ชักหลังเป็นสโตรก เกิดได้ไหม เกิดเมื่อไร
ญาติต้องทำอะไรทันทีเมื่อผู้ป่วยชัก
พบบ่อยแค่ไหน ใครเสี่ยง และญาติช่วยอย่างไรให้ปลอดภัย
การศึกษาระดับประชากร อังกฤษและสวีเดน
มักเป็นผลเฉียบพลันของสมองที่บาดเจ็บ
ถ้าไม่มีสาเหตุกระตุ้นอื่น เข้าเกณฑ์โรคลมชักหลังสโตรก
ตามคำแนะนำกรมการแพทย์
พยาบาลมักได้ยินคำถามว่า คุณพ่อเป็นสโตรกมาหลายเดือนแล้ว จู่ ๆ ก็ชัก เป็นสโตรกซ้ำหรือเปล่า ชักหลังสโตรกเกิดได้ทั้งสัปดาห์แรกและเป็นปีหลังจากนั้น ญาติควรกันบาดเจ็บ จับเวลา แล้วให้แพทย์ประเมิน
บทความนี้พูดถึงชักจากไฟฟ้าในสมองผิดปกติ ไม่ใช่กล้ามเนื้อเกร็งหลังสโตรก ซึ่งอ่านได้ที่ อาการมือเกร็งหลังสโตรก
เนื้อหาในบทความนี้
1. ชักหลังเป็นสโตรก เกิดได้ไหม พบบ่อยแค่ไหน
คำตอบสั้น: เกิดได้ค่ะ บทความทบทวนในวารสาร Drugs & Aging ปี 2564 ระบุว่าสโตรกเป็นสาเหตุหลักของอาการชักและโรคลมชักในผู้สูงอายุ การศึกษาระดับประชากรพบโรคลมชักหลังสโตรกราว 6.4% แต่คนส่วนใหญ่ที่เป็นสโตรกไม่ได้ชัก
สโตรกจากเลือดออกในสมองพบโรคลมชักตามมาสูงกว่า ราว 12% เป็นค่าเฉลี่ยจากต่างประเทศ บอกไม่ได้ว่าใครจะชัก
รู้หน้าตาอาการชักไว้ก่อน ญาติจะตั้งสติช่วยได้ดีกว่า
2. ชักหลังสโตรกเกิดเมื่อไร ชักระยะแรกกับชักระยะหลังต่างกันอย่างไร
คำตอบสั้น: แพทย์แบ่งที่ 7 วัน ชักภายใน 7 วันแรกเรียกชักระยะแรก มักเกิดจากผลเฉียบพลันของสมองที่บาดเจ็บ ชักหลัง 7 วันโดยไม่มีสาเหตุกระตุ้นอื่นเรียกชักระยะหลัง ชักครั้งเดียวก็เสี่ยงชักซ้ำสูงจนเข้าเกณฑ์โรคลมชักหลังสโตรก
- ชักระยะแรก (ภายใน 7 วัน) เกิดจากสมองบาดเจ็บเฉียบพลัน โอกาสชักซ้ำใน 10 ปีราว 33% จึงยังไม่ถือเป็นโรคลมชัก
- ชักระยะหลัง (หลัง 7 วัน) สัมพันธ์กับสมองที่เปลี่ยนไปถาวร เช่น การอักเสบและพังผืด (gliosis) ทำให้วงจรประสาทไวผิดปกติ ชักครั้งเดียวมีโอกาสชักซ้ำใน 10 ปีราว 71.5% (Zelano และคณะ 2563 · Galovic และคณะ 2564)
- แพทย์ต้องแยกสาเหตุอื่นก่อน เช่น น้ำตาลต่ำ เกลือแร่ผิดปกติ ติดเชื้อ ผลจากยา หรือสโตรกซ้ำ
งานติดตามผู้ป่วยสมองขาดเลือด 2,369 คนในยุโรป (The Lancet Neurology 2561) พบโอกาสชักระยะหลังราว 4% ใน 1 ปี และ 8% ใน 5 ปี ญาติจึงควรรู้วิธีช่วยไว้ตลอด
3. ใครเสี่ยงชักหลังสโตรก และอาการชักหน้าตาเป็นอย่างไร
คำตอบสั้น: เสี่ยงมากขึ้นเมื่อสโตรกรุนแรง กินบริเวณผิวสมอง เป็นชนิดเลือดออกในสมอง หรือเคยชักในสัปดาห์แรก อาการชักไม่ได้กระตุกทั้งตัวเสมอไป อาจเป็นแค่เหม่อนิ่ง เคี้ยวปาก หรือกระตุกแขนข้างเดียว
แพทย์ใช้คะแนน SeLECT (The Lancet Neurology 2561) ประเมินจาก 5 ปัจจัย คือ สโตรกรุนแรง หลอดเลือดแดงใหญ่ตีบ เคยชักระยะแรก รอยโรคที่ผิวสมอง และพื้นที่หลอดเลือดสมองเส้นกลาง กรมการแพทย์อธิบายว่าอาการชักมีหลายแบบ เช่น ชักเกร็ง กระตุก ชักแบบเหม่อนิ่ง หรือเคี้ยวปาก ส่วนมากหยุดเองไม่เกิน 2 นาที
| สิ่งที่เห็น | อาจเป็นอะไร | ควรทำอะไร |
|---|---|---|
| ตัวเกร็ง กระตุกเป็นจังหวะ เรียกไม่รู้ตัว | อาการชัก | ดูแลความปลอดภัย จับเวลา |
| เหม่อนิ่ง เคี้ยวปาก เรียกไม่ตอบ | ชักแบบไม่กระตุก | จับเวลา จดลักษณะ แจ้งแพทย์ |
| แขนขาตึงแข็งเป็นมานาน รู้ตัวดี | มักเป็นกล้ามเนื้อเกร็ง | ปรึกษาทีมกายภาพ ถ้าเป็นอาการใหม่ให้แพทย์ประเมิน |
| หน้าเบี้ยว อ่อนแรงใหม่ พูดไม่ชัดทันที | อาจเป็นสโตรกซ้ำ | โทร 1669 ทันที |
ใช้สังเกตเบื้องต้น การวินิจฉัยต้องให้แพทย์
จดเวลาเริ่ม หยุดชัก และลักษณะอาการไว้ให้แพทย์
4. ผู้ป่วยสโตรกชัก ญาติต้องทำอะไรทันที
คำตอบสั้น: ตั้งสติ อยู่กับผู้ป่วย เอาของอันตรายออก ค่อย ๆ จับนอนตะแคงโดยไม่ฝืน และจับเวลา กรมการแพทย์ย้ำหลัก ไม่งัด ไม่ง้าง ไม่ถ่าง ไม่กด ห้ามเอาช้อนหรือนิ้วใส่ปาก
ระหว่างชัก ทำตามลำดับนี้
ห้ามทำ ไม่งัดปาก ไม่ใส่ช้อน นิ้ว หรือผ้าเข้าปาก · ไม่จับกดแขนขาหรือพยายามหยุดการกระตุก · ไม่กดท้อง · ไม่ป้อนน้ำ อาหาร หรือยาจนกว่าจะรู้ตัวดีและกลืนได้
5. ชักกี่นาทีต้องโทร 1669 และสัญญาณอันตรายอื่น
คำตอบสั้น: ชักนาน 5 นาทีขึ้นไป ชักซ้ำติดกัน หายใจลำบาก ไม่ฟื้น หรือบาดเจ็บระหว่างชัก ให้โทร 1669 ทันที ถ้าเป็นการชักครั้งแรกในชีวิต หรือหลังชักมีอ่อนแรงใหม่ หน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด ก็ต้องไปโรงพยาบาลเช่นกัน
พบข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669
• ชักต่อเนื่องนาน 5 นาทีขึ้นไป
• ชักซ้ำอีกครั้งก่อนจะฟื้นจากครั้งแรก
• หายใจลำบาก ริมฝีปากเขียว หรือปลุกไม่ตื่นหลังหยุดชัก
• ได้รับบาดเจ็บ เช่น ศีรษะกระแทก ตกเตียง หรือชักในน้ำ (พยุงศีรษะให้พ้นน้ำก่อน)
• เป็นการชักครั้งแรก ยังไม่เคยมีแพทย์ประเมินเรื่องชักมาก่อน
• หลังชักมีอ่อนแรงใหม่ หน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด แม้อาจเป็นอาการชั่วคราวหลังชัก ญาติแยกจากสโตรกซ้ำไม่ได้ อย่ารอดูว่าจะหายเอง
แจ้งเจ้าหน้าที่ว่าเคยเป็นสโตรก ชักเริ่มกี่โมง นานเท่าไร และเตรียมรายการยาไปด้วย
สัญญาณสโตรกซ้ำอ่านได้ที่ BE FAST สัญญาณเตือนสโตรก ถ้าแพทย์เคยวินิจฉัยโรคลมชักไว้แล้ว ทำตามแผนที่แพทย์ให้ไว้
ท่านอนตะแคงหลังชักช่วยให้หายใจสะดวกและลดการสำลัก
6. หลังชักต้องพบแพทย์ไหม ต้องกินยากันชักตลอดไปหรือเปล่า
คำตอบสั้น: ต้องให้แพทย์ประเมินทุกครั้งที่ชัก แพทย์จะตัดสินว่าต้องเริ่มยากันชักหรือไม่จากชนิดของการชัก แนวทางยุโรปไม่แนะนำให้ยากันชักป้องกันเป็นกิจวัตรแก่ผู้ป่วยสโตรกที่ยังไม่เคยชัก เพราะหลักฐานยังน้อยมาก และห้ามหยุด ลด หรือเพิ่มยาเอง
ยากันชักต้องคิดเรื่องผลข้างเคียงในผู้สูงอายุและการตีกันกับยาละลายลิ่มเลือด จึงควรนำรายการยาทุกตัวไปให้แพทย์ดู
- จดบันทึกการชัก วันที่ เวลาเริ่ม นานกี่นาที ลักษณะอาการ และหลังชักเป็นอย่างไร
- กินยาตรงเวลา ถ้าลืมกิน ถามแพทย์หรือเภสัชกร ไม่กินเพิ่มเป็นสองเท่าเอง
- อาบน้ำมีคนอยู่ใกล้ ไม่ล็อกประตูห้องน้ำ
- เลี่ยงขับรถ จนไม่ชักต่อเนื่อง 1 ปีขึ้นไป และไม่ว่ายน้ำหรือปีนที่สูงลำพัง ตามคำแนะนำกรมการแพทย์ รายละเอียดให้ถามแพทย์
- ชักแล้วยังฟื้นฟูต่อได้ เมื่อแพทย์ประเมินว่าอาการคงที่
“ญาติไม่ต้องหยุดการชัก แค่กันบาดเจ็บ จับตะแคง ดูนาฬิกา แล้วเล่าให้แพทย์ฟังค่ะ”
ดูแลผู้ป่วยสโตรกที่มีความเสี่ยงชัก ที่ KIN พัทยา
KIN พัทยาเป็นศูนย์ดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุ รับผู้ป่วยหลังสโตรกที่เคยชักหรือเสี่ยงชักเข้าพักและฟื้นฟูต่อ อ่านวิธีเลือกศูนย์ในพื้นที่ที่ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ พัทยา ชลบุรี เลือกอย่างไร
- พยาบาลดูแล 24 ชั่วโมง เห็นอาการ จับตะแคง จดเวลา และแจ้งแพทย์
- จัดยาตามคำสั่งแพทย์ จากยาประจำตัวที่ญาติเตรียมมา
- ทีมรวมของ KIN: แพทย์ 5 ท่าน ทีมแพทย์ครอบคลุม 5 สาขา · 8 สาขาวิชาชีพ (ดูทีม) วางแผนฟื้นฟูหลังสโตรกต่อเมื่ออาการคงที่
- ดูแลที่บ้าน KIN HomeCare มีเจ้าหน้าที่ในพัทยา
- เยี่ยมชมฟรีและปรึกษาฟรี ทุกวัน 09:00–18:00 น.
ติดต่อ KIN พัทยา | ปรึกษาและเยี่ยมชมฟรี
ปรึกษาการดูแลผู้ป่วยหลังสโตรกที่เคยชักหรือเสี่ยงชัก · ถ้ากำลังชักนาน 5 นาทีขึ้นไป โทร 1669 ก่อนเสมอ
สาขาอื่นของ KIN Rehabilitation
สายด่วนกลาง: 02-096-4996 | กายภาพบำบัดที่บ้าน 095-767-6307 | ดูแล พยาบาล และเช่าอุปกรณ์ 061-881-9399 | กรณีฉุกเฉินโทร 1669
คำถามที่พบบ่อย ตอบโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ KIN
ชักหลังเป็นสโตรกเกิดได้ไหม
เกิดได้ค่ะ การศึกษาระดับประชากรพบโรคลมชักหลังสโตรกราว 6.4% และพบสูงกว่าในสโตรกชนิดเลือดออกในสมอง แต่ผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่ได้ชักค่ะ
เป็นสโตรกมาหลายเดือนแล้ว เพิ่งชักครั้งแรก ผิดปกติไหม
เกิดได้ค่ะ งานวิจัยพบโอกาสชักระยะหลังราว 4% ใน 1 ปี และ 8% ใน 5 ปี ต้องพบแพทย์ทุกครั้ง ถ้ามีอ่อนแรงใหม่หรือพูดไม่ชัดให้โทร 1669 ค่ะ
คนชักต้องเอาช้อนใส่ปากกันกัดลิ้นไหม
ห้ามทำค่ะ กรมการแพทย์แนะนำ ไม่งัด ไม่ง้าง ไม่ถ่าง ไม่กด ให้จับนอนตะแคงและจับเวลาแทนค่ะ
ผู้ป่วยชักกี่นาทีต้องโทร 1669
ชักนาน 5 นาทีขึ้นไปโทร 1669 ทันทีค่ะ รวมถึงชักซ้ำติดกัน หายใจลำบาก ปลุกไม่ตื่น หรือบาดเจ็บระหว่างชักค่ะ
ชักหลังสโตรกต้องกินยากันชักตลอดชีวิตไหม
ขึ้นกับชนิดของการชักและการประเมินของแพทย์ค่ะ ห้ามหยุด ลด หรือเพิ่มยาเอง ให้แพทย์เป็นผู้ปรับค่ะ
อาการเกร็งหลังสโตรกกับอาการชักต่างกันอย่างไร
อาการเกร็งคือกล้ามเนื้อตึงแข็งที่มักเป็นมานาน ส่วนชักมักเกิดเป็นพัก ๆ กระตุกหรือเหม่อนิ่ง เรียกไม่ตอบ แล้วหยุดเอง ถ้าเป็นอาการใหม่หรือแยกไม่ออกให้แพทย์ประเมินค่ะ
- How to diagnose and treat post-stroke seizures and epilepsy — Zelano J และคณะ วารสาร Epileptic Disorders พ.ศ. 2563
- Prediction of late seizures after ischaemic stroke with a novel prognostic model (the SeLECT score) — Galovic M และคณะ วารสาร The Lancet Neurology พ.ศ. 2561
- Seizures and Epilepsy After Stroke: Epidemiology, Biomarkers and Management — Galovic M และคณะ วารสาร Drugs & Aging พ.ศ. 2564
- กรมการแพทย์แนะ โรคลมชัก ไม่งัด ไม่ง้าง ไม่ถ่าง ไม่กด — สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ (ข่าวกระทรวงสาธารณสุข)
- First Aid for Seizures — Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- โรคลมชัก รู้ก่อน รักษาได้ หายไว — กรมการแพทย์
- European Stroke Organisation guidelines for the management of post-stroke seizures and epilepsy — Holtkamp M และคณะ European Stroke Journal พ.ศ. 2560
- Seizure First Aid in a wheelchair — Epilepsy Foundation
ตรวจสอบความถูกต้องทางการแพทย์โดย พญ.กฤชฐา พึ่งเจริญ ว.40781 แพทย์ประสาทวิทยา ระบบสมองและระบบประสาท | กำกับดูแลโดย ดร.ธงชัย โชคถนอมทรัพย์ ประธานกรรมการบริหาร | อัปเดตล่าสุด: ต.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย การวินิจฉัยและการใช้ยากันชักต้องให้แพทย์ตัดสิน ตัวเลขงานวิจัยไม่ใช่ผลของผู้ป่วย KIN กรณีฉุกเฉินโทร 1669