เส้นเลือดขอด อันตรายไหม
ต่างจากลิ่มเลือดอุดตันอย่างไร และเมื่อไรต้องพบแพทย์
แยกเส้นเลือดขอดออกจากลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึก และสัญญาณที่ไม่ควรรอ
ลิ้นในหลอดเลือดทำงานไม่ดี
NICE ให้ส่งต่อทันที
ร่วมกับหอบ เจ็บอก โทร 1669
เป็นความสัมพันธ์ ยังไม่ใช่เหตุและผล
ญาติหลายคนถามพยาบาลว่า แม่มีเส้นเลือดขอดเต็มขา จะกลายเป็นลิ่มเลือดไปอุดสมองหรือปอดไหม บทความนี้ตอบคำถามนั้น และบอกว่าอาการแบบไหนต้องพาไปพบแพทย์
ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย
ขาบวมปวดข้างเดียว ร่วมกับหายใจหอบหรือเจ็บหน้าอก โทร 1669 ทันที อาจเป็นลิ่มเลือดหลุดไปอุดที่ปอด ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน อย่ารอสังเกตอาการที่บ้าน
เนื้อหาในบทความนี้
1. เส้นเลือดขอด อันตรายไหม
คำตอบสั้น: ส่วนใหญ่ไม่อันตรายแบบเฉียบพลัน แต่เป็นภาวะเรื้อรังที่อาจมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ผิวคล้ำ แผลที่ขา เลือดออก หลอดเลือดดำอักเสบ และสัมพันธ์กับลิ่มเลือดอุดตันที่ขา จึงควรรู้ว่าเมื่อไรต้องพบแพทย์
เส้นเลือดขอด คือหลอดเลือดดำใต้ผิวที่โป่ง คด นูนเป็นแนว พบบ่อยที่น่องและหลังเข่า บางคนไม่มีอาการ บางคนปวดเมื่อย ขาหนัก คัน หรือข้อเท้าบวมเมื่อยืนนาน แนวทาง NICE ให้แพทย์อธิบายภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิด และแก้ความเข้าใจผิดเรื่องความเสี่ยง ทั้งความเชื่อว่าเป็นแค่เรื่องความสวยงาม และความกลัวว่าทุกเส้นจะกลายเป็นลิ่มเลือด
สังเกตขาทั้งสองข้างเทียบกัน ช่วยแยกอาการที่ต้องรีบพบแพทย์
2. เส้นเลือดขอดเกิดจากอะไร ใครเสี่ยงบ้าง
คำตอบสั้น: เกิดเมื่อลิ้นในหลอดเลือดดำที่กันเลือดไหลย้อนทำงานไม่ดี เลือดจึงคั่งจนหลอดเลือดโป่ง เสี่ยงมากขึ้นในผู้หญิง ผู้สูงอายุ คนน้ำหนักเกิน คนตั้งครรภ์ คนที่มีประวัติครอบครัว และคนที่ยืนหรือนั่งนาน
เลือดดำที่ขาไหลกลับสู่หัวใจสวนแรงโน้มถ่วง โดยอาศัยกล้ามเนื้อน่องช่วยบีบและลิ้นเล็ก ๆ กันไหลย้อน ผู้สูงอายุที่นอนหรือนั่งรถเข็นทั้งวัน กล้ามเนื้อน่องแทบไม่ได้ทำงาน ผู้ที่เคยเป็น DVT ก็เสี่ยงเส้นเลือดขอดมากขึ้น
3. เส้นเลือดขอดกับลิ่มเลือดอุดตันที่ขา (DVT) ต่างกันอย่างไร
คำตอบสั้น: เส้นเลือดขอดอยู่ที่หลอดเลือดดำตื้นใต้ผิว มองเห็นได้และเป็นมานาน ส่วน DVT คือลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึก มักทำให้ขาบวม ปวด ข้างเดียว เกิดภายในไม่กี่วัน และเสี่ยงหลุดไปอุดปอด
| ประเด็น | เส้นเลือดขอด | ลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึก (DVT) |
|---|---|---|
| ตำแหน่ง | หลอดเลือดดำตื้นใต้ผิว | หลอดเลือดดำลึกในน่องหรือต้นขา |
| อาการเด่น | เส้นนูนคด ปวดเมื่อย ขาหนัก คัน | ปวดตุบ ๆ บวม ผิวแดงคล้ำ มักข้างเดียว |
| ความเร่งด่วน | นัดพบแพทย์ได้ ยกเว้นเลือดออกหรือมีแผล | พบแพทย์โดยเร็ว หอบหรือเจ็บอก โทร 1669 |
| การตรวจยืนยัน | อัลตราซาวด์หลอดเลือดดำ (duplex ultrasound) | ประเมินความน่าจะเป็น แล้วตรวจเลือดหรืออัลตราซาวด์ |
สรุปจาก NHS แนวทาง NICE CG168 และ CHEST 2012 · ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย
สองภาวะนี้เกี่ยวข้องกันไหม งานวิจัยจากฐานข้อมูลประกันสุขภาพไต้หวัน (วารสาร JAMA ปี 2561) เทียบผู้ใหญ่ที่มีเส้นเลือดขอด 212,984 คนกับคนที่ไม่มีจำนวนเท่ากัน พบ DVT 6.55 เทียบกับ 1.23 ราย ต่อ 1,000 คนต่อปี แต่ยังบอกไม่ได้ว่าเส้นเลือดขอดเป็นต้นเหตุ หรือมีปัจจัยเสี่ยงชุดเดียวกัน และข้อมูลเบิกจ่ายย้อนหลังอาจคลาดเคลื่อน อ่าน ลิ่มเลือดที่ขา DVT ใครเสี่ยง อาการแบบไหน
ลิ่มเลือดจากขาไปอุดสมองได้ไหม ลิ่มเลือดที่หลุดจากหลอดเลือดดำที่ขาจะไหลกลับหัวใจแล้วไปอุดที่ปอด (NHS) ไม่ได้ไปที่สมองตามทางปกติ ยกเว้นบางคนที่มีรูรั่วระหว่างห้องหัวใจ ซึ่งเป็นภาวะเฉพาะที่แพทย์ต้องตรวจเพิ่ม
4. สัญญาณที่ต้องพบแพทย์ และอาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที
คำตอบสั้น: เส้นเลือดขอดมีเลือดออก ให้กดห้ามเลือดแล้วรีบพบแพทย์ ขาบวมปวดข้างเดียวที่เพิ่งเกิด พบแพทย์ภายในวันนั้น ถ้าหอบหรือเจ็บหน้าอกด้วย โทร 1669 ส่วนอาการเรื้อรัง เช่น ปวดรบกวน ผิวคล้ำ แผลไม่หาย ควรนัดพบแพทย์
โทร 1669 ทันที — พบข้อใดข้อหนึ่ง
• หายใจหอบ หรือเจ็บหน้าอก ร่วมกับขาบวมหรือปวด
• เส้นเลือดขอดเลือดออก กดแน่น 20–30 นาทีแล้วไม่หยุด หรือหน้ามืด ไม่สบายมาก
ไม่ขับรถไปเอง · ไม่นวดหรือบีบขาข้างที่บวมปวด
เส้นเลือดขอดแตก มีเลือดออก ทำอย่างไร ให้นอนลง ยกขาข้างนั้นให้สูง เช่น พาดพนักโซฟา ใช้นิ้วกดแน่นตรงจุดที่เลือดออกจนเลือดหยุด อาจใช้เวลาหลายนาที หยุดแล้วปิดแผล และรีบนัดพบแพทย์เพื่อประเมินหลอดเลือด (NHS England)
ขาบวม ปวด ข้างเดียวที่เพิ่งเกิด แต่หายใจปกติ สงสัยลิ่มเลือดที่ขา ให้พบแพทย์ภายในวันนั้น ไม่รอนัดตามปกติ (NHS)
ควรนัดพบแพทย์ (ไม่ฉุกเฉิน แต่ไม่ควรปล่อย)
- ปวด ขาหนัก หรือคันจนรบกวนชีวิตประจำวัน — NICE ให้ส่งต่อแพทย์ด้านหลอดเลือด
- ผิวบริเวณข้อเท้าคล้ำ เป็นผื่น หรือแห้งแข็ง
- เส้นเลือดแข็ง กดเจ็บ แดงร้อน (อาจเป็นหลอดเลือดดำผิวอักเสบ)
- มีแผลที่ขาไม่หายภายใน 2 สัปดาห์ (NHS)
การเดินสม่ำเสมอช่วยให้กล้ามเนื้อน่องบีบเลือดดำกลับสู่หัวใจ
5. ดูแลขาที่มีเส้นเลือดขอดที่บ้านอย่างไร
คำตอบสั้น: ยกขาสูงเมื่อพัก เดินหรือขยับข้อเท้าบ่อย ๆ เลี่ยงยืนหรือนั่งนิ่งนาน และคุมน้ำหนัก ถุงน่องทางการแพทย์ควรใช้ตามคำแนะนำของแพทย์ ไม่ใช่ซื้อมาใส่เอง
- ยกขาสูงเมื่อพัก วางขาบนหมอนหรือเก้าอี้เป็นช่วง ๆ ระหว่างวัน
- เดินสม่ำเสมอ NHS แนะนำการเดินเพื่อช่วยการไหลเวียนเลือด
- กระดกข้อเท้าขึ้นลง เมื่อต้องนั่งนาน นั่งรถเข็น หรือเดินทางไกล
- คุมน้ำหนัก และสลับท่าทาง ไม่ยืนนิ่งนาน
เรื่องถุงน่องทางการแพทย์ แนวทาง NICE ไม่แนะนำถุงน่องเป็นการรักษาหลัก เว้นแต่ทำหัตถการไม่ได้ ผู้ที่มีหลอดเลือดแดงที่ขาตีบ เบาหวาน หรือผิวบอบบาง ควรให้แพทย์ตรวจก่อนใส่
ผู้สูงอายุที่ขยับน้อยหรือนอนติดเตียง ให้ผู้ดูแลช่วยขยับข้อเท้าและเปลี่ยนท่าตามแผนของทีม และดูขาสองข้างเทียบกันทุกวัน ข้างหนึ่งบวม ร้อน หรือปวดขึ้นมาใหม่ ห้ามนวด ให้แจ้งพยาบาลหรือแพทย์ทันที
กระดกข้อเท้าเป็นท่าง่าย ๆ ที่ให้กล้ามเนื้อน่องทำงานระหว่างนั่ง
6. แพทย์ตรวจและรักษาเส้นเลือดขอดอย่างไร
คำตอบสั้น: แพทย์ใช้อัลตราซาวด์หลอดเลือดดำ (duplex ultrasound) ยืนยันการวินิจฉัยและดูว่าลิ้นรั่วที่ใด ถ้าต้องรักษา แนวทาง NICE ให้พิจารณาหัตถการปิดหลอดเลือดด้วยความร้อนผ่านสายสวนก่อน ถ้าไม่เหมาะจึงพิจารณาฉีดโฟม
การรักษาขึ้นกับอาการและตำแหน่งที่รั่ว บางคนเพียงปรับพฤติกรรมและติดตาม อย่าซื้อยาหรือครีมที่อ้างว่าทำให้เส้นเลือดขอดหายมาใช้เอง และห้ามหยุดหรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง อ่านเพิ่ม หัวใจกับสมองเชื่อมกันผ่านหลอดเลือด
“ดูขาสองข้างเทียบกันเสมอ ข้างไหนบวม ปวด ร้อนขึ้นมาใหม่ อย่ารอ ให้พบแพทย์ค่ะ”
ปรึกษาเรื่องหลอดเลือดที่โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107
โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 ในซอยแบริ่ง 10 ใกล้ BTS แบริ่ง เป็นที่ตั้งของ ศูนย์หลอดเลือด KIN × CHARNN ทีมแพทย์ KIN มีแพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ ครอบครัวนำข้อมูลมาปรึกษาได้
- แพทย์ด้านหลอดเลือด (รังสีร่วมรักษา) น.อ.นพ.เถลิงเกียรติ แจ่มอุลิตรัตน์ ประจำสาขา ช่วยประเมินเบื้องต้นและแนะนำแนวทางตรวจต่อ
- ก่อนเริ่ม EECP แพทย์ประเมินทุกครั้ง ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ และคัดกรองลิ่มเลือดที่ขา เพราะ DVT เป็นข้อห้ามของ EECP
- นักกายภาพบำบัด ช่วยวางโปรแกรมเดินและขยับขาให้ผู้สูงอายุที่ขยับน้อย
- ผู้ป่วยพักค้างที่นอนติดเตียง ทีมพลิกตะแคงตัวทุก 2 ชั่วโมง หรือถี่กว่านั้นตามแผนแพทย์
- อ่านเพิ่ม เปิดศูนย์หลอดเลือด KIN × CHARNN · ทีมแพทย์และสหวิชาชีพ
ติดต่อ โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาเรื่องหลอดเลือดและการดูแลขาของผู้สูงอายุ · เยี่ยมชมได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
เส้นเลือดขอด อันตรายไหม
ส่วนใหญ่ไม่อันตรายแบบเฉียบพลันค่ะ แต่อาจมีภาวะแทรกซ้อน เช่น แผลที่ขา เลือดออก หลอดเลือดดำอักเสบ ถ้ามีเลือดออก แผลไม่หาย หรือขาบวมปวดข้างเดียว ควรพบแพทย์ค่ะ
เส้นเลือดขอดกลายเป็นลิ่มเลือดอุดตันได้ไหม
งานวิจัยจากไต้หวันพบว่าคนที่มีเส้นเลือดขอดเกิด DVT บ่อยกว่าราว 5 เท่า แต่ยังสรุปไม่ได้ว่าเป็นต้นเหตุโดยตรงค่ะ จึงควรรู้จักอาการขาบวม ปวด ข้างเดียว และพบแพทย์เมื่อสงสัยค่ะ
เส้นเลือดขอดแตก เลือดออก ทำอย่างไร
ให้นอนลง ยกขาสูง ใช้นิ้วกดแน่นตรงจุดเลือดออกจนหยุดค่ะ แล้วรีบนัดพบแพทย์ ถ้ากด 20–30 นาทีไม่หยุด หรือหน้ามืด โทร 1669 ค่ะ
ขาบวมข้างเดียว ปวดน่อง เป็นเส้นเลือดขอดหรือลิ่มเลือด
แยกเองที่บ้านไม่ได้ค่ะ ขาบวมปวดข้างเดียวที่เพิ่งเกิดอาจเป็นลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึก ควรพบแพทย์ภายในวันนั้น ถ้าหอบหรือเจ็บหน้าอกด้วย โทร 1669 ค่ะ
ใส่ถุงน่องเส้นเลือดขอดช่วยไหม
อาจช่วยลดบวมบางกรณีค่ะ แต่ NICE ไม่แนะนำเป็นการรักษาหลัก เว้นแต่ทำหัตถการไม่ได้ ผู้ที่เป็นเบาหวานหรือหลอดเลือดแดงที่ขาตีบ ควรให้แพทย์ตรวจก่อนใส่ค่ะ
เส้นเลือดขอดตอนตั้งครรภ์ ต้องรักษาไหม
แนวทาง NICE ไม่ทำหัตถการรักษาเส้นเลือดขอดระหว่างตั้งครรภ์ ยกเว้นกรณีจำเป็นจริง แพทย์อาจพิจารณาถุงน่องเพื่อลดขาบวม และ NHS ระบุว่าเส้นเลือดขอดมักดีขึ้นหรือหายไปหลังคลอด ควรปรึกษาแพทย์ที่ฝากครรภ์ค่ะ
- Association of Varicose Veins With Incident Venous Thromboembolism and Peripheral Artery Disease — Chang SL และคณะ วารสาร JAMA พ.ศ. 2561
- Varicose veins: diagnosis and management (CG168) — NICE สหราชอาณาจักร
- Varicose veins — NHS สหราชอาณาจักร
- Deep vein thrombosis (DVT) — NHS สหราชอาณาจักร
- Making a decision about treatment for varicose veins — NHS England พ.ศ. 2566
- Paradoxical Embolism — StatPearls (NCBI Bookshelf)
- Diagnosis of DVT: Antithrombotic Therapy and Prevention of Thrombosis, 9th ed (ACCP) — Bates SM และคณะ วารสาร Chest พ.ศ. 2555
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยเฉพาะราย ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN