ประเมินผู้ป่วยสโตรก ช่วยเหลือตัวเองได้แค่ไหน
อ่านคะแนน Barthel, mRS และ NIHSS ให้เข้าใจ
ตัวเลขแต่ละแบบบอกอะไร และครอบครัวควรถามทีมฟื้นฟูอย่างไร
คะแนนสูง = ช่วยตัวเองได้มาก
12–20 ติดสังคม
ตัวเลขต่ำ = พึ่งพาคนอื่นน้อย
ใช้มากในช่วงเฉียบพลัน คะแนนสูง = รุนแรง
ญาติหลายคนได้ยินทีมพูดว่า คุณพ่อ Barthel 6 คะแนน หรือ mRS 4 แล้วไม่แน่ใจว่าดีหรือแย่ บทความนี้อธิบายว่าแต่ละตัวเลขวัดอะไร และใช้วางแผนดูแลอย่างไร
ตัวเลขช่วยสื่อสารระหว่างทีมกับครอบครัว ไม่ใช่คำทำนายผลการฟื้นตัวรายบุคคล
เนื้อหาในบทความนี้
1. ประเมินผู้ป่วยสโตรก ช่วยเหลือตัวเองได้แค่ไหน ดูจากอะไร
คำตอบสั้น: ทีมมักใช้แบบประเมินกิจวัตรประจำวัน Barthel ADL ดูว่าทำ 10 กิจวัตรพื้นฐานได้เองแค่ไหน ส่วน mRS ดูภาพรวมว่าพึ่งพาคนอื่นระดับใด และ NIHSS ดูความบกพร่องทางระบบประสาท ทั้งสามวัดคนละเรื่อง
| แบบประเมิน | วัดอะไร | ช่วงคะแนน | อ่านทิศทาง |
|---|---|---|---|
| Barthel ADL | ทำกิจวัตรพื้นฐานได้เองแค่ไหน | 0–20 (ฉบับไทย) หรือ 0–100 | สูง = ช่วยตัวเองได้มาก |
| mRS | ภาพรวมความพึ่งพาในชีวิตประจำวัน | 0–6 | ต่ำ = พึ่งพาน้อย |
| NIHSS | ความบกพร่องทางระบบประสาท เช่น แขนขาอ่อนแรง พูด การมองเห็น | ผลรวม 15 ข้อ | ต่ำ = บกพร่องน้อย |
ระวัง Barthel อ่านกลับทิศกับ mRS และ NIHSS · อย่าเทียบตัวเลขข้ามแบบประเมิน
ได้ยินตัวเลขเมื่อไร ให้ถามทีมว่าเป็นแบบประเมินอะไร เต็มเท่าไร และประเมินเมื่อไร
ประเมินได้ทั้งจากการดูทำกิจวัตรจริง และการถามคนที่รู้ความสามารถจริงของผู้ป่วย
2. Barthel ADL ประเมิน 10 กิจวัตรอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: ประเมินการกินอาหาร ล้างหน้าแปรงฟัน ลุกจากเตียงไปเก้าอี้ ใช้ห้องน้ำ เคลื่อนที่ในบ้าน ใส่เสื้อผ้า ขึ้นลงบันได อาบน้ำ กลั้นอุจจาระ และกลั้นปัสสาวะ ฉบับที่ใช้คัดกรองในไทยเต็ม 20 คะแนน
- กินอาหาร (0–2) เมื่อเตรียมสำรับไว้ให้ ตักเองได้แค่ไหน
- ล้างหน้า หวีผม แปรงฟัน (0–1)
- ลุกนั่งจากที่นอนหรือย้ายจากเตียงไปเก้าอี้ (0–3) ต้องใช้คนช่วยกี่คน
- ใช้ห้องน้ำ (0–2) และ เคลื่อนที่ในห้องหรือบ้าน (0–3) เดินเองหรือใช้รถเข็นเองได้ไหม
- ใส่เสื้อผ้า (0–2) · ขึ้นลงบันได 1 ชั้น (0–2) · อาบน้ำ (0–1)
- กลั้นอุจจาระ และ กลั้นปัสสาวะ (ข้อละ 0–2) ดูย้อนหลัง 1 สัปดาห์
บางโรงพยาบาลใช้ฉบับเต็ม 100 คะแนน ถ้าตัวเลขสูงผิดคาดให้ถามว่าเต็มเท่าไร ดูตัวอย่างฉบับไทยที่ แบบประเมิน Barthel ADL ของ อบจ.แพร่
3. ติดเตียง ติดบ้าน ติดสังคม แบ่งจากคะแนนเท่าไร
คำตอบสั้น: เกณฑ์ที่หน่วยงานไทยใช้กับผู้สูงอายุคือ 0–4 คะแนน กลุ่มติดเตียง 5–11 คะแนน กลุ่มติดบ้าน และ 12–20 คะแนน กลุ่มติดสังคม
- ติดเตียง 0–4 ต้องมีคนช่วยเกือบทุกกิจวัตร ต้องพลิกตัว ป้องกันแผลกดทับและข้อติด
- ติดบ้าน 5–11 ทำได้บางอย่าง แต่ยังต้องมีคนช่วยหรือดูความปลอดภัยตอนลุก เดิน เข้าห้องน้ำ
- ติดสังคม 12–20 ช่วยตัวเองได้มาก แต่บางคนยังต้องฝึกการทรงตัวและกันหกล้ม
เกณฑ์นี้ใช้คัดกรองผู้สูงอายุทั่วไป ไม่ได้สร้างเฉพาะสโตรก ผู้ป่วยสองคนที่ได้ 8 คะแนนอาจติดคนละข้อ เช่น คนหนึ่งเดินไม่ได้ อีกคนกลั้นปัสสาวะไม่ได้ การดูคะแนนรายข้อจึงสำคัญกว่าผลรวม เพราะบอกว่าต้องฝึกหรือช่วยตรงไหน อ่าน จากติดเตียงสู่การเดิน ฟื้นฟูทีละขั้น
ใส่เสื้อผ้า กินอาหาร เข้าห้องน้ำ คือกิจวัตรที่ฝึกได้และวัดความก้าวหน้าได้
4. mRS คืออะไร ระดับ 0–6 บอกอะไร
คำตอบสั้น: mRS (modified Rankin Scale) คือระดับความพึ่งพาผู้อื่นในภาพรวม ตั้งแต่ 0 ไม่มีอาการ ไปจนถึง 5 ติดเตียงต้องดูแลตลอด และ 6 คือเสียชีวิต งานวิจัยสโตรกมักใช้ mRS 0–2 เป็นเกณฑ์ช่วยเหลือตัวเองได้
- 0 ไม่มีอาการ · 1 มีอาการ แต่ทำกิจวัตรและงานเดิมได้ทั้งหมด
- 2 ทำกิจกรรมเดิมได้ไม่ครบ แต่ดูแลเรื่องของตัวเองได้โดยไม่ต้องมีคนช่วย
- 3 ต้องมีคนช่วยบางเรื่อง แต่เดินได้เองโดยไม่ต้องมีคนพยุง
- 4 เดินเองไม่ได้ และทำกิจวัตรส่วนตัวเองไม่ได้ถ้าไม่มีคนช่วย
- 5 ติดเตียง กลั้นขับถ่ายไม่ได้ ต้องดูแลตลอดเวลา · 6 เสียชีวิต
mRS เป็นการให้ระดับจากการสัมภาษณ์ งานของ van Swieten ปี 2531 พบแพทย์สองคนให้ระดับตรงกัน 65 จาก 100 ราย และต่างกัน 1 ระดับอีก 32 ราย จึงคลาดได้เล็กน้อยระหว่างผู้ประเมิน งานทบทวนปี 2550 ระบุว่าการสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างช่วยให้ตรงกันขึ้น
5. NIHSS คืออะไร ทำไมญาติได้ยินตอนอยู่โรงพยาบาล
คำตอบสั้น: NIHSS เป็นแบบตรวจระบบประสาท 15 ข้อ สร้างขึ้นเพื่อใช้ในช่วงเฉียบพลัน ดูระดับความรู้สึกตัว การมองเห็น ใบหน้า แขนขา การพูด คะแนนสูงแปลว่าความบกพร่องมาก แพทย์ใช้ประกอบการตัดสินใจร่วมกับเวลาเริ่มอาการ ภาพสมอง และข้อมูลอื่น และใช้ติดตามอาการช่วงแรก
งานต้นแบบของ Brott และคณะ (วารสาร Stroke ปี 2532 ศึกษาผู้ป่วยไม่กี่สิบราย) พบว่าผลตรวจใกล้เคียงกันระหว่างแพทย์และพยาบาล และสัมพันธ์กับขนาดสมองที่เสียหาย แต่ NIHSS ไม่ได้บอกตรง ๆ ว่ากินข้าว อาบน้ำ เข้าห้องน้ำเองได้ไหม ช่วงฟื้นฟูจึงต้องดู Barthel และการฝึกจริงประกอบ
อาการทรุดลงทันที โทร 1669 ไม่ต้องรอประเมิน ถ้าผู้ป่วยที่บ้านแขนขาอ่อนแรงมากขึ้น พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว ซึมลง หรือเห็นภาพผิดปกติขึ้นมาใหม่ โทร 1669 ทันที แบบประเมิน ADL ใช้ติดตามการฟื้นฟู ไม่ใช่ใช้เฝ้าอาการฉุกเฉิน
การเดินเองในบ้านได้อย่างปลอดภัย คือเป้าหมายที่เห็นเป็นคะแนนได้ชัด
6. ญาติใช้ตัวเลขวางแผนดูแลพ่อแม่อย่างไร
คำตอบสั้น: ให้ขอผลประเมินเป็นรายข้อ ดูการเปลี่ยนแปลงเป็นช่วง ๆ ใช้คะแนนเป็นข้อมูลหนึ่งในการวางแผนดูแลและเป้าหมายการฝึก งานวิจัยพบว่า Barthel ที่ต่างกันตั้งแต่ 4 จาก 20 คะแนน น่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงจริง
งานของ Collin และคณะ (ปี 2531) พบว่าการถามพยาบาลหรือญาติที่รู้จักผู้ป่วยดี ให้คะแนน Barthel ได้น่าเชื่อถือพอ ๆ กับการให้ทำทดสอบ และผลรวมที่ต่างกัน 4 จาก 20 คะแนนน่าจะเป็นความต่างจริง งานนี้ศึกษาเพียง 25 ราย แต่ชี้ว่าญาติเป็นผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ถ้าข้อมูลจากการถามกับที่เห็นจริงไม่ตรงกัน ทีมจะตรวจซ้ำ
Barthel ไม่ได้วัดทุกเรื่อง 10 ข้อไม่มีการกลืน ความจำและการคิด พฤติกรรม การสื่อสาร หรือความปลอดภัยของบ้าน ได้ 20 เต็มก็ไม่ได้แปลว่าอยู่คนเดียวหรือขับรถได้ปลอดภัย การเลือกระดับการดูแลจึงต้องประเมินเรื่องเหล่านี้ร่วมด้วย
- ขอผลรายข้อ ไม่ใช่แค่ผลรวม แล้วถามว่าข้อไหนฝึกได้ ข้อไหนต้องจัดคนหรืออุปกรณ์ช่วย
- ถามช่วงเวลาที่จะประเมินซ้ำ และเป้าหมายรอบถัดไป เช่น ลุกจากเตียงไปเก้าอี้ได้ด้วยคนช่วยหนึ่งคน
- คุยระดับการดูแลกับทีม โดยดูคะแนนร่วมกับการกลืน ความจำ และความเสี่ยงหกล้ม
- อย่าใช้คะแนนเดียวทำนายอนาคต อ่านเรื่องโอกาสฟื้นตัวได้ที่ สโตรกฟื้นได้แค่ไหน ปัจจัยที่มีผล
อ่านต่อ ฟื้นฟูสโตรกระบบรัฐกับเอกชน · ควรทำกายภาพวันละกี่ชั่วโมง
“ขอผลรายข้อมาดูด้วยกัน แล้วตั้งเป้าเล็ก ๆ ที่ฝึกได้จริงทีละข้อค่ะ”
ประเมินและฟื้นฟูหลังสโตรกที่โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107
โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 ในซอยแบริ่ง 10 ใกล้ BTS แบริ่ง จดทะเบียนเป็นโรงพยาบาลกายภาพบำบัด ทีมแพทย์ KIN มีแพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ นำผลประเมินจากโรงพยาบาลเดิมมาปรึกษาได้
- ฟื้นฟูสโตรกแบบไปกลับ และ Day Care เน้นฟื้นฟู สำหรับกลุ่มติดบ้านที่เริ่มเดินทางได้
- นักกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด นักแก้ไขการพูด ฝึกตามกิจวัตรที่ยังทำไม่ได้
- TMS กระตุ้นสมอง เสริมการฝึกกายภาพ เมื่อแพทย์ประเมินแล้วเห็นว่าเหมาะ
- ดูรายละเอียดโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองของ KIN
ติดต่อ โรงพยาบาลคิน สุขุมวิท 107 | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
นำผลประเมินมาปรึกษาแผนฟื้นฟูหลังสโตรก · เยี่ยมชมได้ทุกวัน 09:00–18:00 น.
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ประเมินผู้ป่วยสโตรกว่าช่วยเหลือตัวเองได้ไหม ใช้แบบประเมินอะไร
ที่ใช้บ่อยคือ Barthel ADL ประเมิน 10 กิจวัตรพื้นฐาน ร่วมกับ mRS ดูความพึ่งพาภาพรวม ส่วน NIHSS ใช้มากในช่วงเฉียบพลันค่ะ
Barthel Index เต็มกี่คะแนน
ฉบับที่ใช้คัดกรองในไทยเต็ม 20 คะแนน บางโรงพยาบาลใช้ฉบับเต็ม 100 คะแนน 10 ข้อเหมือนกัน ควรถามทีมทุกครั้งว่าเต็มเท่าไรค่ะ
คะแนน ADL เท่าไรถึงเรียกว่าติดเตียง
เกณฑ์ไทยฉบับ 20 คะแนน 0–4 คือติดเตียง 5–11 ติดบ้าน และ 12–20 ติดสังคมค่ะ
mRS 4 หมายถึงอะไร
หมายถึงเดินเองไม่ได้ และทำกิจวัตรส่วนตัวเองไม่ได้ถ้าไม่มีคนช่วย ยังไม่ถึงระดับติดเตียงตลอดเวลาซึ่งคือระดับ 5 ค่ะ
คะแนน ADL ต่ำ แปลว่าจะกลับมาเดินไม่ได้ใช่ไหม
ไม่ใช่ค่ะ คะแนนบอกสถานะ ณ วันที่ประเมิน ควรประเมินซ้ำเป็นช่วง ๆ และคุยเป้าหมายกับทีมฟื้นฟูค่ะ ถ้าอาการทรุดลงทันที โทร 1669 ค่ะ
Barthel, NIHSS และ mRS ใช้แทนกันได้ไหม
ไม่ได้ค่ะ วัดคนละเรื่องและอ่านคนละทิศ Barthel สูงคือดี แต่ mRS และ NIHSS สูงคือหนัก จึงห้ามเทียบตัวเลขข้ามแบบประเมินค่ะ
- The Barthel ADL Index: a reliability study — Collin C และคณะ วารสาร International Disability Studies พ.ศ. 2531
- Interobserver agreement for the assessment of handicap in stroke patients — van Swieten JC และคณะ วารสาร Stroke พ.ศ. 2531
- Outcomes validity and reliability of the modified Rankin scale: implications for stroke clinical trials — Banks JL, Marotta CA วารสาร Stroke พ.ศ. 2550
- Measurements of acute cerebral infarction: a clinical examination scale — Brott T และคณะ วารสาร Stroke พ.ศ. 2532
- ผู้สูงอายุในกลุ่มติดเตียงที่มีความสามารถในชีวิตประจำวัน (เกณฑ์คะแนน ADL) — ศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ data.go.th
- แบบประเมินคัดกรอง Barthel ADL — องค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่
- Barthel Index for Activities of Daily Living (ADL) — MDCalc
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.ธัญชนก ชูธรรมสถิตย์ ว.62998 ผู้อำนวยการการแพทย์ ด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การประเมินเฉพาะราย ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN