ลุกยืนแล้วหน้ามืดในผู้สูงอายุ
ความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า เกิดจากอะไร ป้องกันล้มอย่างไร
เข้าใจภาวะที่พบบ่อยแต่ถูกมองข้าม พร้อมวิธีลุก วิธีจัดกิจวัตร และสัญญาณที่ห้ามรอ
วัดท่านอน แล้วหลังยืน 1 และ 3 นาที
สถานดูแลระยะยาวราว 24%
งานรวม 50 การศึกษา
หรือไปโรงพยาบาลทันที
ญาติมักเล่าว่า คุณแม่ลุกจากเตียงตอนเช้าแล้วบอกว่าตาลาย ต้องจับโต๊ะไว้ หรือลุกเข้าห้องน้ำกลางดึกแล้วล้ม อาการนี้มักเกิดจากความดันที่ตกลงชั่วขณะเมื่อลุกยืน ซึ่งป้องกันได้หลายทางถ้าเข้าใจสาเหตุ
ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย หน้ามืดบ่อยควรให้แพทย์หาสาเหตุ เพราะบางรายมาจากโรคหัวใจหรือยา
เนื้อหาในบทความนี้
1. ลุกยืนแล้วหน้ามืดในผู้สูงอายุ คืออะไร
คำตอบสั้น: อาการหน้ามืด ตาลาย หรือเหมือนจะเป็นลมเมื่อลุกยืน มักเกิดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) แนวทางไทยปี 2567 นิยามว่าเมื่อวัดหลังยืน 1 และ 3 นาทีเทียบกับท่านอน ตัวบนลดตั้งแต่ 20 หรือตัวล่างลดตั้งแต่ 10 มม.ปรอท
ปกติเมื่อลุกยืน เลือดจะไหลลงไปที่ขา ร่างกายต้องบีบหลอดเลือดและเร่งหัวใจเพื่อส่งเลือดขึ้นสมอง ผู้สูงอายุปรับตัวช้าลง เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอชั่วขณะ จึงหน้ามืด ตามัว คลื่นไส้ อ่อนแรง หรือสับสน แนวทางไทยแนะนำให้แพทย์วัดความดันท่านอนและท่ายืนในผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน และผู้ที่มีอาการเวลาเปลี่ยนท่า
การวัดความดันท่านอนเทียบท่ายืน ช่วยให้รู้ว่าหน้ามืดมาจากความดันตกหรือไม่
2. ความดันตกเมื่อลุกยืนพบบ่อยแค่ไหน และเกี่ยวกับการหกล้มอย่างไร
คำตอบสั้น: งานรวมปี 2563 พบในผู้สูงอายุที่อยู่ในชุมชนราว 22% และในสถานดูแลระยะยาวราว 24% ส่วนงานรวมอีกชิ้นพบว่าผู้ที่มีภาวะนี้มีโอกาสหกล้มสูงกว่าผู้ที่ไม่มี
| งานวิจัย | รูปแบบ | ผลหลัก |
|---|---|---|
| Saedon และคณะ (พ.ศ. 2563) | รวม 26 การศึกษา ผู้ที่อายุเกิน 60 ปี | ความชุก 22.2% ในชุมชน · 23.9% ในสถานดูแลระยะยาว |
| Mol และคณะ (พ.ศ. 2562) | รวม 50 การศึกษา 49,164 คน อายุเฉลี่ย 65 ปีขึ้นไป | สัมพันธ์กับการล้ม odds ratio 1.73 |
ข้อจำกัด: วิธีวัดแต่ละงานต่างกันมาก · งานส่วนใหญ่เป็นแบบสังเกต บอกความสัมพันธ์ ไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุโดยตรง
การล้มในผู้สูงอายุอาจทำให้กระดูกสะโพกหรือกระดูกสันหลังหัก ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าลดความสามารถในการเคลื่อนไหว หน้ามืดตอนลุกจึงไม่ใช่เรื่องเล็ก แม้จะหายเองในไม่กี่วินาที อาการเดิมซ้ำทุกเช้าคือสัญญาณที่ควรบอกแพทย์
3. ลุกยืนแล้วหน้ามืด เกิดจากอะไรได้บ้าง
คำตอบสั้น: สาเหตุที่พบบ่อยคือดื่มน้ำน้อย ยาบางกลุ่ม เช่น ยาลดความดัน ยาขับปัสสาวะ ยาคลายกังวล และยาต้านเศร้าบางชนิด รวมถึงหลังกินอาหาร แอลกอฮอล์ เส้นประสาทเสื่อมจากเบาหวาน โรคพาร์กินสัน และโรคหัวใจ
- ขาดน้ำ ดื่มน้ำน้อย ท้องเสีย อากาศร้อน หรือมีไข้
- ยา ยาลดความดัน ยาโรคหัวใจ ยาขับปัสสาวะ ยาคลายกังวล ยาต้านเศร้าบางชนิด และยาแก้ปวด
- หลังกินอาหาร ความดันตกหลังมื้ออาหาร พบบ่อยในผู้สูงอายุ ผู้มีความดันสูง และผู้ป่วยพาร์กินสัน
- โรคประจำตัว เส้นประสาทเสื่อมจากเบาหวาน หัวใจเต้นผิดจังหวะ หัวใจล้มเหลว
- แอลกอฮอล์ ทำให้หลอดเลือดขยายและขาดน้ำ
ห้ามหยุดยาเอง ถ้าสงสัยว่ายาทำให้หน้ามืด ให้จดชื่อยา เวลาที่กิน และเวลาที่หน้ามืด แล้วปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยา การหยุดยาความดันหรือยาหัวใจเองอาจอันตรายกว่า
4. วิธีลุกจากเตียงให้ปลอดภัย สำหรับผู้สูงอายุที่หน้ามืดง่าย
คำตอบสั้น: ลุกเป็นขั้น ไม่ลุกพรวดเดียว นั่งที่ขอบเตียงสักครู่ แล้วค่อยยืนโดยมีที่จับ ถ้าหน้ามืดให้นั่งหรือนอนลงทันที ยกขาสูงกว่าระดับหัวใจ
- ขั้นที่ 1 ตื่นแล้วนอนพักครู่ ขยับแขนขาเบา ๆ ก่อนลุก
- ขั้นที่ 2 พลิกตะแคง ใช้แขนดันตัวขึ้นนั่งที่ขอบเตียง เท้าวางราบกับพื้น นั่งสักครู่
- ขั้นที่ 3 ยืนขึ้นช้า ๆ โดยจับราว โต๊ะที่มั่นคง หรือเครื่องช่วยเดิน ยืนนิ่งก่อนเริ่มเดิน
- ถ้าหน้ามืด นั่งลงหรือนอนลงทันที อย่าฝืนเดินต่อ ญาติช่วยประคองลงนั่ง ไม่ดึงให้ยืน
NHS แนะนำให้ลุกจากท่านั่งเป็นท่ายืนอย่างช้า ๆ และเลี่ยงการก้มหรือเปลี่ยนท่าทางเร็ว ๆ ช่วงกลางดึกที่ต้องลุกเข้าห้องน้ำเป็นช่วงเสี่ยง ควรวางกระโถนหรือเก้าอี้ส้วมข้างเตียงสำหรับผู้ที่ลุกยาก
นั่งพักที่ขอบเตียงก่อนยืน ช่วยให้ร่างกายปรับความดันได้ทัน
5. จัดกิจวัตรและบ้านอย่างไรให้ลดการหกล้มจากหน้ามืด
คำตอบสั้น: ดื่มน้ำให้พอถ้าแพทย์ไม่ได้จำกัดน้ำ แบ่งอาหารเป็นมื้อเล็กบ่อยครั้ง เลี่ยงแอลกอฮอล์ ไม่ยืนหรือนั่งนิ่งนานเกินไป และจัดบ้านให้มีที่จับตลอดทางเดิน ถุงน่องทางการแพทย์ใช้ได้เมื่อแพทย์แนะนำ
| ควรทำ | ควรเลี่ยง |
|---|---|
| ดื่มน้ำเพิ่มตามคำแนะนำ (ผู้ป่วยหัวใจหรือไตที่จำกัดน้ำ ถามแพทย์ก่อน) | ลุกพรวดหรือก้มเก็บของเร็ว ๆ |
| กินมื้อเล็กบ่อยครั้ง นั่งพักหลังอาหารก่อนลุกเดิน | อาหารมื้อใหญ่แล้วลุกเดินทันที |
| ฝึกกล้ามเนื้อขาและการทรงตัวกับทีมกายภาพบำบัด | ดื่มแอลกอฮอล์ |
| ติดราวจับในห้องน้ำ เปิดไฟทางเดินกลางคืน | ยืนหรือนั่งนิ่งนาน ๆ และห้องน้ำลื่นที่ไม่มีราวจับ |
ท่าบริหารกันล้มที่ทำที่บ้านได้อ่านที่ ท่ากายบริหารเพื่อป้องกันการล้มในผู้สูงอายุ และวิธีจัดบ้านที่ 5 วิธีจัดบ้านป้องกันผู้สูงอายุหกล้ม
ฝึกกล้ามเนื้อขาและการทรงตัวกับนักกายภาพบำบัด
6. หน้ามืดแบบไหนต้องพบแพทย์ และแบบไหนต้องโทร 1669
คำตอบสั้น: หน้ามืดจนหมดสติ ให้โทร 1669 ทันที ส่วนหน้ามืดร่วมกับเจ็บหน้าอก ใจสั่นหรือหัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอ หายใจลำบาก หรืออุจจาระดำ ต้องพบแพทย์ทันที และหน้ามืดซ้ำบ่อยควรนัดพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ
พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที
• หมดสติ ปลุกไม่ตื่น หรือหายใจผิดปกติ
• หน้ามืดร่วมกับเจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่น หรือหายใจลำบาก
• ล้มแล้วหัวกระแทก โดยเฉพาะผู้กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• หน้ามืดร่วมกับอุจจาระดำหรือสีแดงคล้ำ ซึ่งอาจเป็นเลือดออกในทางเดินอาหาร
• หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว พูดไม่ชัด
ก่อนพบแพทย์ จดว่าหน้ามืดตอนไหน หลังลุก หลังอาหาร หรือหลังกินยา ถ้าจะวัดที่บ้าน ให้นอนพักอย่างน้อย 5 นาทีแล้ววัดท่านอน จากนั้นวัดหลังยืน 1 และ 3 นาที ต้องมีคนยืนประคองข้าง ๆ ตลอด ถ้าเคยเป็นลม ล้มบ่อย หรือยืนเองไม่มั่นคง อย่าทดสอบเอง ให้ทีมแพทย์หรือพยาบาลวัดให้ อ่านอาการวูบที่ต้องแยกโรคหัวใจและสมองที่ วูบ หน้ามืด หมดสติ สัญญาณโรคหลอดเลือดสมองหรือโรคหัวใจ
“หน้ามืดตอนลุกไม่ใช่เรื่องของคนแก่ที่ต้องทนไป ลุกช้า ๆ เป็นขั้น และเล่าให้แพทย์ฟังทุกครั้ง ช่วยลดการล้มได้มากค่ะ”
ฝึกทรงตัวและป้องกันการหกล้มที่โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107
โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 ในซอยแบริ่ง 10 ใกล้ BTS แบริ่ง จดทะเบียนเป็นโรงพยาบาลกายภาพบำบัด มีแพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ ซึ่งรวมอายุรศาสตร์ผู้สูงอายุ มีส่วนช่วยผู้สูงอายุที่หน้ามืดตอนลุกและเสี่ยงหกล้ม
- ประเมินการทรงตัวและฝึกเดินกันหกล้ม โดยนักกายภาพบำบัด
- กายภาพบำบัดแบบไปกลับ ฝึกกล้ามเนื้อขาและการลุกนั่งให้ปลอดภัย ดูบริการกายภาพบำบัด
- สระธาราบำบัดน้ำอุ่น มีนักกายภาพบำบัดดูแลทุกครั้ง
- Day Care เน้นฟื้นฟู สำหรับผู้สูงอายุที่ต้องการทำกิจกรรมฟื้นฟูระหว่างวัน
- ดูรายชื่อทีมแพทย์และสหวิชาชีพ ก่อนนัดปรึกษา
ติดต่อ โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาการประเมินการทรงตัวและป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ · เยี่ยมชมได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ผู้สูงอายุลุกยืนแล้วหน้ามืด เกิดจากอะไร
มักเกิดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าค่ะ สาเหตุที่พบบ่อยคือดื่มน้ำน้อย ยาบางกลุ่ม หลังกินอาหาร แอลกอฮอล์ เส้นประสาทเสื่อมจากเบาหวาน โรคพาร์กินสัน หรือโรคหัวใจ ควรให้แพทย์หาสาเหตุค่ะ
ลุกแล้วหน้ามืดเกิดจากยาความดันได้ไหม
ได้ค่ะ ยาลดความดันและยาขับปัสสาวะเป็นสาเหตุหนึ่ง แต่ห้ามหยุดยาเอง ให้จดเวลากินยาและเวลาหน้ามืดไปปรึกษาแพทย์ค่ะ
ความดันตกตอนเปลี่ยนท่า วัดอย่างไร
แพทย์จะให้นอนพักแล้ววัดท่านอน จากนั้นให้ยืนและวัดซ้ำที่ 1 และ 3 นาที ถ้าตัวบนลดตั้งแต่ 20 หรือตัวล่างลดตั้งแต่ 10 มม.ปรอท ถือว่ามีภาวะนี้ค่ะ ถ้าวัดที่บ้านต้องมีคนประคองตลอดค่ะ
ลุกแล้วหน้ามืดต้องทำอย่างไรทันที
นั่งหรือนอนลงทันที ยกขาสูงกว่าระดับหัวใจ อย่าฝืนเดินต่อ ถ้าหมดสติ เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบาก โทร 1669 ค่ะ
ป้องกันผู้สูงอายุหน้ามืดแล้วล้มได้อย่างไร
ลุกเป็นขั้นโดยนั่งที่ขอบเตียงก่อน ดื่มน้ำให้พอถ้าแพทย์ไม่ได้จำกัด กินมื้อเล็ก ติดราวจับ เปิดไฟกลางคืน และฝึกกล้ามเนื้อขากับนักกายภาพบำบัดค่ะ
หน้ามืดตอนลุกบ่อย อันตรายไหม
อันตรายเพราะเพิ่มโอกาสหกล้มและกระดูกหัก และบางครั้งเป็นสัญญาณของโรคหัวใจ ควรนัดพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุค่ะ
- แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2567 — สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย
- The Prevalence of Orthostatic Hypotension: A Systematic Review and Meta-Analysis — Saedon NI และคณะ The Journals of Gerontology Series A พ.ศ. 2563
- Orthostatic Hypotension and Falls in Older Adults: A Systematic Review and Meta-analysis — Mol A และคณะ Journal of the American Medical Directors Association พ.ศ. 2562
- ASH Position Paper: Evaluation and Treatment of Orthostatic Hypotension — Shibao C และคณะ The Journal of Clinical Hypertension พ.ศ. 2556
- Low blood pressure — MedlinePlus (ตรวจล่าสุด ม.ค. 2568)
- Low blood pressure (hypotension) — NHS (ตรวจล่าสุด 11 ก.ค. 2566)
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ ว.40854 แพทย์ประจำคิน | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การปรับยาแพทย์ผู้ดูแลเป็นผู้กำหนด ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN