ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว ปลอดภัยไหม
ป้องกันเหตุฉุกเฉินอย่างไร อุปกรณ์อะไรช่วยได้
ลูกหลานทำงานไกล พ่อแม่ยังอยากอยู่บ้านตัวเอง ถ้าล้มหรือป่วยกะทันหันตอนอยู่คนเดียว ใครจะรู้
สำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี 2567
กรมควบคุมโรค
กรมควบคุมโรค ธ.ค. 2567
ปัญหาสังคม/ผู้สูงอายุ โทร 1300
ผู้สูงอายุที่ล้มตอนอยู่คนเดียวหลายคนมีโทรศัพท์ แต่วางไว้อีกห้อง เรื่องแบบนี้ป้องกันได้ด้วยระบบง่าย ๆ เช่น โทรศัพท์ติดตัว เวลาโทรหากันที่ตายตัว และเพื่อนบ้านที่มีกุญแจสำรอง
บทความนี้เน้นผู้สูงอายุที่ยังช่วยตัวเองได้และอยู่บ้านคนเดียวทั้งวันหรือบางช่วง ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะราย
เนื้อหาในบทความนี้
1. ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียวในไทยมีมากแค่ไหน
คำตอบสั้น: การสำรวจประชากรสูงอายุของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี 2567 พบผู้สูงอายุราว 14 ล้านคน ในจำนวนนี้ 12.9% อยู่คนเดียว หรือราว 13 ใน 100 คน
ตัวเลขนี้ยังไม่รวมผู้สูงอายุที่อยู่กับลูกหลานแต่อยู่ลำพังทั้งวันระหว่างที่คนในบ้านไปทำงาน ความเสี่ยงจึงไม่ได้อยู่แค่คนที่อยู่คนเดียวตามทะเบียน แต่อยู่ที่ช่วงเวลาที่ไม่มีใครเห็น ถามตัวเองว่า ถ้าพ่อแม่ล้มตอนนี้ จะมีคนรู้ภายในกี่ชั่วโมง (ตัวเลขเป็นค่าประมาณจากการสำรวจครัวเรือนตัวอย่าง เม.ย.–มิ.ย. 2567)
โทรศัพท์ที่อยู่ใกล้มือเสมอ เป็นอุปกรณ์ฉุกเฉินชิ้นแรกที่ใช้ได้จริง
2. เหตุฉุกเฉินที่พบบ่อยเมื่อผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว
คำตอบสั้น: ที่พบบ่อยคือการหกล้ม กรมควบคุมโรคระบุว่ากว่า 1 ใน 3 ของผู้สูงอายุหกล้มทุกปี จุดที่พบมากคือห้องน้ำ นอกจากนี้ยังมีอาการเจ็บป่วยกะทันหัน เช่น สโตรก เจ็บหน้าอก หรือสับสนทันที ที่ต้องมีคนโทร 1669 ให้
ข่าวกรมควบคุมโรค 24 ธ.ค. 2567 ระบุว่าการหกล้มส่วนใหญ่เกิดจากลื่น สะดุด หรือก้าวพลาดบนพื้นระดับเดียวกัน ราว 63% และเกิดในห้องน้ำถึงราว 30% กรมฯ แนะนำให้มีกริ่งหรือปุ่มกดแจ้งเตือนเมื่อหกล้ม เพื่อให้ลูกหลานที่อยู่ข้างนอกรู้ สัญญาณสโตรกที่ต้องจำอ่านที่ BE FAST สัญญาณเตือนสโตรก
3. ผู้สูงอายุล้มแล้วลุกไม่ได้ อันตรายอย่างไร
คำตอบสั้น: อันตรายมากกว่าตัวการล้ม งานวิจัยใน BMJ ปี 2551 ติดตามผู้ที่อายุเกิน 90 ปี พบว่า 82% ของการล้มเกิดตอนอยู่คนเดียว และ 30% ของคนที่ล้มเคยนอนอยู่บนพื้น 1 ชั่วโมงขึ้นไป ซึ่งสัมพันธ์กับการบาดเจ็บรุนแรงและการต้องนอนโรงพยาบาล
ข้อจำกัด งานในอังกฤษ 110 คน อายุเกิน 90 ปี ใช้กับผู้สูงอายุไทยทุกวัยตรง ๆ ไม่ได้
สิ่งที่น่าสนใจคือ ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ในงานนี้มีอุปกรณ์เรียกความช่วยเหลือ แต่ไม่ได้ใช้ในครั้งที่นอนอยู่บนพื้นนาน ผู้วิจัยจึงเสนอให้ฝึกวิธีลุกจากพื้นและฝึกใช้อุปกรณ์ (เป็นข้อเสนอจากงานเชิงสังเกต ไม่ใช่ผลทดลอง)
ถ้าพบผู้สูงอายุล้ม ตั้งสติ ดูความปลอดภัยก่อน ถ้าอวัยวะผิดรูป ปวดมาก หรือไม่รู้สึกตัว ห้ามอุ้มหรือเคลื่อนย้ายเอง ให้โทร 1669 ตามคำแนะนำกรมควบคุมโรค · ศีรษะกระแทก ปวดสะโพก หลัง หรือคอ ลงน้ำหนักไม่ได้ หรือกินยาต้านการแข็งตัวของเลือด อย่าพยายามพยุงลุก ให้แพทย์ประเมิน · ห้ามฉุดแขนดึงขึ้นตรง ๆ
ฝึกวิธีลุกจากพื้นกับนักกายภาพก่อน ไม่ลองเองหลังเพิ่งล้ม
4. อุปกรณ์อะไรช่วยผู้สูงอายุที่อยู่บ้านคนเดียวได้ และมีข้อจำกัดอะไร
คำตอบสั้น: อุปกรณ์ที่ช่วยได้มีตั้งแต่โทรศัพท์ที่ตั้งโทรด่วน ปุ่มกดขอความช่วยเหลือ นาฬิกาที่ตรวจจับการล้ม ไปจนถึงกริ่งในห้องน้ำ แต่ทุกชิ้นใช้ได้ก็ต่อเมื่อผู้สูงอายุสวมหรือพกติดตัวจริง และมีคนรับสายอีกฝั่ง
| อุปกรณ์ | ช่วยอะไร | ข้อจำกัดที่ต้องรู้ |
|---|---|---|
| โทรศัพท์ที่ตั้งโทรด่วน | กดเบอร์ลูกหลานหรือ 1669 ได้ในปุ่มเดียว | ต้องพกติดตัว รวมถึงตอนเข้าห้องน้ำ |
| ปุ่มกดขอความช่วยเหลือแบบห้อยคอหรือข้อมือ | กดแล้วแจ้งคนที่ตั้งไว้ | ถ้าไม่สวมก็ไม่มีประโยชน์ ต้องทดลองกดทุกเดือน |
| นาฬิกาตรวจจับการล้ม | แจ้งเตือนอัตโนมัติเมื่อจับได้ว่าล้ม | อาจแจ้งพลาดหรือจับไม่ได้ ต้องชาร์จแบตเตอรี่ |
| กริ่งหรือปุ่มในห้องน้ำ | เรียกคนในบ้านหรือเพื่อนบ้าน | ได้ผลเมื่อมีคนได้ยิน |
| กล้องในบ้าน | ลูกหลานดูได้จากที่ไกล | ต้องได้รับความยินยอม ไม่ติดในห้องน้ำหรือห้องนอน |
แนวทางทั่วไป ไม่แนะนำยี่ห้อ ให้ท่านลองใช้เองก่อนซื้อ
หลักเลือก ชิ้นที่ท่านยอมใช้ทุกวัน และตกลงให้ชัดว่าใครรับสัญญาณเตือนแล้วไปดู
5. จัดบ้านและระบบเช็กอินประจำวันอย่างไรให้ผู้สูงอายุอยู่คนเดียวได้ปลอดภัยขึ้น
คำตอบสั้น: ตั้งเวลาโทรหากันทุกวันที่ตายตัว ถ้าไม่รับสายมีแผนสำรองว่าใครไปดู ฝากกุญแจสำรองกับเพื่อนบ้านที่ไว้ใจ ติดข้อมูลฉุกเฉินไว้ในบ้าน และปรับห้องน้ำกับทางเดินตามคำแนะนำกรมควบคุมโรค
- เวลาเช็กอินตายตัว เช่น เช้าและก่อนนอน ไม่รับสายภายในเวลาที่ตกลง ให้คนที่อยู่ใกล้ไปดู
- กุญแจสำรองและเพื่อนบ้าน มีอย่างน้อย 1 คนที่เข้าบ้านได้เมื่อจำเป็น
- แผ่นข้อมูลฉุกเฉินติดตู้เย็น โรคประจำตัว รายการยา ประวัติแพ้ยา เบอร์ญาติ ที่อยู่ภาษาไทย
- ปรับห้องน้ำ พื้นกันลื่น ราวจับ เก้าอี้นั่งอาบน้ำที่มั่นคง ไฟสว่าง ประตูเปิดจากด้านนอกได้
- จัดยาเป็นกล่องรายวัน ลดการกินซ้ำหรือลืม
งานรวมของ Cochrane ปี 2566 พบว่าการประเมินบ้านแล้วปรับจุดเสี่ยง ลดจำนวนครั้งที่หกล้มได้ราว 38% เมื่อทำกับคนที่เสี่ยงสูง เช่น เคยล้มในปีที่ผ่านมาหรือเพิ่งออกจากโรงพยาบาล แต่ไม่พบผลชัดในคนที่ไม่ได้คัดว่าเสี่ยง ผลในกลุ่มเสี่ยงสูงมีความเชื่อมั่นสูง แต่ไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN · ดูวิธีจัดบ้านเพิ่มที่ 5 วิธีจัดบ้านให้ปลอดภัย ป้องกันการหกล้ม
ตั้งเวลาโทรหากันทุกวัน และตกลงว่าใครไปดูถ้าไม่รับสาย
“อุปกรณ์ดีแค่ไหนก็ช่วยไม่ได้ถ้าไม่มีคนรับเรื่องอีกฝั่ง ให้ตกลงกันในบ้านให้ชัดว่าใครโทร ใครไปดู และถ้าไม่มีคนรับสายจะทำอย่างไรค่ะ”
6. เมื่อไรผู้สูงอายุไม่ควรอยู่บ้านคนเดียวแล้ว ควรมีคนดูแล
คำตอบสั้น: เมื่อล้มซ้ำ ลืมปิดเตา ลืมกินยาหรือกินซ้ำบ่อย กินได้น้อยจนน้ำหนักลด หรือเริ่มหลงทาง ควรพาพบแพทย์เพื่อประเมิน และพิจารณาผู้ดูแลที่บ้านหรือศูนย์ดูแล ส่วนเหตุฉุกเฉินให้โทร 1669 ทันที
พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669 ทันที
• หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างเดียว พูดไม่ชัดทันที
• เจ็บแน่นหน้าอก หายใจหอบเหนื่อย
• ล้มแล้วอวัยวะผิดรูป ปวดมาก หรือลุกไม่ได้
• ซึมลง ปลุกไม่ตื่น หรือสับสนทันที
ปัญหาที่ไม่ใช่เรื่องการแพทย์ฉุกเฉิน เช่น ผู้สูงอายุถูกทอดทิ้งหรือไม่มีที่พึ่ง ปรึกษาศูนย์ช่วยเหลือสังคม สายด่วน 1300 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง
ที่ KIN พัทยา ช่วยครอบครัวที่พ่อแม่อยู่บ้านคนเดียวอย่างไร
KIN พัทยาเป็นศูนย์ดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุในชลบุรี เหมาะกับครอบครัวที่ลูกหลานอยู่ไกล อ่านวิธีเลือกศูนย์ในพื้นที่ที่ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ พัทยา ชลบุรี เลือกอย่างไร
- พยาบาลดูแลตลอด 24 ชั่วโมง สำหรับผู้สูงอายุที่พักในศูนย์ มีเจ้าหน้าที่ประจำทั้งกลางวันและกลางคืน
- ดูแลที่บ้าน KIN HomeCare มีเจ้าหน้าที่ในพัทยา จัดผู้ดูแลถึงบ้านได้สำหรับครอบครัวที่ยังอยากให้พ่อแม่อยู่บ้าน
- ทีมแพทย์ของ KIN Rehabilitation แพทย์ 5 ท่าน ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ
- เยี่ยมชมฟรีและปรึกษาฟรี ทุกวัน 09:00–18:00 น.
ดูข้อมูลสาขาที่ KIN พัทยา และ บริการผู้ดูแลที่บ้านของ KIN HomeCare
ติดต่อ KIN พัทยา | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาเรื่องพ่อแม่ที่อยู่บ้านคนเดียว ผู้ดูแลที่บ้าน หรือการพักในศูนย์
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียวได้ไหม
ได้ค่ะ ถ้ายังช่วยตัวเองได้และมีระบบเช็กอินที่ใช้ได้จริง ถ้าเริ่มล้มซ้ำหรือลืมกินยาบ่อย ควรให้แพทย์ประเมินค่ะ
อุปกรณ์ฉุกเฉินสำหรับผู้สูงอายุ แบบไหนดี
แบบที่ผู้สูงอายุยอมสวมหรือพกทุกวัน และมีคนรับเรื่องอีกฝั่งค่ะ ควรฝึกใช้และทดลองกดเป็นประจำค่ะ
นาฬิกาตรวจจับการล้ม เชื่อถือได้ไหม
ช่วยได้แต่ไม่สมบูรณ์ค่ะ อาจแจ้งพลาดหรือจับไม่ได้ และต้องชาร์จแบตเตอรี่ ใช้ร่วมกับเวลาโทรเช็กอินทุกวันจะปลอดภัยกว่าค่ะ
ผู้สูงอายุล้มแล้วลุกไม่ได้ ต้องทำอย่างไร
ถ้าอวัยวะผิดรูป ปวดมาก ศีรษะกระแทก ลงน้ำหนักไม่ได้ หรือไม่รู้สึกตัว ห้ามพยุงหรือเคลื่อนย้ายเอง ให้โทร 1669 ค่ะ ถ้าไม่มีอาการเหล่านี้ อย่าฉุดแขนขึ้นตรง ๆ ให้ค่อย ๆ ลุกโดยใช้เก้าอี้ที่มั่นคงตามที่นักกายภาพสอนค่ะ
ติดกล้องดูพ่อแม่ที่อยู่บ้านคนเดียวได้ไหม
ได้ค่ะ แต่ควรได้รับความยินยอมจากท่านก่อน และไม่ติดในห้องน้ำหรือห้องนอนค่ะ
สายด่วน 1300 ช่วยผู้สูงอายุเรื่องอะไร
ศูนย์ช่วยเหลือสังคม สายด่วน 1300 ของ พม. เปิดตลอด 24 ชั่วโมง รับเรื่องปัญหาสังคมรวมถึงปัญหาผู้สูงอายุค่ะ ส่วนเจ็บป่วยฉุกเฉินให้โทร 1669 ค่ะ
- การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567 (ระดับจังหวัด) — สำนักงานสถิติแห่งชาติ
- กรมควบคุมโรค ห่วงใยผู้สูงอายุ ชวนลูกหลานปรับปรุงห้องน้ำให้ปลอดภัย — กรมควบคุมโรค 24 ธ.ค. 2567
- Fall Facts: การพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุ — กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค
- ศูนย์ช่วยเหลือสังคม สายด่วน 1300 — กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
- Inability to get up after falling, subsequent time on floor, and summoning help — Fleming J, Brayne C วารสาร BMJ พ.ศ. 2551 (DOI 10.1136/bmj.a2227)
- Environmental interventions for preventing falls in older people living in the community — Clemson L และคณะ Cochrane Database of Systematic Reviews พ.ศ. 2566 (DOI 10.1002/14651858.CD013258.pub2)
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ไม่ได้แนะนำยี่ห้ออุปกรณ์ ตัวเลขงานวิจัยและสถิติไม่ใช่ผลของผู้รับบริการ KIN