro ศาลายา อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐม กำลังจะเปิด 15 ธันวาคม 2569 จองสิทธิ์ล่วงหน้าได้แล้ว
- มีส่วนช่วยผู้ฟื้นฟูหลังสโตรกให้ขยับร่างกายได้มากขึ้นอย่างปลอดภัย ตามแผนของแพทย์เจ้าของไข้ ดูโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
- ทีมแพทย์ 5 ท่าน ครอบคลุม 5 สาขา ทำงานร่วมกับ 8 สาขาวิชาชีพ รวมนักกายภาพบำบัด
- จองผ่าน LINE หรือโทรจากกล่องด้านล่าง ระหว่างรอเปิดปรึกษาสาขาที่ให้บริการอยู่ได้ทุกสาขา
จองสิทธิ์ KIN ศาลายา | เปิด 15 ธ.ค. 2569
ปรึกษาการฟื้นฟูหลังสโตรกและการดูแลผู้สูงอายุ · ระหว่างนี้ปรึกษาสาขาที่ให้บริการอยู่ได้ทุกสาขา
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
รอบเอวเกินเสี่ยงสโตรกจริงไหม
สัมพันธ์กันค่ะ งาน INTERSTROKE 32 ประเทศพบว่ากลุ่มที่สัดส่วนรอบเอวต่อสะโพกสูงสุดมีโอกาสเป็นสโตรกราว 1.4 เท่าของกลุ่มต่ำสุด แต่รอบเอวลำพังทำนายรายคนไม่ได้ ควรตรวจความดัน น้ำตาล ไขมันต่อค่ะ
รอบเอวผู้ชายผู้หญิงเท่าไรถึงอ้วนลงพุง
เกณฑ์ที่ศูนย์อนามัยกรมอนามัยใช้คือผู้ชายเกิน 90 ซม. ผู้หญิงเกิน 80 ซม. ร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอีก 2 ใน 4 ข้อค่ะ
รอบเอวไม่ควรเกินเท่าไร
หลักง่าย ๆ ของกรมควบคุมโรคคือไม่เกินส่วนสูงเป็นเซนติเมตรหารด้วย 2 เช่น สูง 160 ซม. รอบเอวไม่ควรเกิน 80 ซม.ค่ะ
วัดรอบเอวต้องวัดตรงไหน
พันสายวัดผ่านระดับสะดือ ให้ขนานกับพื้น ยืนตรง หายใจออกตามปกติ ไม่แขม่วท้อง และไม่รัดแน่นค่ะ
BMI ปกติแต่พุงยื่น ต้องห่วงไหม
ควรใส่ใจค่ะ BMI ไม่ได้บอกว่าไขมันอยู่ตรงไหน ถ้ารอบเอวเกินเกณฑ์ ให้ตรวจความดัน น้ำตาล และไขมันในเลือดค่ะ
เคยเป็นสโตรกแล้วอยากลดพุง ออกกำลังกายได้ไหม
ทำได้เมื่ออาการคงที่และแพทย์หรือนักกายภาพประเมินแล้วค่ะ ถ้าระหว่างทำมีอาการสโตรกหรือเจ็บหน้าอกให้หยุดและโทร 1669 และไม่ใช้ยาลดน้ำหนักเองค่ะ
- O'Donnell MJ และคณะ — INTERSTROKE: modifiable risk factors for acute stroke in 32 countries — Lancet 2559
- สมุดสุขภาพ — กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค
- 21 วัน เปลี่ยนชีวิต พิชิตสุขภาพ (ลดอ้วน ลดพุง) — ศูนย์อนามัยที่ 3 กรมอนามัย
- แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2567 — สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย
- Stroke fact sheet — องค์การอนามัยโลก (WHO)
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การวินิจฉัยภาวะอ้วนลงพุงต้องใช้ผลตรวจเลือดและแพทย์ประเมิน ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN