การทำ HBOT คือการหายใจออกซิเจนบริสุทธิ์ในห้องปรับความดัน ภายใต้การดูแลของแพทย์ตลอดการรักษา

1. HBOT คืออะไร

ห้องปรับความดันคือพื้นที่ปิดที่ควบคุมความดันอากาศให้สูงกว่าบรรยากาศปกติ ผู้ป่วยนอนหรือกึ่งนอนหายใจออกซิเจนบริสุทธิ์ผ่านหน้ากากหรือระบบจ่ายออกซิเจน ระยะเวลาต่อครั้งประมาณ 60-90 นาที จำนวนครั้งขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้และดุลยพินิจของแพทย์ ATA คือหน่วยความดันสัมบูรณ์ (absolute pressure) โดย 1 ATA เท่ากับความดันบรรยากาศปกติที่ระดับน้ำทะเล เครื่องสเปก 2 ATA จึงหมายถึงความดันสูงเป็นสองเท่าของบรรยากาศปกติ HBOT เป็นหัตถการทางการแพทย์ที่ต้องมีการประเมิน สั่งการ และติดตามโดยแพทย์เสมอ ไม่ใช่บริการเสริมความงามหรือการพักผ่อนทั่วไป

2. ทำไมความดันสูงเพิ่มออกซิเจนในร่างกาย

กฎของเฮนรีอธิบายว่า ยิ่งความดันของแก๊สเหนือของเหลวสูงเท่าไร แก๊สนั้นก็ยิ่งถูกบีบให้ละลายเข้าไปในของเหลวมากขึ้น พลาสมาคือของเหลวที่ออกซิเจนถูกบีบให้ละลายเข้าไปมากขึ้นเมื่อความดันสูงขึ้น ในภาวะปกติออกซิเจนเกือบทั้งหมดถูกลำเลียงโดยจับกับฮีโมโกลบิน มีส่วนน้อยที่ละลายในพลาสมาโดยตรง แต่ที่ 2 ATA สัดส่วนนี้เพิ่มขึ้นได้หลายเท่า เป็นกลไกตั้งต้นของประโยชน์ทางคลินิก HBOT โดยเฉพาะเมื่อฮีโมโกลบินทำงานไม่เต็มที่ เช่น พิษคาร์บอนมอนอกไซด์ที่แย่งจับฮีโมโกลบินแทนออกซิเจน ออกซิเจนที่ละลายในพลาสมายังเดินทางไปเลี้ยงเนื้อเยื่อได้

3. ผลทางสรีรวิทยาที่เกิดขึ้นจาก HBOT

กลไกทางชีววิทยาที่มีการศึกษาไว้ มีดังนี้

ในบางภาวะเฉียบพลัน เช่น การบาดเจ็บจากการบดอัด มีการศึกษาว่า HBOT อาจลดความเสียหายจากภาวะขาดเลือดกลับมาเลี้ยงใหม่ (ischemia-reperfusion injury) ต้องย้ำว่ากลไกเหล่านี้เป็นกลไกทางชีววิทยาที่เป็นไปได้จากการศึกษาเฉพาะกลุ่มโรคเท่านั้น ไม่ได้แปลว่ามีหลักฐานเพียงพอในทุกโรค จึงจำกัดข้อบ่งชี้ไว้เฉพาะภาวะที่มีหลักฐานชัดเจนเท่านั้น

ทุกการรักษาถูกควบคุมความดันและระยะเวลาอย่างละเอียดโดยแพทย์และทีมที่ผ่านการฝึกอบรมเฉพาะทาง

4. ข้อบ่งชี้ที่ได้รับการยอมรับตาม UHMS

ปัจจุบันมีภาวะที่ UHMS ยอมรับทั้งหมด 14 กลุ่ม ได้แก่

ข้อบ่งชี้เหล่านี้คือภาวะที่มีงานวิจัยสนับสนุนเพียงพอ ภาวะนอกรายการนี้ไม่ได้แปลว่าห้ามใช้เด็ดขาด แต่ต้องผ่านดุลยพินิจแพทย์เฉพาะรายก่อนตัดสินใจทุกครั้ง

5. HBOT กับ Stroke ข้อเท็จจริงที่ต้องรู้

ความสนใจเรื่อง HBOT กับ Stroke มาจากแนวคิด neuroplasticity หรือความสามารถของสมองในการสร้างเส้นทางประสาทใหม่หลังบาดเจ็บ มีงานวิจัย randomized บางชิ้นในผู้ป่วย Stroke ระยะหลังรายงานการเปลี่ยนแปลงด้าน neuroplasticity หลังได้รับ HBOT ต่อเนื่อง แต่งานทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ (systematic review) พบว่าจำนวน randomized controlled trial คุณภาพยังจำกัดมาก และยังสรุปไม่ได้ชัดเจนว่า HBOT ให้ประโยชน์ในผู้ป่วย Stroke กลุ่มใดอย่างสม่ำเสมอ เพราะแต่ละงานวิจัยยังต่างกันมากทั้งช่วงเวลา ความดันที่ใช้ จำนวนครั้ง และลักษณะผู้ป่วย

ในทางวิชาการและกำกับดูแล Stroke ยังไม่ถูกบรรจุอยู่ในรายการข้อบ่งชี้ที่ได้รับการยอมรับของ UHMS และ HBOT ก็ยังไม่ใช่ Standard of Care สำหรับผู้ป่วย Stroke โดยทั่วไปในปัจจุบัน มีการศึกษาทางคลินิกอยู่จริง แต่หลักฐานยังอยู่ระหว่างการศึกษา ไม่ใช่การรักษาที่มีข้อสรุปตายตัวว่าได้ผลกับผู้ป่วย Stroke ทุกราย

หากแพทย์เห็นว่า HBOT อาจเป็นทางเลือกเสริมสำหรับผู้ป่วย Stroke บางราย การตัดสินใจต้องชั่งน้ำหนักระหว่างหลักฐาน ความเสี่ยง ค่าใช้จ่าย และความคาดหวังที่เป็นจริง ไม่ใช่การรับประกันการฟื้นตัว และไม่ควรใช้ทดแทน โปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ที่มีหลักฐานชัดเจนกว่า ซึ่งควรดำเนินคู่กันภายใต้ทีมสหวิชาชีพ

ทุกเคสต้องผ่านการซักประวัติและประเมินความเหมาะสมโดยแพทย์ก่อนตัดสินใจเริ่มการรักษา

"HBOT ที่ 2 ATA เป็นเครื่องมือทางการแพทย์ที่มีข้อบ่งชี้ชัดเจน ไม่ใช่การรักษาสารพัดโรค สำคัญที่สุดคือประเมินผู้ป่วยเป็นรายบุคคลก่อนเริ่มทุกครั้ง โดยเฉพาะในภาวะที่ยังอยู่ระหว่างการศึกษาอย่าง Stroke ต้องอธิบายทั้งสิ่งที่รู้และยังไม่รู้ตรงไปตรงมา"

น.อ.นพ. เถลิงเกียรติ แจ่มอุลิตรัตน์ ว.28431 — ที่ปรึกษาคลินิกเวชกรรม KIN สาขาแบริ่ง

6. ความปลอดภัยและข้อควรระวังของ HBOT

• การบาดเจ็บจากความดันที่หูและไซนัส (Barotrauma): พบบ่อยที่สุด เกิดจากปรับความดันหูชั้นกลางและไซนัสไม่ทัน ทำให้ปวดหู แน่นหู หรือหูอื้อ ทีมผู้ดูแลสอนเทคนิคปรับความดันหู เช่น กลืนน้ำลายหรือ Valsalva maneuver ก่อนเริ่มทุกครั้ง
• ภาวะพิษออกซิเจน (Oxygen Toxicity): หายใจออกซิเจนเข้มข้นสูงนานอาจส่งผลต่อระบบประสาทหรือปอดในรูปแบบที่พบน้อยมาก เช่น อาการชัก ทีมแพทย์จึงควบคุมความดัน ระยะเวลา และมีช่วงพักหายใจอากาศปกติ (air break) แทรกตามโปรโตคอล
• ข้อพิจารณาระบบทางเดินหายใจ: ผู้มีถุงลมโป่งพองใหญ่หรือลมรั่วในเยื่อหุ้มปอด (Pneumothorax) ที่ยังไม่รักษา เสี่ยงสูงต่อภาวะแทรกซ้อน ต้องตรวจและรักษาให้เรียบร้อยก่อนพิจารณา HBOT เสมอ
• อาการกลัวที่แคบ (Claustrophobia): ผู้ป่วยบางรายอาจอึดอัดในห้องหรือแคปซูลปิด ทีมงานอธิบายล่วงหน้าและสื่อสารตลอดการรักษาเพื่อลดความวิตกกังวล
• การประเมินข้อห้ามก่อนเริ่มการรักษา: แพทย์ซักประวัติโรคประจำตัว ผ่าตัดหู ชัก โรคปอด ไข้ไม่ทราบสาเหตุ และภาวะเสี่ยงอื่นก่อนทุกครั้ง ไม่ใช่ประเมินครั้งเดียวแล้วใช้ได้ตลอดไป
• มาตรฐานความปลอดภัยด้านอัคคีภัย: ห้องปรับความดันมีออกซิเจนเข้มข้นสูงเพิ่มความเสี่ยงติดไฟ จึงต้องคุมวัสดุที่นำเข้าห้อง ห้ามอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์หรือวัสดุไวไฟ และตรวจสอบระบบสม่ำเสมอ

ความปลอดภัยเริ่มตั้งแต่การเตรียมผู้ป่วยและตรวจสอบอุปกรณ์ก่อนเข้าห้องปรับความดันทุกครั้ง

KIN เป็นศูนย์ฟื้นฟู Stroke แบบครบวงจรโดยทีมแพทย์และสหวิชาชีพ คลินิกเวชกรรม KIN สาขาแบริ่ง (สุขุมวิท 107) ให้บริการ Hyperbaric Oxygen Therapy ด้วยเครื่องมาตรฐาน 2 ATA ภายใต้การดูแลของแพทย์ตลอดกระบวนการ อธิบายทั้งประโยชน์ที่คาดหวังได้จริงและข้อจำกัดของหลักฐานตรงไปตรงมา โดยเฉพาะ Stroke ซึ่งยังไม่มีการรับประกันผลลัพธ์ หากดูแลผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง อ่านบทความก่อนหน้าเรื่อง หลอดเลือดคอตีบ สัญญาณเตือนสโตรกที่ตรวจเจอก่อนได้ ประกอบกันได้

เขียนและตรวจสอบโดย

น.อ.นพ. เถลิงเกียรติ แจ่มอุลิตรัตน์ ว.28431

ที่ปรึกษาคลินิกเวชกรรม KIN สาขาแบริ่ง

ตรวจสอบโดยทีมแพทย์สหวิชาชีพ KIN | อัปเดตล่าสุด: ส.ค. พ.ศ. 2569 | บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินรายบุคคล